Để là người thay đổi
cuộc chơi
Đổi mới mô hình kinh doanh để thích nghi với thị trường là việc bình
thường của các doanh nghiệp. Chọn đúng thời điểm và phương pháp thay
đổi có thể giúp doanh nghiệp tận dụng được các nguồn lực, khai thác tốt
những cơ hội mới.
Ví dụ kinh điển

Ví dụ sống động nhất cho sự thành công nhờ đổi mới chính là trường hợp
của hãng công nghệ Apple (Mỹ). Đến cuối những năm 1990, tuy đã nổi bật
trên thị trường với khả năng tự thiết kế cả phần cứng lẫn phần mềm cho các
sản phẩm máy tính cá nhân, nhưng Apple đã nhận ra rằng chính định hướng
đó lại làm hạn chế khả năng phát triển lâu dài của doanh nghiệp. Vì vậy từ
năm 2001, Apple bắt đầu tung ra một loạt những sản phẩm và dịch vụ mới
mà về sau đã giúp định hình lại mô hình kinh doanh của Công ty. Các dòng
sản phẩm công nghệ cao như máy nghe nhạc iPod, dịch vụ âm nhạc trực
tuyến iTunes, điện thoại cảm ứng iPhone hoặc sau này là các dòng máy tính
bảng iPad đã nhanh chóng biến Apple từ một công ty chuyên sản xuất máy
tính cá nhân trở thành biểu tượng khổng lồ của thế giới giải trí số.

Theo Boston Consulting Group, sự thay đổi của Apple không chỉ ở cấp độ
sản phẩm, mà còn ở chỗ Công ty đã tự xây dựng và đặt mình vào vị trí dẫn
đầu thị trường hàng tiêu dùng hoàn toàn mới mẻ, có giá trị gấp 30 lần so với
thị trường máy tính cá nhân lúc đó. Bên cạnh việc cung cấp những thiết bị
công nghệ hiện đại, Apple còn có những dịch vụ đi kèm như kho nhạc số
iTunes dành cho iPod hay bộ sưu tập chương trình App Store dành cho
iPhone và iPad. Theo Forbes, chiến lược đổi mới mô hình kinh doanh mang
tính cách mạng này đã giúp tăng tỉ suất lợi nhuận của Apple từ 2,2% vào

thế giới phục vụ các tuyến bay quốc tế. Chiến lược phát triển Jetstar của
Qantas đã mang lại chiến thắng lớn, góp phần khiến cho Virgin Blue phải từ
bỏ phân khúc hàng không chi phí thấp ở Úc vào năm 2007.
Chuyển đổi thế nào?
Hiệu quả của việc điều chỉnh và chuyển đổi mô hình kinh doanh thì đã rõ.
Vấn đề là chuyển đổi mô hình kinh doanh như thế nào để đạt hiệu quả cao?
Theo nghiên cứu của Viện Giá trị Kinh Doanh IBM, muốn chuyển đổi thành
công bất cứ mô hình kinh doanh nào, chủ doanh nghiệp cũng cần phải giải
quyết được 3 chữ A quan trọng: Aligned (sắp xếp), Analytical (phân tích) và
Adapt (thích nghi).
Trước hết, doanh nghiệp phải xác định được khách hàng mục tiêu là ai và
giá trị mình muốn đem đến cho họ là gì. Từ đó mới có thể sắp xếp lại các
yếu tố bên trong cũng như bên ngoài doanh nghiệp, nhằm bảo đảm sự thay
đổi đạt được hiệu quả như mong đợi.
Kế đến, chủ doanh nghiệp cần hiểu rõ sở trường hay lợi thế của mình, đồng
thời phân tích thông tin môi trường kinh doanh để hiểu được nhu cầu khách
hàng, những hoạt động mà đối thủ cạnh tranh đang thực hiện Nếu làm tốt
điều này, nhà đầu tư và nhà quản lý sẽ có cái nhìn sâu sắc hơn về thị trường,
có căn cứ để xây dựng các chiến lược đầu tư có trọng điểm và các chiến lược
cạnh tranh hiệu quả, nhằm khai thác tốt các cơ hội thị trường mới trong
tương lai.
Cuối cùng, với những thông tin thu thập được từ 2 giai đoạn trên, các cấp
quản lý sẽ có thể xây dựng được một kế hoạch chuyển đổi thích nghi với xu
hướng phát triển, phù hợp với khả năng của các nguồn lực nội tại.
Hoạt động kinh doanh của Apple trước và sau khi thay đổi mô hình kinh
doanh

Với lý luận trên, có ý kiến cho rằng các công ty nước ngoài với nguồn tài
chính và nhân lực mạnh mẽ sẽ dễ dàng hơn trong việc thực hiện chuyển đổi
so với các doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, ông Lý Trường Chiến,

Ông Trần Đức Huy, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Công nghiệp Vĩnh
Tường, cho rằng có 3 thời điểm mà doanh nghiệp cần phải thực hiện đổi mới
mô hình kinh doanh.
Thứ nhất là khi doanh nghiệp đánh mất ưu thế cạnh tranh. Thứ hai là khi
công nghệ của ngành có những sự thay đổi rõ rệt. Và cuối cùng là khi xu
hướng tiêu dùng của khách hàng thay đổi. Tất nhiên, các ý kiến nêu ra chỉ
mang tính chất tham khảo. Trên thực tế, mỗi doanh nghiệp cần xem xét tất
cả các yếu tố của môi trường kinh doanh, trước khi quyết định đổi mới mô
hình kinh doanh theo định hướng nào và vào thời điểm nào.
Trong bối cảnh nhiều nền kinh tế trên thế giới cũng như kinh tế và thị trường
trong nước vẫn còn gặp nhiều khó khăn, việc các doanh nghiệp xem xét và
điều chỉnh lại mô hình kinh doanh hiện tại của mình là cần thiết. Nếu doanh
nghiệp nhận ra rằng, mình cần thực hiện việc đổi mới, hãy tham khảo cách
làm 3 chữ A: Aligned (sắp xếp), Analytical (phân tích) và Adapt (thích
nghi). Và hiển nhiên, không phải chủ doanh nghiệp nào cũng sẽ đổi mới mô
hình kinh doanh vào thời điểm này.
Dẫu vậy, họ cũng cần bắt đầu xây dựng lợi thế cạnh tranh riêng để chuẩn bị
cho những kế hoạch đầu tư trong tương lai. Mọi việc sẽ được thực hiện có
hiệu quả khi doanh nghiệp thu hút được lao động giỏi, cả cấp quản lý lẫn cấp
thừa hành.
Theo ông Huy, làm tốt những việc trên, doanh nghiệp Việt Nam sẽ tạo dựng
được nền tảng chắc chắn để phát triển bền vững trong cuộc đua được đánh
giá là còn nhiều cam go ở phía trước.