Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
- 1 –
NGHIÊN CỨU CÁC PHUƠNG THỨC CHUYỂN NGHĨA NHỮNG TỪ NGỮ
VĂN HÓA VIỆT NAM QUA TIẾNG PHÁP
A RESEARCH ON MEANING TRANSFER OF EXPRESSIONS RELATED TO
CULTURE FROM VIETNAMESE TO FRENCH

SVTH: Nguyễn Thị Diễm My
Lớp: 08SPP01, Khoa tiếng Pháp, Trường Đại học Ngoại Ngữ, Đại học Đà Nẵng
GVHD: TS.Lê Viết Dũng
Trường: Đại học Ngoại Ngữ- Đại học Đà Nẵng
TÓM TẮT
Dịch một câu văn từ ngôn ngữ mẹ đẻ sang ngôn ngữ nước ngoài không phải là việc không dễ
dàng. Và nhất là ở những câu văn có chứa những từ ngữ mang tính văn hóa, đặc trưng cho dân
tộc mình thì việc dịch trở nên khó khăn hơn. Vì lúc đó dịch thuật không chỉ đòi hỏi một nền tảng
kiến thức vững chắc về mặt từ ngữ, ngữ pháp mà còn phải nắm rõ ngữ cảnh và nền văn hóa của
hai nước. Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi muốn đề cập đến các phương thức để hiểu những
từ văn hóa Việt Nam của những người Pháp
ABSTRACT
Translating a sentence from mother tounge into a foreign language is not easy at all. Especially, it
is much more difficult to translate a text containing words related to culture. The reason is that
translation requires good knowledge about grammar, context and culture of the two countries. In
this research, we would like to imply on the ways that French people understand Vietnamese
cultural expressions.
1. Đặt vấn đề
1.1. Lí do chọn đề tài
Là sinh viên trường Đại học Ngoại ngữ,chúng tôi nhận ra rằng Dịch là một môn học khó
nhưng thú vị, thú vị ở chỗ là khi dịch một câu hay một thông điệp thì không những là cần
phải nắm vững ngữ pháp, cách dùng từ mà cần phải hiểu được văn hóa của ngôn ngữ đích
và cả ngôn ngữ mẹ đẻ. Và không phải lúc nào, một câu, một văn bản cũng được dịch như
nhau mà còn tùy thuộc vào nhiều yếu tố: ngữ cảnh, đối tượng, mục đích…

Chúng tôi xin đưa ra khái niệm về từ ngữ văn hóa của Nguyễn Văn Chiến (2004):
« Từ văn hoá, trước hết phải là đơn vị từ vựng cơ bản trong vốn từ văn hóa của một ngôn
ngữ. Thông qua nghĩa và cấu trúc ngữ nghĩa của nó, từ văn hóa hướng đến những khái
niệm có liên quan đến các đặc trưng văn hóa dân tộc nhất định. Nó là hình thái ngôn ngữ
phản ánh những khái niệm ghi nhận các đặc trưng văn hóa tộc người cơ bản. Nội dung
của ký hiệu từ văn hóa luôn luôn phản ánh độc đáo về văn hóa ngôn ngữ khi đối sánh nó
với các ký hiệu từ vựng tương ứng ở một ngôn ngữ khác Mặt khác, từ văn hóa, với tư
Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
- 3 –
cách là ký hiệu cơ bản của ngôn ngữ, luôn hướng tới việc phản ánh các sự vật hiện tượng
đặc tính của thế giới bên ngoài ngôn ngữ
 Phân loại
Trong tác phẩm này,Nguyễn Văn Chiến đã đề cập đến ba lớp từ trong vốn từ văn hóa Việt.
I. Lớp các từ biểu thị những sự vật hiện tượng, khái niệm thuộc về thế giới tự nhiên xung
quanh con người .II. Lớp các từ biểu thị sự vật, hiện tượng, khái niệm thuộc về xã hội/ tổ
chức và cơ cấu xã hội mà con người làm ra. III. Lớp các từ biểu thị sự vật, hiện tượng,
khái niệm có liên quan đến nhận thức chính bản thân con người và về con người
2.4 Các phương thức dịch từ ngữ
Chuyên khảo « Phong cách học so sánh tiếng Anh và tiếng Pháp- Phương pháp
Dịch »(1958, XB tại Paris), hai nhà ngôn ngữ học người Canada, J Vinay và J.Darnelnet
đã đề xuất một số thủ pháp kĩ thuật dịch và chia những thủ thuật đó thành hai nhóm đó là :
Nhóm thủ pháp trực dịch
 Phép mượn từ : là quá trình đưa vào vốn từ vựng của một ngôn ngữ một (hoặc một số)
đơn vị từ của một ngôn ngữ khác
 Phép sao phỏng : là hình thức mượn từ đặc biệt, vì đơn vị từ mượn của ngữ nguồn được
dịch nguyên tự sang ngữ đích cả về hình thức và nội dung ngữ nghĩa.
 Phép dịch nguyên tự : là sự thay thế một yếu tố của ngữ nguồn bằng một yếu tố tương
ứng trong ngữ đích
Nhóm thủ pháp dịch gián tiếp
 Phép chuyển từ loại : là phương pháp thay thế một từ loại bằng một từ loại khác.

minces et allongées lesquelles sont mises par portions dans de grands bols individuels;on
place au-dessus des morceaux de boeuf déjà bouilli, un oignon émincé, une ciboule.
Giò lụa
Pâté de viande
Nước mắm
1. « Le Nước Mắm ». 2. Saumure. 3. Sauce de poisson

Từ các ví dụ trên, chúng tôi xin đưa ra những phương thức chuyển nghĩa những từ ngữ
văn hóa Tiếng Việt qua ngôn ngữ Pháp như sau:
(1)Phương thức mượn từ: vay mượn lại từ văn hóa tiếng Việt
(2), (3)Phương thức sao phỏng: dùng 1 từ tiếng pháp tương đương về mặt nội dung tiếng
Việt hoặc 1 cụm từ để diễn đạt 1 từ văn hóa tiếng Việt
(4) Phương thức dịch nguyên tự : dùng 1 đoạn văn miêu tả nhỏ,được xem như là định
nghĩa để hiểu rõ bản chất,ý nghĩa của từ văn hóa Việt.
3.2 Thảo luận và nhận xét  Về mặt hình thức
Chúng tôi xin đưa ra bảng tổng hợp về cách sử dụng những phương thức chuyển nghĩa trên

(1)
(2)
(3)
(4)
Giỗ 

Nhà thờ





Giò lụa 

Nước mắm


 Tuyển tập Báo cáo Hội nghị Sinh viên Nghiên cứu Khoa học lần thứ 8 Đại học Đà Nẵng năm 2012
- 5 –
Nghiên cứu bảng tổng hợp trên, chúng tôi nhận thấy rằng:
 Với phương thức vay mượn(1),tức là dùng lại từ tiếng Việt nên không có gì để bàn cãi.
 Với phương thức dịch nguyên tự ( 4), người Pháp sử dụng nhiều nhưng mục đích là để
nắm được ý nghĩa bản chất của từ ngữ, hạn chế dùng trong giao tiếp.
 Với phương thức sao phỏng (2), (3): đây là phương thức được sử dụng nhiều nhất , vừa
ngắn gọn, phục vụ cho việc giao tiêp, vừa nắm vững ý nghĩa của từ ngữ văn hóa
 Về mặt nội dung: Hầu hết những từ ngữ văn hóa Việt khi được dịch sang tiếng Pháp
đều được thể hiện một các đầy đủ về nội dung ý nghĩa, tuy nhiên trong quá trình chúng tôi
nghiên cứu phân tích, thì xuất hiện một vài trường hợp ngoại lệ.
Ví dụ 1: “NHÀ THỜ” trong tiếng Việt có 2 tầng nghĩa sau
(1) Nơi thờ cúng tổ tiên của một tộc, một họ (2) Nơi thờ kính chúa Jê- su
Khi được dịch sang tiếng Pháp, từ “ Nhà thờ”  “Église”
“ÉGLISE” (1) Communion de personnes unies par une même foi chrétienne; en
particulier l’Église catholique, apostolique et romaine ( Giáo hội )
(2) Édifice consacré chez les chrétiens au culte divin ( Nhà thờ )
Khi so sánh về mặt nội dung ý nghĩa,chúng tôi thấy rằng 2 nghĩa gốc của từ “Église” chỉ

dịch các từ ngữ văn hóa Pháp sang Việt, các phương thức này luôn còn những hạn chế về
mặt nội dung.Việc tìm chọn một phương thức phù hợp để diễn đạt chính xác nội dung từ
ngữ văn hóa là điều không dễ dàng. Đó là một thách thức đối với các dịch giả, các nhà văn
hóa khi muốn giới thiệu ngôn ngữ- văn hóa Việt cho cộng đồng Pháp ngữ. Đây cũng là
một nội dung rất quan trọngvà thú vị của việc học tập và nghiên cứu ngôn ngữ văn hóa.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Beauchemin (1971), La traduction: théorie et méthode.
[2] Đỗ Hữu Châu (1999), Từ vựng ngữ nghĩa tiếng Việt, NXB Giáo dục.
[3] Hữu Ngọc (1997),Dictionnaire de la culture traditionnelle du Vietnam, NXB Thế giới.
[4] Lê Khả Kế (2001), Dictionnaire Vietnamien- Français, NXB Khoa Học Xã Hội.
[5] Lê Phương Thanh và nhóm cộng tác (2000), Dictionnaire Français-Français-
Vietnamien, NXB Văn Hóa Thông Tin.
[6] Nguyễn Như Ý (1999), Đại từ điển tiếng Việt, NXB Văn Hóa Thông Tin.
[7] Nguyễn Văn Chiến (2004), Tiến tới xác lập vốn từ vựng Văn Hóa Việt, NXB Khoa
học xã hội.
[8] Vũ Văn Đại (2011), Lí luận và thực tiễn Dịch thuật, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội