ph n m đ uầ ở ầ

Trên c s i m i t duy kinh t , nh ng n m g n ây n n kinh tơ ở đổ ớ ư ế ữ ă ầ đ ề ế
k ch hoá t p trung n c ta ã t ng b c chuy n sang kinh t thế ạ ậ ở ướ đ ừ ướ ể ế ị
tr ng nh m t òi h i t t y u c a s phát tri n.Trong i u ki n c chườ ư ộ đ ỏ ấ ế ủ ự ể đ ề ệ ơ ế
qu n lí thay i, khi hi u qu s n xu t kinh doanh tr th nh y u t s ngả đổ ệ ả ả ấ ở à ế ố ố
còn c a m i doanh nghi p thì các doanh nghi p thu c khu v c kinh t nhủ ỗ ệ ệ ộ ự ế à
n c ã b c l y nh ng y u kém, lâm v o tình tr ng sa sút vướ đ ộ ộ đầ đủ ữ ế à ạ à
kh ng ho ng.ủ ả
L m th n o c u trúc l i s h u nh n c v c i cách khu v c kinh tà ế à để ấ ạ ở ữ à ướ à ả ự ế
nh n c nh m nâng cao hi u qu ,vai trò c a nó theo tinh th n các Nghà ướ ằ ệ ả ủ ầ ị
quy t i h i 6 v 7 c a ng? M t trong nh ng gi i pháp có tính chi nế Đạ ộ à ủ Đả ộ ữ ả ế
l c gi i quy t nh ng v n n y l ti n h nh c ph n hoá m t sượ để ả ế ữ ấ đề à à ế à ổ ầ ộ ố
doanh nghi p nh n c nh m a d ng hoá s h u a các y u t c nhệ à ướ ẵ đ ạ ở ữ đư ế ố ạ
tranh l m ng l c t ng hi u qu kinh doanh v xác l p m t mô hìnhà độ ự để ă ệ ả à ậ ộ
doanh nghi p h u hi u trong n n kinh t th tr ng.ệ ữ ệ ề ế ị ườ
Trên th c t , công ty c ph n v v n ng c ph n hoá doanh nghi pự ế ổ ầ à ậ độ ổ ầ ệ
nh n c không ph i l nh ng hi n t ng kinh t xã h i xa l i v ià ướ ả à ữ ệ ượ ế ộ ạ đố ớ
n n kinh t th gi i.Công ty c ph n xu t hi n t th k 17 v phát tri nề ế ế ớ ổ ầ ấ ệ ừ ế ỷ à ể
m nh m trong th i k cách m ng công nghi p. u th k 18 công ty cạ ẽ ờ ỳ ạ ệ Đầ ế ỷ ổ
ph n ã tr th nh hình th c t ch c kinh doanh ph bi n h u h t cácầ đ ở à ứ ổ ứ ổ ế ở ầ ế
nu c có n n kinh t th tr ng phát tri n.M t câu h i c t ra l hìnhớ ề ế ị ườ ể ộ ỏ đượ đặ à
thái công ty c ph n có ph i l mô hình doanh nghi p thích h p v iổ ầ ả à ệ ợ ớ
nh ng òi h i khách quan c a n n kinh t n c ta hi n nay hay không?ữ đ ỏ ủ ề ế ướ ệ
Ng i vi t ch n t i n y không ngo i m c ích nghiên c u, tìm tòiườ ế ọ đề à à à ụ đ ứ
nh ng lu n c , c s khoa h c tr l ì câu h i trên c ng nh mongữ ậ ứ ơ ở ọ để ả ơ ỏ ũ ư
mu n óng góp m t ph n công s c nh bé c a mình v o ti n trình iố đ ộ ầ ứ ỏ ủ à ế đổ
m i kinh t t n c.ớ ế đấ ướ
1
N i dung c a án:ộ ủ đề
án c chia l m ba ch ng:Đề đượ à ươ

ph n n i dungầ ộ
Ch ng1ươ
Nh ng v n đ c b n v công ty c ph nữ ấ ề ơ ả ề ổ ầ
1.Quá trình hình th nh v l ch s phát tri n công ty c ph n.à à ị ử ể ổ ầ
1.1. Công ty c ph n:ổ ầ
V o nh ng n m cu i c a th k 20 v u th k 21,nhi u phátà ữ ă ố ủ ế ỷ à đầ ế ỷ ề
minh m i xu t hi n l m cho l c l ng s n xu t v c c u kinh t có sớ ấ ệ à ự ượ ả ấ à ơ ấ ế ự
thay i,ng nh công nghi p nh chuy n sang công nghi p n ng,nhu c uđổ à ệ ẹ ể ệ ặ ầ
t b nư ả
(v n) òi h i v i quy mô l n,quy lu t tích t v t p trung t b n,t p trungố đ ỏ ớ ớ ậ ụ à ậ ư ả ậ
s n xu t ho t ng m nh.S n xu t ng y c ng t p trung v o các xíả ấ ạ độ ạ ả ấ à à ậ à
nghi p l n-công ty c ph n.ệ ớ ổ ầ
Công ty c ph n l hình th c phát tri n c a s h u h n h p, t hìnhổ ầ à ứ ể ủ ở ữ ỗ ợ ừ
th c v n c a m t ch sang hình th c v n c a nhi u ch di n ra trênứ ố ủ ộ ủ ứ ố ủ ề ủ ễ
ph m vi công ty. Nó l s n ph m t t y u c a quá trình xã h i hoá v m tạ à ả ẩ ấ ế ủ ộ ề ặ
kinh t xã h i (m t s h u) v c ng l s n ph m t t y u c a quá trìnhế ộ ặ ở ữ à ũ à ả ẩ ấ ế ủ
tích t v t p trung hoá s n xu t c a n n s n xu t l n hi n iụ à ậ ả ấ ủ ề ả ấ ớ ệ đạ .C.Mác
v F. nggen ã xem hình th c s h u v n c ph n l “ i m quá ”t tà Ă đ ứ ở ữ ố ổ ầ à để độ ừ ư
h u t s n sang s h u xã h i v t i s n trong khuôn kh c a ch ngh aữ ư ả ở ữ ộ ề à ả ổ ủ ủ ĩ
t b n.ư ả
Công ty c ph n l lo i hình t ch c hay công ty m v n c a nó doổ ầ à ạ ổ ứ à ố ủ
nhi u c ông(th nh viên c a công ty c ph n) góp l i thông qua vi c muaề ổ đ à ủ ổ ầ ạ ệ
c phi u do công ty phát h nh.Theo lu t th ng m i c a Anh thì có haiổ ế à ậ ươ ạ ủ
lo i công ty c ph n:ạ ổ ầ
4
*Công ty công c ng(Publich company),lo i công ty m c phi u c aộ ạ à ổ ế ủ
nó c mua bán, trao i trên th tr ng ch ng khoán.Lo i công ty n yđượ đổ ị ườ ứ ạ à
t ng ng v i công ty vô danh Pháp(Societé répónsabilité).ươ đươ ớ ở à
*Công ty riêng,t ng ng v i công ty trách nhi m h u h n c aươ đươ ớ ệ ữ ạ ủ
Pháp.

luôn t n t i s buông l ng qu n lý trong doanh nghi p;không có ng l cồ ạ ự ỏ ả ệ độ ự
trong chi n l c s n xu t,t li u b phân tán;nh ng ngu n l c b xé lế ượ ả ấ ư ệ ị ữ ồ ự ị ẻ
trong dân
Hình thái công ty c ph n ra i ánh d u s ti n hoá c a ch tínổ ầ đờ đ ấ ự ế ủ ế độ
d ng t kinh doanh ch y u d a v o vay m n qua ngân h ng ho c chungụ ừ ủ ế ự à ựơ à ặ
v n sang huy ng v n trên th tr ng t i chính trong ó ch y u l thố độ ố ị ườ à đ ủ ế à ị
tr ng ch ng khoán.Các công ty c ph n l ngu n cung c p s n ph m choườ ứ ổ ầ à ồ ấ ả ẩ
s ph n vinh c a th tr ng ch ng khoán. i l i,s th nh v ng c a thự ồ ủ ị ườ ứ Đổ ạ ự ị ượ ủ ị
tr ng n y t o i u ki n cho các công ty c ph n sinh sôi n y n .Có thườ à ạ đ ề ệ ổ ầ ả ở ể
nói công ty c ph n ra i mang nh ng c i m m i cho phép nó thíchổ ầ đờ ữ đặ đ ể ớ
ng v i nh ng òi h i c a s phát tri n kinh t th tr ng hi n i mứ ớ ữ đ ỏ ủ ự ể ế ị ườ ệ đạ à
nh ng hình thái khác không th áp ng c. ó l :ữ ể đ ứ đượ Đ à
Công ty c ph n l m t t ch c kinh doanh có t cách pháp nhân vổ ầ à ộ ổ ứ ư à
các c ông ch có trách nhi m h u h n trong ph m vi v n góp c aổ đ ỉ ệ ữ ạ ạ ố ủ
mình. i u n y cho phép công ty có t cách pháp lý y huy ngĐ ề à ư đầ đủ để độ
nh ng l ng v n l n n m r i rác thu c nhi u cá nhân trong xã h i.ữ ượ ố ớ ằ ả ộ ề ộ
C c u t ch c trong công ty c ph n ã th c hi n c vi c táchơ ấ ổ ứ ổ ầ đ ự ệ đượ ệ
bi t quy n s h u v quy n kinh doanh,t o nên m t hình thái xã h i hoáệ ề ở ữ à ề ạ ộ ộ
s h u c a m t bên l ông o công chúng mua c ph n còn bên kia lở ữ ủ ộ à đ đả ổ ầ à
i ng các nh qu n tr kinh doanh chuyên nghi p s d ng t b n xã h iđộ ũ à ả ị ệ ử ụ ư ả ộ
cho nh ng công cu c kinh doanh quy mô l n.ữ ộ ớ
Các c phi u v trái phi u c a công ty c ph n c chuy n nh ngổ ế à ế ủ ổ ầ đượ ể ượ
d d ng trên th tr ng ch ng khoán,vì th b t k c phi u c chuy nễ à ị ườ ứ ế ấ ể ổ ế đượ ể
6
ch bao nhiêu l n cu c s ng c a các doanh nghi p v n ti p t c m t cáchủ ầ ộ ố ủ ệ ẫ ế ụ ộ
bình th ng m không b nh h ng. ng th i nh c ch n y nó ã t oườ à ị ả ưở Đồ ờ ờ ơ ế à đ ạ
nên s di chuy n linh ho t các lu ng v n trong xã h i theo các nhu c u vự ể ạ ồ ố ộ ầ à
c h i u t a d ng c a các công ty v công chúng.ơ ộ đầ ư đ ạ ủ à
Có th nói nh ng u th c mang l i t vi c hình th nh v ho tể ữ ư ế đượ ạ ừ ệ à à ạ
ng c a công ty c ph n l vô cùng to l n nó ã kh c ph c vi c buôngđộ ủ ổ ầ à ớ đ ắ ụ ệ

ti n hoá v phát tri n c a các hình thái doanh nghi p c c tr ng b iế à ể ủ ệ đượ đạ ư ở
ba lo i hình ch y u t ng ng v i ba m c phát tri nc a xã h i hoáạ ủ ế ươ ứ ớ ứ độ ể ủ ộ
s h u t nhân m c dù bi u hi n c a chúng h t s c linh ho t v a d ng.ở ữ ư ặ ể ệ ủ ế ứ ạ à đ ạ
Hình thái kinh doanh m t ch ,m t hình thái bao g m các lo i hình doanhộ ủ ộ ồ ạ
nghi p trong ó ng i ch s h u t nhân c l p duy trì v phát tri nệ đ ườ ủ ở ữ ư độ ậ à ể
ho t ng s n xu t kinh doanh c a mình trên c s lao ng c a b nạ độ ả ấ ủ ơ ở độ ủ ả
thân ho c thuê m n ng i khác v i v n li ng s n có v tính toán c aặ ướ ườ ớ ố ế ẵ à ủ
anh ta trên c s nh ng òi h i c a th tr ng. ây l hình thái ph bi nơ ở ữ đ ỏ ủ ị ườ Đ à ổ ế
th ng tr trong n n s n xu t h ng hoá nh v trong giai o n u c a chố ị ề ả ấ à ỏ à đ ạ đầ ủ ủ
ngh a t b n t do c nh tranh.Ph ng pháp kinh doanh n y bao g m haiĩ ư ả ự ạ ươ à ồ
cách th c:kinh doanh theo ph ng th c s n xu t h ng hoá nh v kinhứ ươ ứ ả ấ à ỏ à
doanh theo ph ng th c t b n ch ngh a.Gi a chúng tuy có s khác nhauươ ứ ư ả ủ ĩ ữ ự
v m c ích v c i m kinh doanh nh ng l i l s k ti p t t y u c aề ụ đ à đặ đ ể ư ạ à ự ế ế ấ ế ủ
cùng m t quá trình phát tri n d a trên s h u t nhân.N u nh quá trìnhộ ể ự ở ữ ư ế ư
xã h i hoá nh hai tác nhân ch y u l trao i v tín d ng thì v m tộ ờ ủ ế à đổ à ụ ề ặ
l ch s ,chính nh s tr giúp c a t b n th ng nghi p v t b n cho vayị ử ờ ự ợ ủ ư ả ươ ệ à ư ả
n ng lãi m hình thái kinh doanh m t ch ã có s chuy n bi n vặ à ộ ủ đ ự ể ế ề
ch t.T ph ng th c kinh doanh xé l ru ng t v phân tán t li u s nấ ừ ươ ứ ẻ ộ đấ à ư ệ ả
xu t trong tay nh ng ng i t h u nh sang ph ng th c kinh doanh theoấ ữ ườ ư ữ ỏ ươ ứ
l i t b n ch ngh a b ng quá trình tích t v t p trung ru ng t,t li uố ư ả ủ ĩ ằ ụ à ậ ộ đấ ư ệ
s n xu t trong tay m t s ít ng i.Cùng v i s phát tri n c a th tr ngả ấ ộ ố ườ ớ ự ể ủ ị ườ
th gi i,quy mô buôn bán v s n xu t òi h i ph i t p trung t b n ng yế ớ à ả ấ đ ỏ ả ậ ư ả à
c ng l n. có th ng v ng trong c nh tranh v áp ng c nh ngà ớ Để ể đứ ữ ạ à đ ứ đượ ữ
8
nhu c u c a th tr ng các hình th c kinh doanh chumg v n l n l t raầ ủ ị ườ ứ ố ầ ượ
i v phát tri n.đờ à ể
Hình thái kinh doanh chung v n xét v m t l ch s l m t b c ti n hoáố ề ặ ị ử à ộ ướ ế
trong ch d ng tín d ng,chuy n t ph ng th c kinh doanh ch y u d aế ụ ụ ể ừ ươ ứ ủ ế ự
v o vay m n sang ph ng th c kinh doanh ch y u d a v o v n góp.Nóà ượ ươ ứ ủ ế ự à ố
c xem nh l hình thái trung gian hình th nh công ty c ph n sauđượ ư à để à ổ ầ

công ty c ph n n c v qua ó nh ng nh t b n l n có th s d ng m tổ ầ à à đ ữ à ư ả ớ ể ử ụ ộ
s v n t ng i nh ,ch s h u m t l ng c ph n t ng i ít nh ngố ố ươ đố ỏ ỉ ở ữ ộ ượ ổ ầ ươ đố ư
có th chi ph i m t giá tr c ph n r t l n n c :Hãng d u m l n nh tể ố ộ ị ổ ầ ấ ớ đơ ử ầ ỏ ớ ấ
th gi i etson do n m c ông n m quy n chi ph i nh ng n m c ôngế ớ ă ổ đ ắ ề ố ư ă ổ đ
n y c ng ch chi m 4,8% c ph n c a hãng.Nh v y,s l ng c ôngà ũ ỉ ế ổ ầ ủ ư ậ ố ượ ổ đ
l n r t ít nh ng ã t p trung trong tay mình quy n chi ph i h ng lo tớ ấ ư đ ậ ề ố à ạ
công ty c ph n lo i l n.Rõ r ng l t i các n c t b n phát tri n cácổ ầ ạ ớ à à ạ ướ ư ả ể
công ty c ph n l mô hình kinh doanh có hi u qu kinh t cao m khôngổ ầ à ệ ả ế à
l m suy y u quan h chi m h u t nhân c a ph ng th c s n xu t t b nà ế ệ ế ữ ư ủ ươ ứ ả ấ ư ả
ch ngh a.Công ty c ph n ã t o i u ki n cho t b n ng y c ng t pủ ĩ ổ ầ đ ạ đ ề ệ ư ả à à ậ
trung,vai trò chi ph i v th ng tr c a nh t b n ng y c ng t ngố à ố ị ủ à ư ả à à ă
c ng. n ây t ra m t v n c n gi i quy t l mô hình công ty cườ Đế đ đặ ộ ấ đề ầ ả ế à ổ
ph n có phù h p v i công cu c c i cách kinh t c a các n c xã h i chầ ợ ớ ộ ả ế ủ ướ ộ ủ
ngh a c bi t l n c ta trong giai o n hi n nay hay không?ĩ đă ệ à ở ướ đ ạ ệ
10
Ch ng 2:ươ
Th c tr ng các công ty c ph n v tình hình c ự ạ ổ ầ à ổ
ph n hoá doanh ngi p nh n c Vi t Nam hi n ầ ệ à ướ ở ệ ệ
nay
1. Vai trò c a các công ty c ph n trong n n kinh t th t ng có sủ ổ ầ ề ế ị ườ ự
qu n lí c a nh n c: ả ủ à ướ
Công ty c ph n hình th c t ch c kinh doanh ph bi n trong n nổ ầ ứ ổ ứ ổ ế ề
kinh t th tr ng có vai trò to l n trong quá trình phát tri n kinh t , gópế ị ườ ớ ể ế
ph n ho n thi n c ch th th ng có s qu n lí c a nh n c.ầ à ệ ơ ế ị ườ ự ả ủ à ướ
Trong n n kinh t th tr ng,công ty c ph n t o ra các công c cóề ế ị ườ ổ ầ ạ ụ để
th huy ng v n v i quy mô l n v hi u q a cao.nh phát h nh c phi uể độ ố ớ ớ à ệ ủ ờ à ổ ế
v trái phi u,công ty c ph n có th huy ng c nh ng ngu n v n nhà ế ổ ầ ể độ đượ ữ ồ ố ỏ
l nh n r i n m t n m n trong xã h i u t v o nh ng công trìnhẻ à ỗ ằ ả ạ ộ để đầ ư à ữ
òi h i nh ng ngu n v n l n v d i h n m t ng cá nhân ho c t ngđ ỏ ữ ồ ố ớ à à ạ à ừ ặ ừ
doanh nghi p không có kh n ng tích lu c nh u t xây d ngệ ả ă ỹ đượ ư đầ ư ự

nh ng tiêu c c v kinh t xã h i khi m t doanh nghi p lâm v o tình tr ngữ ự ề ế ộ ộ ệ à ạ
kh ng ho ng.ủ ả
R i ro trong kinh doanh l có th x y ra tuy không ph i l m t t t y uủ à ể ả ả à ộ ấ ế
i v i m i doanh nghi p song c ng l l t nhiên trong th ng tr ng. đố ớ ọ ệ ũ à ẽ ự ươ ườ
Kh c ph c r i ro b ng s th n tr ng l i u c n thi t song không ph i lắ ụ ủ ằ ự ậ ọ à đ ề ầ ế ả à
cách duy nh t b i vì m c r i ro l i th ng t l thu n v i tri n v ngấ ở ứ độ ủ ạ ườ ỉ ệ ậ ớ ể ọ
thu l i nhu n.Vì v y trong kinh doanh mu n thu l i nhu n cao ôi khiợ ậ ậ ố ợ ậ đ
ph i m o hi m.Ch p nh n r i ro l m t ph m ch t c n có c a m t nhả ạ ể ấ ậ ủ à ộ ẩ ấ ầ ủ ộ à
kinh doanh nh ng ch p nh n m o hi m không ph i l li u l nh theoư ấ ậ ạ ể ả à ề ĩ
ki u” c n c ngã v không”,ch p nh n m o hi m nh ng v n c n cóể đượ ă ả ề ấ ậ ạ ể ư ẫ ầ
c ch h n ch n m c th p nh t nh ng tác ng tiêu c c v s thi tơ ế ạ ế đế ứ ấ ấ ữ độ ự à ự ệ
12
h i c a r i ro có th d n n phá s n.Công ty c ph n l m t c ch nhạ ủ ủ ể ẫ đế ả ổ ầ à ộ ơ ế ư
v y.ậ
Ch trách nhi m h u h n (phân bi t rõ r ng t i s n công ty vế độ ệ ữ ạ ệ à à ả à
t i s n cá nhân ng i có v n góp,trách nhi m t i chính gi i h n trongà ả ườ ố ệ à ớ ạ
ph m vi t i s n c ng nh ph n góp v n c a m i ng i) ã h n ch nạ à ả ũ ư ầ ố ủ ỗ ườ đ ạ ế đế
m c th p nh t nh ng thi t h i c a s r i ro,thua l .Trong kinh doanhứ ấ ấ ữ ệ ạ ủ ự ủ ỗ
tr ng h p t i t nh t l phá s n nh ng v i nh ng hình th c kinh doanhườ ợ ồ ệ ấ à ả ư ớ ữ ứ
khác nhau tác h i c a phá s n c ng không gi ng nhau. i v i doanhạ ủ ả ũ ố Đố ớ
nghi p t nhân, ch doanh nghi p ph i ch u trách nhi m vô h n do óệ ư ủ ệ ả ị ệ ạ đ
trong tr ng h p phá s n ph i s d ng to n b t i s n thu c s h u c aườ ợ ả ả ử ụ à ộ à ả ộ ở ữ ủ
mình thanh toán n n n.để ợ ầ
i v i công ty trách nhi m h u h n tuy ch gi i h n trong t i s n c aĐố ớ ệ ữ ạ ỉ ớ ạ à ả ủ
công ty v s v n góp c a m i ng i nh ng do ch c s d ng ngu nà ố ố ủ ọ ườ ư ỉ đượ ử ụ ồ
v n góp c a các th nh viên m không c phát h nh b t k m t lo i tínố ủ à à đượ à ấ ỳ ộ ạ
phi u n o nên khi b phá s n m i th nh viên th ng ph i ch u nh ng thi tế à ị ả ọ à ườ ả ị ữ ệ
hai n ng n .Công ty c ph n c phát h nh c phi u v trái phi u m tặ ề ổ ầ đượ à ổ ế à ế ộ
cách r ng rãi,do ó s thi t h i c a m i ng i không l n l m (t t nhiênộ đ ự ệ ạ ủ ỗ ườ ớ ắ ấ
không lo i tr nh ng ng i mua c ph n v i s l ng l n).Nh c chạ ừ ữ ườ ổ ầ ớ ố ượ ớ ờ ơ ế

l c s quan tr ng nh n c thông qua ó s d ng các chính sáchà ơ ở ọ để à ướ đ ử ụ
ti n t can thi p v o ho t ng c a n n kinh t nh m t nh ng m cề ệ ệ à ạ độ ủ ề ế ằ đạ ữ ụ
tiêu l a ch n.Thi u th tr ng ch ng khoán s không có m t n n kinh tự ọ ế ị ườ ứ ẽ ộ ề ế
th tr ng phát tri n.Song s ra i c a th tr ng ch ng khoán không phị ườ ể ự đờ ủ ị ườ ứ ụ
thu c v o ý mu n ch quan m l k t qu c a s phát tri n chung v kinhộ à ố ủ à à ế ả ủ ự ể ề
t xã h i ,trong ó s ra i,phát tri n v ho t ng m t cách ho n h oế ộ đ ự đờ ể à ạ độ ộ à ả
c a các công ty c ph n gi vai trò quy t nh.ủ ổ ầ ữ ế đị
Công ty c ph n b o m s tham gia ông o c a công chúng,l iổ ầ ả đả ự đ đả ủ ạ
có c c u t ch c qu n lý ch t ch ,phân nh rõ r ng gi a quy n s h uơ ấ ổ ứ ả ặ ẽ đị à ữ ề ở ữ
v quy n kinh doanh nên ã t o i u ki n cho ng i lao ng tham giaà ề đ ạ đ ề ệ ườ độ
qu n lý công ty m t cách th c s ,s d ng c nh ng giám c t i n ngả ộ ự ự ử ụ đượ ữ đố à ă
14
(giám c th c s l m t ngh ch không ph i l m t quan ch c) mđố ự ự à ộ ề ứ ả à ộ ứ đả
b o c quy n l i,l i ích v trách nhi m c a ch s h u, y nhanh quáả đượ ề ợ ợ à ệ ủ ủ ở ữ đẩ
trình phân công lao ng xã h i,th c hi n nguyên t c “ai gi i ngh gìđộ ộ ự ệ ắ ỏ ề
l m ngh ó”.à ề đ
V i công ty c ph n,nh ng ng i không th o kinh doanh có th yênớ ổ ầ ữ ườ ạ ể
tâm l m vi c chuyên môn c a mình vì ng v n c a h dù ít dù nhi uà ệ ủ đồ ố ủ ọ ề
v n có kh n ng sinh l i do ã c các nh kinh doanh chuyên nghi pẫ ả ă ờ đ đượ à ệ
s d ng.Nh v y công ty c ph n ã lo i tr c tình tr ng b t h p lýử ụ ư ậ ổ ầ đ ạ ừ đượ ạ ấ ợ
hi n nay l trong khi các n v s n xu t kinh doanh có kh n ng s d ngệ à đơ ị ả ấ ả ă ử ụ
v n m t cách có hi u qu cao, em l i l i ích cho c ng i có v n,ng iố ộ ệ ả đ ạ ợ ả ườ ố ườ
s d ng v n v xã h i l i không v n ho t ng,thì các t ng l pử ụ ố à ộ ạ đủ ố để ạ độ ầ ớ
nhân dân l m vi c các l nh v c khác,m i ng i có chút ít v n l i ph ià ệ ở ĩ ự ỗ ườ ố ạ ả
loay hoay ánh v t v i th tr ng ki m t ng ng l i nhu n ít i,côngđ ậ ớ ị ườ để ế ừ đồ ợ ậ ỏ
vi c chuyên môn c a mình v n l ngh chính,có nhi u n ng l c l iệ ủ ố à ề ề ă ự ạ
không c u t thích áng v tâm s c.Ch c ch n r ng,cùng v i sđượ đầ ư đ ề ứ ắ ắ ằ ớ ự
phát tri n c a n n kinh t th tr ng,s ra i c a các công ty c ph n sể ủ ề ế ị ườ ự đờ ủ ổ ầ ẽ
d n d n lo i b tình tr ng “c n c i buôn”, “nh nh ra m tầ ầ ạ ỏ ạ ả ướ đ à à đổ ặ
ng”,c quan,công s c t ng,phá r o l p kiđườ ơ ở đụ ườ à ậ - t buôn bán l tố để ặ

nguyên nhân th ng l :ườ à
Do thay i ch chính tr xã h i (nh các n c xã h i chđổ ế độ ị ộ ư ướ ộ ủ
ngh a ông âu v Liên Xô c ) d n n s thay i ch s h u v tĩ Đ à ũ ẫ đế ự đổ ế độ ở ữ ề ư
li u s n xu t-t công h u chuy n sang t h u-vì th th c ch t vi c cệ ả ấ ừ ữ ể ư ữ ế ự ấ ệ ổ
ph n hoá m t s doanh nghi p nh n c l m t b ph n c a ch ch ngầ ộ ố ệ à ướ à ộ ộ ậ ủ ủ ươ
t nhân hoá n n kinh tư ề ế
16
Do kh ng ho ng,l m phát,ngân sách thâm h t ph i c ph n hoáủ ả ạ ụ ả ổ ầ
doanh nghi p thu h i v n cho nh n c,gi m ph n n o gánh n ng choệ để ồ ố à ướ ả ầ à ặ
n n kinh t .ề ế
Do khó qu n lí b i doanh nghi p nh n c l s h u công c ng vả ở ệ à ướ à ở ữ ộ à
hi u qu kinh doanh th p.ệ ả ấ
thu hút v n u t ,tranh th công ngh v ph ng pháp qu nĐể ố đầ ư ủ ệ à ươ ả
lí tiên ti n t các ngu n trong v ngo i n c nh m xây d ng k t c u hế ừ ồ à à ướ ằ ự ế ấ ạ
t ng,ầ
phát tri n s n xu t nâng cao ch t l ng h ng hoá,t ng s c c nh tranh vể ả ấ ấ ượ à ă ứ ạ à
m r ng th tr ng.ở ộ ị ườ
Chính vì th c ti n ó m các h c gi n c ngo i khi xem xét v n ự ễ đ à ọ ả ướ à ấ đề
c ph n hoá doanh nghi p nh n c u t nó trong m t quá trình r ngổ ầ ệ à ướ đề đặ ộ ộ
l n h n-quá trình t nhân hoá.Có hai cách hi u t nhân hoá theo ngh aớ ơ ư ể ư ĩ
r ng v t nhân hoá theo ngh a h p.Liên h p qu c có a ra nh ngh a vộ à ư ĩ ẹ ợ ố đư đị ĩ ề
t nhân hoá : “t nhân hoá l s bi n i t ng quan gi a nh n c vư ư à ự ế đổ ươ ữ à ướ à
th tr ng”.ị ườ
Theo cách hi u n y thì to n b nh ng chính sách,lu t l ,th ch nh mể à à ộ ữ ậ ệ ể ế ằ
khuy n khích m r ng v phát tri n khu v c kinh t t nhân hay cácế ở ộ à ể ự ế ư
th nh ph n kinh t ngo i qu c doanh,gi m b t s can thi p c a nh n cà ầ ế à ố ả ớ ự ệ ủ à ướ
v o ho t ng s n xu t kinh doanh c a các n v kinh t c s v d nhà ạ độ ả ấ ủ đơ ị ế ơ ở à à
cho th tr ng m t vai trò i u ti t áng k .Còn t nhân hoá theo ngh aị ườ ộ đ ề ế đ ể ư ĩ
h p dùng ch quá trình gi m b t quy n s h u c a nh n c ho c sẹ để ỉ ả ớ ề ở ũ ủ à ướ ặ ự
ki m soát c a Chính Ph i v i các xí nghi p.Vi c ó có th thông quaể ủ ủ đố ớ ệ ệ đ ể

Trong các doanh nghi p nh n c (s h u to n dân) v các h p tácệ à ướ ở ữ à à ợ
xã(s h u t p th ),k t qu thu c sau quá trình s n xu t kinhở ữ ậ ể ế ả đượ ả ấ
doanh(sau khi ã tr i ph n chi phí,thu v tích lu ) c phân ph iđ ừ đ ầ ế à ỹ đượ ố
theo lao ng.độ
Còn các công ty c ph n ( ó l s h u h n h p) m i ng i ch d a v oổ ầ đ à ở ữ ỗ ợ ỗ ườ ủ ự à
c ph n nhi u ít c a mình n chia h ng l i v ch u trách nhi mổ ầ ề ủ để ă ưở ợ à ị ệ
tr c nh ng r i ro (do ho t ng c a công ty a l i) trong ph m vi cướ ữ ủ ạ độ ủ đư ạ ạ ổ
18
ph n m h óng góp, ây t n t i ch ph ng pháp l i nhu n theoầ à ọ đ ở đ ồ ạ ế độ ươ ợ ậ
l ng v n góp.ượ ố
Trong công ty c ph n,hình th nh s h u h n h p ngh a l ng sổ ầ à ở ữ ỗ ợ ĩ à đồ ỡ
h u ch không xu t hi n khái ni m s h u t p th ,còn i v i doanhữ ứ ấ ệ ệ ở ữ ậ ể đố ớ
nghi p nh n c ch có nh n c l ch s h u duy nh t (hình th c xãệ à ướ ỉ à ướ à ủ ở ữ ấ ứ
h i hoá cao nh t) nh ng khi th c hi n c ph n hoá thì th c ch t l nhộ ấ ư ự ệ ổ ầ ự ấ à à
n c nh ng l i to n b ho c m t ph n quy n s h u c a mình choướ ườ ạ à ộ ặ ộ ầ ề ỡ ữ ủ
nhi u ng i b v n cùng s h u.T s phân tích trên có th cho r ng cề ườ ỏ ố ỡ ữ ừ ự ể ằ ổ
ph n hoá doanh nghi p nh n c v xã h i hoá doanh nghi p nh n clầ ệ à ướ à ộ ệ à ướ à
hai ph m trù không th ng nh t.ạ ể đồ ấ
Theo “ án chuy n m t s doanh nghi p nh n c th nh công ty cđề ể ộ ố ệ à ướ à ổ
ph n” ban h nh kèm theo ngh nh 202-CT nói trên thì c ph n hoá ph iầ à ị đị ổ ầ ả
t ba m c tiêu:đạ ụ
Chuy n m t ph n s h u sang s h u h n h p-th c ch t lể ộ ầ ở ữ ở ữ ỗ ợ ự ấ à
chuy n hình thái kinh doanh m t ch v i s h u nh n c to n ph nể ộ ủ ớ ở ữ à ướ à ầ
trong doanh nghi p th nh hình thái kinh doanh công ty c ph n hoá:nhệ à ổ ầ à
n c,t nhân ho c công ty c ph n t nhân.ướ ư ặ ổ ầ ư
M c tiêu n y xu t phát t yêu c u, òi h i c a n n kinh t th tr ngụ à ấ ừ ầ đ ỏ ủ ề ế ị ườ
ph i t n t i các hình th c s h u khác nhau.Nó c ng xu t phát t yêu c uả ồ ạ ứ ở ữ ũ ấ ừ ầ
c a m t n n kinh t quá không qu c doanh hoá tr n lan m ch duy trìủ ộ ề ế độ ố à à ỉ
các doanh nghi p nh n c (100% v n) trên các l nh v c then ch t c aệ à ướ ố ĩ ự ố ủ
n n kinh t .Khi chuy n các doanh nghi p nh n c sang công ty c ph nề ế ể ệ à ướ ổ ầ

2.2 C ph n hoá doanh nghi p nh n c,gi i pháp chi n l c iổ ầ ệ à ướ ả ế ượ để đổ
m i khu v c kinh t nh n c.Con ng liên k t,h i nh p vớ ự ế à ướ đườ ế ộ ậ à
nâng cao n ng l c c nh tranh.ă ự ạ
Doanh nghi p nh n c ã có m t th i v ng son,vì l hình th cệ à ướ đ ộ ờ à à ứ
cao nh t c a s h u công c ng,các hình th c s h u khác nh h p tác xãấ ủ ở ữ ộ ứ ở ữ ư ợ
c p cao,c p th p,t p o n s n xu t,donh nghi p t nhân,cá th u cấ ấ ấ ậ đ à ả ấ ệ ư ể đề đượ
20
coi l hình th c s h u t m th i trong th i k quá v s chuy n d nà ứ ở ữ ạ ờ ờ ỳ độ à ẽ ể ầ
lên doanh nghi p nh n c.Th i c c th nh c a doanh nghi p nh n cệ à ướ ờ ự ị ủ ệ à ướ
Vi t Nam có kho ng 12000 doanh nghi p nh ng th i i m n y ch cònệ ả ệ ư ở ờ đ ể à ỉ
kho ng 4000ả 5000 doanh nghi p v kh n ng s còn gi m n a.M c dù v yệ à ả ă ẽ ả ữ ặ ậ
doanh nghi p nh n c v n l th nh ph n ch y u c a kinh t qu cệ à ướ ẫ à à ầ ủ ế ủ ế ố
gia,s doanh nghi p t nhân tuy nhi u nh ng v n ch b ng 10% doanhố ệ ư ề ư ố ỉ ằ
nghi p nh n c v h u h t u ho t ng trong l nh v c th ng m iệ à ướ à ầ ế đề ạ độ ĩ ự ươ ạ
d ch v ;ch có doanh nghi p nh n c l ho t ng trong l nh v c côngị ụ ỉ ệ à ướ à ạ độ ĩ ự
nghi p;s doanh nghi p t nhân s n xu t công nghi p r t ít v quy môệ ố ệ ư ả ấ ệ ấ à
nh .T ó có th th y r ng doanh nghi p nh n c v n l x ng s ngỏ ừ đ ể ấ ằ ệ à ướ ẫ à ươ ố
c a n n kinh t n c ta.B t c m t chính sách c ph n hoá n o c ngủ ề ế ướ ấ ứ ộ ổ ầ à ũ
ph i xu t phát t vi c t ng c ng ho t ng doanh nghi p nh n c,n uả ấ ừ ệ ă ườ ạ độ ệ à ướ ế
không còn doanh nghi p nh n c kinh t Vi t Nam s có kh n ng sa sútệ à ướ ế ệ ẽ ả ă
nh Liên Xô v các n c XHCN ông Âu nh ng n m u th p k 90 (cácư à ướ Đ ữ ă đầ ậ ỷ
doanh nghi p nh n c c t nhân hoá v bãi b h ng lo t a nệ à ướ đượ ư à ỏ à ạ đư đế
s tê li t kinh t c a các n c n y m n hôm nay c ng ch a g ngự ệ ế ủ ướ à à đế ũ ư ượ
d y n i.Trái l i,Trung Qu c v Vi t Nam v n gi các doanh nghi p nhậ ổ ạ ố à ệ ẫ ữ ệ à
n c thì k t qu t ng tr ng kinh t th ng trong kho ng 5 n 9%ướ ế ả ă ưở ế ườ ở ả đế
m i n m, ng h ng u các n c có nh p t ng tr ng cao trên thỗ ă đứ à đầ ướ ị độ ă ưở ế
gi i.ớ
Doanh nghi p nh n c l công c chính phát tri n nhanh kinhệ à ướ à ụ ể
t ,th c hi n chính sách kinh t xã h i ch ngh a v ch ng ình n kinhế ự ệ ế ộ ủ ĩ à ố đ đố
t , c ph n hoá ph i nh m v o vi c t ng c ng hi u n ng kinh t c aế ổ ầ ả ằ à ệ ă ườ ệ ă ế ủ

r t kém hi u qu v m t t i chính.Theo các s li u th ng kê c côngấ ệ ả ề ặ à ố ệ ố đượ
b thì ch có kho ng 20% doanh nghi p nh n c ho t ng có lãi;trênố ỉ ả ệ à ướ ạ độ
30% thua l v ph n còn l i không l i nhu n.Trên a b n th nh ph Hỗ à ầ ạ ợ ậ đị à à ố à
N i có kho ng 970 doanh nghi p nh n c,riêng H N i qu n lý 399ộ ả ệ à ướ à ộ ả
doanh nghi p ch 8 n 10 doanh nghi p l m n có lãi,n p ngân sách caoệ ỉ đế ệ à ă ộ
còn l i ho t ng c m ch ng do thi u v n,không có th tr ng tiêu thạ ạ độ ầ ừ ế ố ị ườ ụ
ho c r i v o tình tr ng phá s n.Doanh nghi p nh n c tr th nh gánhặ ơ à ạ ả ệ à ướ ở à
2
2
n ng cho ngân sách qu c gia.Ch nhìn trên m t a b n c ng ã th y vi cặ ố ỉ ộ đị à ũ đ ấ ệ
ti n h nh ế à
c ph n hoá trên c s s p x p l i doanh nghi p nh n c l i u ph iổ ầ ơ ở ắ ế ạ ệ à ướ à đ ề ả
l m à
3.Th nh công v nh ng t n t i c a các công ty c ph n Vi t Namà à ũ ồ ạ ủ ổ ầ ở ệ
trong th i gian qua.ờ
3.1.Nh ng th nh t u:ữ à ự
Trong th i gian qua viêc xu t hi n c a hình thái công ty c ph n ãờ ấ ệ ủ ổ ầ đ
t o ra s thay i c n b n v ph ng th c qu n lí,nâng cao hi u qu s nạ ự đổ ă ả ề ươ ứ ả ệ ả ả
xuât kinh doanh trong t ng doanh nghi p c ng nh to n b n n kinh từ ệ ũ ư à ộ ề ế
qu c dân.H n th n a mô hình n y còn thu hút c ngu n v n kinhố ơ ế ữ à đượ ồ ố
doanh c a các t ch c,cá nhân trong v ngo i nu c u t i m iủ ổ ứ à à ớ để đầ ư đổ ớ
công ngh v phát tri n doanh nghi p.T o i u ki n nâng cao vai trò l mệ à ể ệ ạ đ ề ệ à
ch th c s c a ng i có c ph n,thúc y s phát tri n c a công ty.ủ ự ự ủ ườ ổ ầ đẩ ự ể ủ
Ngo i ra,m t v n c coi l hóc búa nh t trong vi c c c u l ià ộ ấ đề đượ à ấ ệ ơ ấ ạ
doanh nghi p nh n c-v n th t nghi p-c ng ã c gi i quy t m tệ à ướ ấ đề ấ ệ ũ đ đượ ả ế ộ
cách tho áng.Các doanh nghi p nh n c không nh ng không sa th iả đ ệ à ướ ữ ả
công nhân khi c ph n hoá ng c l i,trên th c t còn tuy n thêm nhi uổ ầ ượ ạ ự ế ể ề
lao ng m i vì hi u qu kinh t t ng lên,th tr ng m r ng độ ớ ệ ả ế ă ị ườ ở ộ
V phía nh n c,cái l i v a mang tính chi n l c l i v a c th :ề à ướ ợ ừ ế ượ ạ ừ ụ ể
ngân sách nh n c b t c các kho n chi bao c p,s thu ngân sách nhà ướ ớ đượ ả ấ ố à

ph n g m ông o các c ông tham gia,nh ng trong ó a s các cầ ồ đ đả ổ đ ư đ đ ố ổ
ông l i không bi t nhau v nhi u ng i trong h không am hi u kinhđ ạ ế à ề ườ ọ ể
doanh;s tham gia góp v n v o công ty có s khác nhau,do ó m c nhự ố à ự đ ứ độ ả
24
h ng c a các c ông i v i ho t ng kinh doanh c a công ty khôngưở ủ ổ đ đố ớ ạ độ ủ
gi ng nhau. i u ó có th d n n vi c l i d ng v l m d ng ho c n yố Đ ề đ ể ẫ đế ệ ợ ụ à ạ ụ ặ ả
sinh tranh ch p v phân hoá l i ích gi a các c ông hay các nhóm cấ à ợ ữ ổ đ ổ
ông khác nhau.Công ty c ph n m c dù có c c u t ch c t ng i ch tđ ổ ầ ặ ơ ấ ổ ứ ươ đố ặ
ch ,nh ng vi c phân công v quy n l i v ch c n ng c a t ng b ph nẽ ư ệ ề ề ợ à ứ ă ủ ừ ộ ậ
cho ho t ng c a công ty có hi u qu l i r t ph c t p.Công ty c ph nạ độ ủ ệ ả ạ ấ ứ ạ ổ ầ
l t ch c có tính dân ch cao trong kinh t nh ng nó ph thu c áng kà ổ ứ ủ ế ư ụ ộ đ ể
v o t l góp v n,khi n cho nhi u m t còn b h n ch ,nh t l vi c b o và ỷ ệ ố ế ề ặ ị ạ ế ấ à ệ ả ệ
quy n l i c a các c ông có ít c ph n.Tính công khai c a công ty cề ợ ủ ổ đ ổ ầ ủ ổ
ph n l m t u i m i v i nh n c v xã h i,nh ng nó l i l m tầ à ộ ư đ ể đố ớ à ướ à ộ ư ạ à ộ
h n ch i v i nh ng ho t ng kinh t v n có c tính “kín áo”.ạ ế đố ớ ữ ạ độ ế ố đặ đ
Nh ng h n ch c a công ty c ph n không ph i l không áng k ,tuyữ ạ ế ủ ổ ầ ả à đ ể
nhiên không ph i l vô ph ng kh c ph c.Vi c gi m b t nh ng h n chả à ươ ắ ụ ệ ả ớ ữ ạ ế
c a công ty c ph n ph thu c v o nhi u y u t nh s ho n h o c aủ ổ ầ ụ ộ à ề ế ố ư ự à ả ủ
pháp lu t,tính hi u qu c ng nh ni m tin c a pháp lu t,trình phátậ ệ ả ũ ư ề ủ ậ độ
tri n chung c a n n kinh t ,trình phát tri n cao c a dân trí,v có m tể ủ ề ế độ ể ủ à ộ
b máy nh n c có k c ng phép t c.Trong nh ng i u ki n ng cộ à ướ ỷ ươ ắ ữ đ ề ệ ượ
l i,công ty c ph n d tr th nh m t m t xích trong h th ng l m nạ ổ ầ ễ ở à ộ ắ ệ ố à ă
không l ng thi n,ươ ệ
gây thi t h i cho các c ông c ng nh cho c xã h i.ệ ạ ổ đ ũ ư ả ộ
T m t cách nhìn nh v y,chúng ta th y r ng,không có m t lý do gìừ ộ ư ậ ấ ằ ộ
c n tr s ra i c a công ty c ph n trong n n kinh t n c ta hi nđể ả ở ự đờ ủ ổ ầ ề ế ướ ệ
nay.Nh ng i u ó không có ngh a l r i ây chúng ta cho các công ty cư đ ề đ ĩ à ồ đ ổ
ph n ra i m t cách o t theo ki u phong tr o.Th c ti n ã ch raầ đờ ộ à ạ ể à ự ễ đ ỉ
r ng,nó c n ph i có b c i th n tr ng v liên t c,phù h p v i s phátằ ầ ả ướ đ ậ ọ à ụ ợ ớ ự
tri n t nhiên c a i s ng kinh t nh nó c n ph i có.ể ự ủ đờ ố ế ư ầ ả