Đề tài: Nguyên tắc tránh xung đột lợi ích trong tư vấn pháp luật và các ví dụ liên hệ
(có tình huống minh họa)
Bài làm:
Trong những năm gần đây, khi nền kinh tế mở cửa, phát triển theo xu hướng hội
nhập, thì công việc tư vấn càng có vai trò quan trọng.
Theo các công ty tư vấn nguồn nhân lực TPHCM, hiện nay đội ngũ luật sư làm
công việc tư vấn pháp lý (in house lawyer) đang là vị trí được săn lùng với mức lương
từ 600 – 2.000 USD/tháng. Các công ty liên doanh, tập đoàn nước ngoài tại VN luôn
cần nhân sự này, như Unilever, Mercedes-Benz, Cargill…
Dự báo trong thời gian tới, công ty luật nước ngoài đầu tư vào VN sẽ tăng mạnh.
Đây sẽ là nghề rất có triển vọng nhưng hiện tại đội ngũ luật sư của TP nói riêng, cả
nước nói chung, hội đủ những điều kiện để có thể tham gia vào thị trường quốc tế chỉ
chiếm khoảng 15%.
Tuy nhiên, không vì nhu cầu xã hội đòi hỏi mà Luật sư có thể ồ ạt đổ vào hành
nghề tư vấn pháp luật, vì tư vấn pháp luật được xem là một công việc đòi hỏi rất cao
không chỉ về kỹ năng mà còn cả về chuyên môn, nghiệp vụ, đồng thời phải tuân thủ
một cách nghiêm ngặt những nguyên tắc nhất định. Một trong số đó là nguyên tắc:
“tránh xung đột lợi ích trong tư vấn pháp luật” sẽ được tác giả phân tích trong nội
dung bài viết dưới đây.
I. TƯ VẤN PHÁP LUẬT VÀ XUNG ĐỘT LỢI ÍCH TRONG TƯ VẤN PHÁP
LUẬT
1. Tư vấn pháp luật.
Tư vấn pháp luật là việc Luật sư hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp khách hàng soạn
thảo các giấy tờ liên quan đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của họ (Điều 28 Luật
Luật sư); hoặc nói cách khác, tư vấn pháp luật là “Phát biểu những ý kiến về những
vấn đề do khách hàng đặt ra trên cơ sở các văn bản pháp luật mà không có quyền quyết
định”, giúp khách hàng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của họ.
Như vậy, tư vấn pháp luật chính là việc giải đáp pháp luật, hướng dẫn ứng xử
đúng pháp luật, cung cấp dịch vụ pháp lý nhằm giúp công dân, tổ chức trong và ngoài
nước thực hiện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ.
Nhìn dưới góc độ Luật sư, tư vấn pháp luật là:

Cũng cần chú ý một thực tế ở Việt Nam là các cơ quan tố tụng và cơ quan hành
chính chưa có sự tuân thủ pháp luật một cách triệt để, nghiêm túc nên khi tư vấn pháp
luật cần đưa ra nhiều tình huống dự liệu đề phòng những trường hợp này.
2. Xung đột lợi ích trong tư vấn pháp luật.
Xung đột lợi ích có thể được hiểu là sự va chạm, tranh giành giữa những nhóm
người, tập đoàn người hay giữa các quốc gia, dân tộc vì những mâu thuẫn đối địch về
quyền và lợi ích mà mỗi bên cho rằng chính đáng thuộc về họ.
Trong xã hội hiện tại, môi trường dịch vụ pháp lý phát sinh các xung đột lợi ích
rất đa dạng, không chỉ nảy sinh giữa các cá nhân, cơ quan, doanh nghiệp khi cùng nhờ
đến sự tư vấn của một luật sư hay một công ty luật, mà còn có thể phát sinh khi cá
nhân tổ chức nhờ luật sư tư vấn mà người có quyền lợi đối lập với họ lại chính là
“người nhà” của luật sư. Thực tế đã có những trường hợp luật sư nhận tư vấn của
khách hàng có quyền và lợi ích đối lập với nhân viên của văn phòng luật sư do luật sư
đó trực tiếp quản lý. Trong những trường hợp này, nếu bản thân luật sư hay công ty
luật nếu không xử lý đúng đắn các xung đột về lợi ích thì bản thân khách hàng cũng
như nhân viên của họ sẽ bị xâm hại các quyền và lợi ích pháp lý.
Đối với những xung đột lợi ích như đã nêu trên thì rất cần thiết có những biện
pháp nhất định để hạn chế đến mức tối thiểu nhằm đảm bảo sự khách quan, minh bạch
trong quá trình cung cấp dịch vụ pháp lý của luật sư. Có những phương cách điều
chỉnh khác nhau, nhưng tựu chung lại, có hai công cụ hiệu quả, đó là pháp luật và các
quy phạm đạo đức.
Xét về mặt pháp luật, việc điều chỉnh các xung đột lợi ích, định hướng theo
những quy chuẩn nhằm tránh những bất lợi cho các chủ thể hay phá vỡ sự ổn định của
các trật tự xã hội là những mong muốn của các chủ thể trong xã hội. Với mỗi loại xung
đột có thể xảy ra mà các nhà làm luật dự liệu được, pháp luật đưa ra những quy chuẩn
trong hành xử của các chủ thể khi tham gia vào các quan hệ được pháp luật dự liệu. Tất
nhiên sẽ có những quan hệ phát sinh xung đột lợi ích nằm ngoài những dự liệu của
pháp luật, khi đó đòi hỏi có những quy định mang tính phổ quát nhằm điều chỉnh vấn
đề phát sinh khi chưa có quy định pháp luật điều chỉnh.
Bên cạnh pháp luật, quy tắc đạo đức nghề nghiệp cũng là một trong những công

khách hàng trong trường hợp phát hiện vụ việc có sự xung đột về lợi ích.
+ Quy tắc 11 quy định rõ, xung đột lợi ích là sự đối lập về quyền lợi vật chất hay
tinh thần đã xảy ra hoặc có khả năng xảy ra giữa hai hay nhiều khách hàng của luật sư;
giữa luật sư, nhân viên, vợ, chồng, con, cha mẹ, anh em của luật sư với khách hàng
trong cùng một vụ việc hoặc trong những vụ việc khác có liên quan đến vụ việc đó.
Như vậy, có thể thấy rằng Bộ quy tắc đạo đức và ứng xử nghề nghiệp do Liên
đoàn luật sư ban hành có quy định cụ thể hơn và dự liệu nhiều trường hợp có thể dẫn
đến xung đột lợi ích hơn so với quy định của Luật luật sư. Cụ thể Quy tắc ứng xử quy
định nguyên tắc tránh xung đột lợi ích phát sinh không chỉ giữa khách hàng của luật sư
với nhau mà còn dự liệu sự xung đột giữa luật sư, nhân viên, vợ, chồng, con, cha mẹ,
anh em của luật sư với khách hàng trong cùng một vụ việc. Đồng thời, Quy tắc ứng xử
cũng quy định nguyên tắc tránh xung đột lợi ích không chỉ xác định trong phạm vi một
vụ việc cụ thể mà còn áp dụng giữa các vụ việc có liên quan với nhau trong khi đó
Luật luật sư chỉ cấm luật sư cung cấp dịch vụ pháp lý đối với các khách hàng có quyền
lợi đối lập nhau trong cùng một vụ việc.
2. Ý nghĩa của nguyên tắc.
Nguyên tắc này được xem là yêu cầu rất cần thiết không chỉ nhằm bảo vệ tốt
nhất quyền và lợi ích chính đáng của khách hàng, mà đồng thời giảm thiểu những rủi
ro trong quá trình hoạt động nghề nghiệp của luật sư, bởi nếu luật sư tạo ra xung đột
lợi ích giữa khách hàng mà không giải quyết được dẫn tới ảnh hưởng quyền lợi của họ
thì uy tín, hình ảnh của luật sư sẽ bị giảm đáng kể.
Theo nguyên tắc, thì một trong những yêu cầu của luật sư khi cung cấp dịch vụ
pháp lý đó là Luật sư phải lựa chọn cho mình vụ việc mà không có bất kì xung đột lợi
ích giữa các khách hàng hay giữa khách hàng với người thân của mình, mục đích là để
Luật sư có thể đưa ra được những lời tư vấn vô tư cho khách hàng của mình. Điều này
cũng có nghĩa là luật sư không được nhận việc nếu có nguy cơ xung đột về quyền lợi
với các khách hàng khác.
Trong mối quan hệ giữa Luật sư với khách hàng, chỉ khi hoàn toàn không bị
vướng mắc, không bị áp lực hay ảnh hưởng của các bên có liên quan thì Luật sư mới
có thể đảm bảo một cách tốt nhất quyền và lợi ích cho họ.

sự xung đột lợi ích trong khi tư vấn.
Khi ký hợp đồng cho vay tiền, mục đích của Ngân hàng là thu được vốn và lãi từ
người vay ở mức cao nhất có thể, thời gian thu hồi vốn ngắn nhất; còn mục đích của
người vay là vay được tiền và trả lãi suất ở mức thấp nhất, vay trong thời gian dài nhất,
thậm chí có trường hợp người vay còn muốn quịt nợ Ngân hàng, tìm mọi cách để lợi
dụng kẻ hỡ của pháp luật để trốn tránh nghĩa vụ trả tiền.
Trong hợp đồng mua bán tài sản, mục đích hướng đến của các bên đều là lợi
nhuận và luôn cố gắng làm sao để đạt được lợi ích cao nhất. Người mua cốt sao mua
được giá càng rẻ càng tốt, người bán cốt sao bán được giá càng đắt càng hay. Do đó,
thiệt hại của bên này chính là lợi ích của bên kia nên xung đột lợi ích giữa bên mua và
bên bán là điều tất yếu. Chính vì vậy, Luật sư không thể làm tròn trách nhiệm nghề
nghiệp của mình đối với cả hai bên mua và bán tài sản trong cùng một vụ mua bán.
Ví dụ: những vụ kiện cáo giữa người mua nhà và chủ đầu tư nổ ra gần đây chủ
yếu xuất phát từ sự thiếu minh bạch trên thị trường nhà đất và hợp đồng mua bán nhà
không chặt chẽ. Điều này xuất phát từ mục đích của các chủ đầu tư khi soạn thảo hợp
đồng mua bán nhà thì luôn muốn quy định sao cho có lợi nhất cho mình và rủi ro luôn
thuộc về phía khách hàng.
Trong khi đó, người mua nhà không có cơ hội đàm phán về hợp đồng và các thủ
tục, mà thường chấp nhận hợp đồng do chủ đầu tư soạn sẵn. Đồng thời, thông tin về
các dự án không được công bố rộng rãi, nên người mua nhà cũng không có cơ hội tìm
hiểu kỹ về bất động sản trước khi đặt bút ký hợp đồng. Thậm chí, nhiều người mua nhà
chấp nhận mua theo hình thức “góp vốn” hay bằng giấy viết tay, mà không cần đến
hợp đồng. Vì thế, khi có trục trặc xảy ra, lợi thế vẫn thuộc về chủ đầu tư và quyền lợi
cho khách hàng khó được bảo đảm.
Do vậy, khi đứng trên cương vị là người bảo vệ quyền lợi cho khách hàng là
người mua nhà thì luật sư luôn phải hướng dẫn, giải thích những biện pháp nhằm hạn
chế tối đa rủi ro mà khách hàng có thể gặp phải khi tham gia ký kết hợp đồng với nhà
đầu tư. Bởi vậy, luật sư nếu cùng lúc lại tiếp nhận yêu cầu tư vấn của chủ đầu tư trong
quan hệ mua bán nhà trên thì chắc chắn sẽ gặp phải xung đột về lợi ích giữa bên mua –
bên bán như đã phân tích ở trên. Cách xử lý tốt nhất của luật sư trong tình huống này

được hiệu cả kinh tế cao nhất cho khách hàng của mình. Nếu có một khách hàng khác
đến yêu cầu Luật sư tư vấn về tính đúng sai, các khía cạnh pháp lý, lợi ích của các tài
liệu nói trên mà Luật sư lại nhận lời tư vấn thì rõ ràng Luật sư đã vi phạm vào điều
cấm của Luật Luật sư và nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp của mình là tiết lộ bí mật
của khách hàng, được quy định tại điểm c khoản 1 Điều 9 Luật Luật sư.
Ví dụ: Tư vấn, soạn thảo Hợp đồng đại lý bán hàng giữa một doanh nghiệp
Trung Quốc và một Công ty thương mại Việt nam về bán sản phẩm kim khí cao cấp
và máy nông nghiệp; Tư vấn cho một công ty cổ phần để xác định việc không áp dụng
quy định về thuế thu nhập bồ sung khi thực hiện một luật thuế mới (giảm hàng trăm
triệu đồng so với mức cơ quan thuế dự kiến ấn định);
Tham gia tư vấn cho một Công ty của Nhật về lựa chọn phương thức thanh toán
liên quan hợp đồng cung cấp thiết bị khai thác mỏ cho một doanh nghiệp nhà nước
Việt nam; Tư vấn và giúp doanh nghiệp hưởng ưu đãi về thuế theo Luật khuyến khích
đầu tư trong nước; Tư vấn, soạn thảo cho một cơ quan nhà nước Việt nam cam kết
bảo lãnh cho một doanh nghiệp nhà nước Việt nam trong việc thực hiện một dự án
điện BOT với nhà đầu tư nước ngoài; v.v…