nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 5/2007 3

ThS. Chu Mạnh Hùng *
h ngha nhõn o, truyn thng tụn
trng con ngi ca dõn tc Vit Nam
c vun p qua tin trỡnh lch s v c
kt tinh trong t tng ca Ch tch H Chớ
Minh v quyn con ngi. T tng y l s
hi t ca tinh hoa vn hoỏ dõn tc kt hp
vi giỏ tr nhõn vn ca nhõn loi v quyn
con ngi. õy l nn tng t tng cho vic
xỏc lp v ghi nhn quyn con ngi trong
phỏp lut Vit Nam.
Thi im trc i mi (nm 1986)
quyn con ngi cha c quy nh rừ m
ch th hin ch nh quyn cụng dõn trong
ba bn hin phỏp (nm 1946, nm 1959 v
nm 1980). S d nh vy l vỡ giai on
nm 1945 - nm 1975 chỳng ta tp trung cho
nhim v u tranh gii phúng dõn tc v
giai on nm 1975 - nm 1985 c nc bt
tay vo kin thit t nc sau chin tranh
ng thi trong thi gian ny, chỳng ta cha
cú iu kin tham gia vo cỏc din n
quc t v quyn con ngi.

ng v quyn con ngi v to c s phỏp lớ
cho h thng phỏp lut Vit Nam trong vic
ghi nhn v bo m quyn con ngi.
Hai l, Vit Nam gia nhp cỏc cụng c
quc t v quyn con ngi v cú ngha v
thc hin cỏc cụng c ú, bo m cỏc
ngha v quc t phỏt sinh t iu c c
tụn trng v thc hin. V phng din lớ
lun, quyn con ngi phi c m bo
C
* Ging viờn Khoa lut quc t

Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
4
tạp chí luật học số 5/2007
trờn ton b khụng gian lónh th ca quc
gia thnh viờn. V phng din thc tin,
quyn c bn ca con ngi phi c quc
gia bo m trờn tinh thn bỡnh ng gia
cỏc cỏ nhõn, cỏc nhúm ngi, cỏc dõn tc
thiu s v k c ngi nc ngoi sinh sng
trờn lónh th quc gia.
Nh vy, xột trờn c phng din quc t
v quc gia, vic ghi nhn quyn con ngi
trong iu 50 Hin phỏp nm 1992, mt mt
va th hin trỏch nhim ca quc gia vi t
cỏch l thnh viờn ca cỏc cụng c quc t,

tỡnh hỡnh ti phm cũn din bin phc tp v
yờu cu u tranh phũng chng ti phm m
Vit Nam cha th xoỏ b hỡnh pht t hỡnh.
Tuy nhiờn, Nh nc Vit Nam cng ch trng
thu hp dn s lng v phm vi ỏp dng hỡnh
pht t hỡnh v xoỏ b hỡnh pht ny khi iu
kin cho phộp. ng thi vi vic bo v
quyn c sng ca con ngi, B lut hỡnh
s v B lut t tng hỡnh s cũn cú nhng
quy nh bo m cho vic bt v giam ngi
ỳng phỏp lut, nghiờm cm mi hỡnh thc
truy bc, nhc hỡnh i vi cụng dõn. Cỏc
hnh vi dựng nhc hỡnh v bc cung ca
ngi tin hnh t tng b trng tr nghiờm
khc theo quy nh ca B lut hỡnh s.
Phỏp lut hỡnh s Vit Nam khụng quy
nh mt hỡnh pht no gn kốm vi lao ng
cng bc. V nhng trng hp lao ng
bt buc khụng thuc phm vi ngn cm ca
iu 8 Cụng c v quyn dõn s v chớnh tr
nm 1966, lut phỏp Vit Nam coi nhng lao
ng bt buc m to ỏn v c quan t phỏp
n nh cho mt s ti phm l hỡnh thc v
mụi trng giỏo dc, ci to h. Lao ng vi
mc ớch o to cho phm nhõn nhng ngh
thớch hp vi h h cú th kim sng sau
khi món hn tự. Phm nhõn c hng
thnh qu lao ng ca chớnh h.
- Quyn t do v bt kh xõm phm v
thõn th

cỏc bin phỏp bt, tm gi, tm giam i vi
b can, b cỏo. iu 72 Hin phỏp nm 1992
quy nh: Ngi b bt, b giam gi, truy t,
xột x trỏi phỏp lut cú quyn c bi
thng thit hi v vt cht v phc hi
danh d. Ngi lm trỏi phỏp lut trong vic
bt, giam gi, truy t, xột x gõy thit hi
cho ngi khỏc b x lớ nghiờm minh.
- Quyn c i x nhõn o ca ngi
b giam gi
Ngi ang b tm gi, tm giam hoc
ngi ang chp hnh ỏn pht tự c bo
m quyn c i x nhõn o, c tụn
trng nhõn phm. B lut hỡnh s quy nh
nhng hnh vi vi phm nghiờm trng n
quyn c i x nhõn o, c tụn trng
nhõn phm ca ngi b giam gi trong quỏ
trỡnh iu tra, truy t, xột x v thi hnh ỏn
thỡ b trng pht nghiờm khc (iu 298,
299). ng thi mc ớch ca hỡnh pht núi
chung trong ú cú hỡnh pht tự khụng ch
nhm trng tr ngi phm ti m cũn giỏo
dc h tr thnh ngi cú ớch cho xó hi.
Phm nhõn trong quỏ trỡnh thi hnh hỡnh pht
c lao ng, hc tp, c khỏm sc kho,
c tham gia cỏc hot ng th thao vn
hoỏ B lut t tng hỡnh s khng nh rừ
nhng t tng quan trng ca ch giam
gi nh ch tm gi, tm giam phi khỏc
vi ch i vi ngi ang chp hnh hỡnh

Theo iu 81 Hin phỏp nm 1992 thỡ
ngi nc ngoi c trỳ ti Vit Nam c
Nh nc bo h tớnh mng, ti sn v cỏc
quyn li chớnh ỏng theo phỏp lut Vit
Nam. Tuy nhiờn, ngi nc ngoi c trỳ
hp phỏp trờn lónh th Vit Nam cng cú th
b trc xut theo bn ỏn hỡnh s hoc theo
quyt nh hnh chớnh ca c quan hnh
chớnh nh nc cú thm quyn. Ngi nc
ngoi cng c hng cỏc quyn nh cỏc
quyn m phỏp lut dnh cho cụng dõn Vit
Nam trong t tng hỡnh s nh quyn i
vi b can, b cỏo, quyn bo cha.
- Quyn bt kh xõm phm v ch v
bớ mt th tớn
Quyn bt kh xõm phm v ch v bớ
mt th tớn c Hin phỏp nm 1992 quy
nh ti iu 73. B lut hỡnh s quy nh
trng pht nghiờm khc i vi cỏc hnh vi
xõm phm ch ca cụng dõn. i vi bớ mt
v an ton th tớn, in thoi, in tớn ca cỏ
nhõn B lut hỡnh s ó m rng hn v khỏch
th nh quyn bo m an ton v bớ mt
TELEX, FAX, mỏy tớnh Vic khỏm xột ni
ca ngi phm ti, khỏm xột, thu gi, tm
gi, niờm phong vt, ti liu, th tớn, in
tớn, bu kin, bu phm ch cú th do c quan
nh nc tin hnh theo nhng th tc, trỡnh
t nghiờm ngt m phỏp lut quy nh. Ngi
c giao trỏch nhim qun lớ vt, ti liu,

ca cỏc t chc tụn giỏo mt cỏch thun tin.
i vi nhng ngi cú hnh vi vi phm
quyn t do tớn ngng v tụn giỏo, gõy chia
r gia ngi theo tụn giỏo v khụng theo tụn
giỏo, chia r gia cỏc tớn tụn giỏo vi
chớnh quyn nhõn dõn v cỏc t chc xó hi
thỡ b x lớ theo quy nh ca B lut hỡnh s.
- Quyn t do ngụn lun
Cụng dõn cú quyn t do ngụn lun, t
do bỏo chớ, cú quyn c thụng tin, cú
quyn hi hp, lp hi, biu tỡnh theo quy
nh ca phỏp lut (iu 69 Hin phỏp nm
1992). Lut xut bn quy nh cụng dõn c
quyn t do cụng b cỏc tỏc phm ca mỡnh nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 5/2007 7

cho cụng chỳng m khụng b kim duyt.
Lut bỏo chớ quy nh bỏo chớ khụng b kim
duyt, cao v trớ, vai trũ v quyn hn ca
nh bỏo. Bờn cnh ú, ngi by t thụng tin,
chớnh kin phi cú ngha v núi ỳng s tht,
cú cn c xỏc ỏng v phi chu trỏch nhim
v nhng thụng tin m mỡnh a ra theo quy
nh ca phỏp lut trờn c s m bo bớ mt
an ninh quc gia, li ớch ca Nh nc, quyn
v li ớch hp phỏp ca t chc, cỏ nhõn. Nu
vi phm thỡ phi cú trỏch nhim ci chớnh, xin

cụng dõn tham gia qun lớ cụng vic ca Nh
nc, xó hi bng vic tham gia xõy dng
ng li, ch trng, chớnh sỏch ca ng v
phỏp lut ca Nh nc. C th, h cú th phỏt
biu v tỡnh hỡnh t nc v th gii, gúp ý
kin phờ bỡnh, kin ngh trờn bỏo chớ. Theo
Lut ban hnh vn bn quy phm phỏp lut,
ngi dõn cú quyn gúp ý vo cỏc d ỏn lut,
phỏp lnh. Tham gia vo vic xột x ca to
ỏn nhõn dõn vi t cỏch hi thm nhõn dõn.
2. Quyn kinh t, xó hi v vn hoỏ
- Quyn s hu
B lut dõn s nm 1995 c sa i, b
sung nm 2005 l vn bn phỏp lớ quan trng
trong h thng phỏp lut Vit Nam quy nh
v vn s hu, c bit l s hu t nhõn v
khụng coi nú l vt cn trong quỏ trỡnh phỏt
trin m ngc li ú l ng lc thỳc y s
nng ng, sỏng to ca cỏ nhõn con ngi
cho s phỏt trin kinh t. S hu t nhõn bao
gm nhiu hỡnh thc khỏc nhau, ti sn hp
phỏp thuc s hu t nhõn khụng b hn ch
v s lng v giỏ tr. Cỏ nhõn cú quyn
chim hu, s dng v nh ot ti sn thuc
s hu ca mỡnh nhm phc v nhu cu sinh
hot, sn xut, kinh doanh v cỏc mc ớch
khỏc phự hp vi quy nh ca phỏp lut.
Trong nn kinh t th trng, s hu t nhõn
ngy cng phỏt trin v chu s chi phi ca
s hu xó hi, s iu tit ca Nh nc bng

c lm vic l ũi hi ca ngi lao ng
vi mc ớch to ra ca ci vt cht cho xó
hi v ỏp ng nhu cu vt cht v tinh thn
ca con ngi. Hin phỏp nm 1992 quy
nh: Lao ng l quyn v ngha v ca
cụng dõn. Nh nc v xó hi cú k hoch
to ra ngy cng nhiu vic lm cho ngi
lao ng(iu 55). B lut lao ng ó a
ra khỏi nim mi v vic lm: Mi hot
ng lao ng to ra ngun thu nhp, khụng
b phỏp lut cm u c tha nhn l vic
lm. Lao ng to ra ngun thu nhp khụng
ch trong khu vc nh nc m c trong khu
vc t nhõn, cỏ th, ngoi quc doanh, trong
gia ỡnh u c gi l vic lm. Cựng vi
s i mi t duy, nhn thc v vic lm,
vn trỏch nhim gii quyt vic lm cng
c nhỡn nhn trong mi quan h gia trỏch
nhim ca Nh nc, ca doanh nghip, ca
t chc xó hi v bn thõn ngi lao ng.
- Quyn c hng nhng iu kin
lm vic cụng bng v thun li
Xut phỏt t nguyờn tc bỡnh ng, con
ngi núi chung v ngi lao ng núi riờng
luụn ũi hi s cụng bng trong vic th
hng kt qu lao ng. Cựng lm mt cụng
vic trong iu kin nh nhau, ngi lao ng
phi c tr mc thự lao nh nhau. Trong
nn kinh t th trng vi s tha nhn sc
lao ng l hng hoỏ v s tn ti khỏch quan


Nam lm vic trong cỏc c quan nh nc, t
chc xó hi v trong cỏc doanh nghip u cú
quyn thnh lp v gia nhp t chc cụng
on. ng thi, cỏc t chc cụng on c
thnh lp liờn hip cụng on quc gia. Cụng
on c t do hot ng, ch b hn ch do
lut nh v cn thit duy trỡ an ninh quc
gia, trt t cụng cng hoc bo v quyn v t
do ca ngi khỏc. Lut cụng on cng
nghiờm cm mi hnh vi cn tr, vi phm
nguyờn tc t nguyn tham gia t chc v
hot ng cụng on, nghiờm cm vic ỏp
dng cỏc bin phỏp kinh t v cỏc th on
khỏc can thip vo t chc v hot ng
cụng on. Khụng nhng vy, ngi lao ng
cũn cú quyn ỡnh cụng nhm bo v quyn
v li ớch chớnh ỏng ca h khi h khụng
ng ý vi kt qu gii quyt tranh chp ca
c quan cú thm quyn. Quyn ỡnh cụng
c chớnh thc tha nhn trong B lut lao
ng v nghiờm cm mi hnh vi trự dp, tr
thự ngi tham gia ỡnh cụng hoc ngi
lónh o ỡnh cụng. Ngi cn tr vic thc
hin quyn ỡnh cụng tu theo mc vi
phm cú th b x pht hnh chớnh hoc truy
cu trỏch nhim hỡnh s.
- Quyn c hng an ton xó hi
Quyn c hng an ton xó hi k c
bo him xó hi c quy nh rừ trong hin

v bng mt quy phm lp hin.
L quc gia thnh viờn ca Cụng c v
xoỏ b mi hỡnh thc phõn bit i x vi
ph n, Vit Nam khụng ch a nguyờn tc
bỡnh ng nam n vo hin phỏp m cũn tin
hnh nhng bin phỏp phỏp lut v cỏc bin
phỏp khỏc nhm ngn cm mi s phõn bit
i x vi ph n. Cựng vi hin phỏp,
Quc hi ó thụng qua Lut bỡnh ng gii
v nhiu vn bn quy phm phỏp lut khỏc
nhm bo m c hi bỡnh ng cho ph n
trong tt c cỏc lnh vc vi nguyờn tc nht
quỏn l bỡnh ng gii.
Bờn cnh vic bo m quyn cng nh
ngn cm mi s phõn bit i x vi ph
n, Vit Nam ó tớch cc trong cụng tỏc lp
phỏp thc hin cỏc cam kt quc t v nghiên cứu - trao đổi
10 tạp chí luật học số
5/2007
bo v quyn tr em. Theo quy nh ti iu
65 Hin phỏp nm 1992:Tr em c gia
ỡnh, Nh nc v xó hi bo v, chm súc
v giỏo dc. Vi phng chõm dnh cho
tr em nhng gỡ tt p nht, Quc hi ó
ban hnh Lut ph cp giỏo dc tiu hc,
Lut bo v, chm súc v giỏo dc tr em.
Quy ch phỏp lớ c bit ca ngi cha

Vit Nam vi cng ng quc t trong vic
bo m thc hin quyn con ngi.
Th ba, trong s phỏt trin chung ca h
thng phỏp lut Vit Nam thỡ nhúm quyn
kinh t cú nhng thay i c bn v rừ nột
nht qua nhng quy nh v ch kinh t
trong Hin phỏp, B lut dõn s, Lut cụng ti,
Lut chng khoỏn S thay i ny mt mt
phn ỏnh s chỳ trng n quyn kinh t - xó
hi trong mi quan h vi quyn dõn s chớnh
tr, mt khỏc th hin s phỏt trin ca t
nc, bi vỡ c thự ca nhúm quyn kinh t,
xó hi v vn hoỏ l ch cú th c bo m
trờn mt iu kin kinh t, xó hi nht nh.
Th t, bờn cnh vic xõy dng h thng
phỏp lut ng b, cú kh nng iu chnh
cỏc quan h xó hi liờn quan n quyn con
ngi, Nh nc cũn xõy dng hng lot cỏc
chớnh sỏch, c ch gii quyt cỏc vn
mang tớnh xó hi. Trờn c s cỏc chớnh sỏch
xó hi c hoch nh tm chin lc,
Chớnh ph ó trin khai hng lot cỏc
chng trỡnh, d ỏn nhm to iu kin cho
mi cỏ nhõn cú th c hng quyn dõn
s, chớnh tr, kinh t, xó hi, vn hoỏ ca
mỡnh. Trong s ú phi k n cỏc chng
trỡnh phỏt trin kinh t - xó hi, chng trỡnh
quc gia v xoỏ úi, gim nghốo, chng
trỡnh phỏt trin dch v vic lm, chng
trỡnh dõn s, k hoch hoỏ gia ỡnh, cỏc hot