Nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học
-
đặc san phụ nữ
29

ThS. Trần Thị Huệ *
heo Ph.ngghen thỡ quan h bt bỡnh
ng u tiờn trong lch s xó hi loi
ngi l quan h bt bỡnh ng gia nam v
n. Quan h bt bỡnh ng ny c bt u
ngay t trong gia ỡnh, t mi quan h gia
v chng, gia cỏc thnh viờn khỏc gii
trong gia ỡnh v sau ú l ngoi xó hi.
Trong ba hỡnh thc bt bỡnh ng ln
nht ca lch s nhõn loi (bt bỡnh ng
chng tc, bt bỡnh ng giai cp, bt bỡnh
ng gii) thỡ bt bỡnh ng v gii chớnh l
ngun gc ớch thc ca nhng mõu thun
c bn ch yu khỏc trong xó hi.
Trong xó hi Vit Nam t xa n nay
ngi ph n luụn úng vai trũ quan trng
trong cuc sng, trong cụng cuc dng nc
v gi nc. T truyn thng anh hựng bt
khut quyt "ui gic nc, tr thự nh,
dng nghip " ca b Trng, b Triu n

bỡnh ng vi ngi chng v mi phng
din. Cỏc quyn li v nhõn thõn v ti sn
ca ngi v u ph thuc vo ngi
chng vi quan nim chng chỳa v tụi,
T

* Ging viờn chớnh Khoa lut dõn s
Trng i hc lut H Ni Nghiên cứu - trao đổi
30
Tạp chí luật
học
-
đặc san phụ nữ
phu xng ph tựy, thuyn theo lỏi, gỏi
theo chng, gỏi cú cụng, chng khụng
ph, ca chng cụng v. Ngi v õu,
lm gỡ u phi c ngi chng cho phộp,
ng thun, ngc li, trong gia ỡnh ngi
chng l gia trng l chỳa t i vi tt c
mi ngi ng c trong nh (iu 204 B
dõn lut Bc Kỡ nm 1931). Bờn cnh ú,
ch a thờ (nhiu v) v ngha v phi
tuyt i trung thnh ó gõy nhiu au kh
cho ngi v - ngi ph n nc ta di
ch phong kin, thc dõn.
2. Trong h thng cỏc ngnh lut ca
nc ta hin nay, ngnh lut gn gi, bo v

cỏc con, gia con trai v con gỏi, con v
con nuụi, con trong giỏ thỳ v con ngoi giỏ
thỳ (khon 5 iu 2 Lut HN&G nm
2000). Vi t cỏch l cha, m iu phi thc
hin ngha v (ng thi l quyn) ca cha m
i vi cỏc con trong vic thng yờu, nuụi
dng, giỏo dc con tr thnh cụng dõn cú
ớch cho xó hi, ngi con hiu tho ca gia
ỡnh, cha m khụng c phõn bit i x
gia cỏc con, ngc ói, hnh h, xỳc phm
con, khụng c lm dng sc lao ng ca
con cha thnh niờn, khụng c xỳi gic,
ộp buc con lm nhng vic trỏi phỏp lut,
trỏi o c xó hi (iu 34).
Cỏc con dự l trai hay gỏi nam hay n
u cú quyn v ngha v ngang nhau trong
gia ỡnh, va l thnh viờn ca gia ỡnh, va
l thnh viờn ca xó hi. Cha m khụng c
phõn bit i x gia cỏc con trai v con gỏi,
khụng c trng nam khinh n. Cỏc con
u cú ngha v bỡnh ng phi kớnh yờu,
chm súc nuụi dng cha m, bit n, hiu
tho vi cha m, lng nghe nhng li khuyờn
bo ỳng n ca cha m, gi gỡn danh d
truyn thng tt p ca gia ỡnh (iu 36).
Con trai dự ó ly v, con gỏi dự ó ly Nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học

con (iu 64) cú quyn ng kớ khai sinh
cho con ti c quan h tch (UBND c s)
ni thng trỳ ca ngi con ngoi giỏ thỳ,
khụng ai c ngn cn ngi m thc hin
quyn ny.
Con ngoi giỏ thỳ dự l trai hay gỏi u
cú quyn nhn cha, m ca mỡnh k c trong
trng hp cha, m ó cht (iu 65), cú
quyn c hng s thng yờu, chm súc,
nuụi dng ca cha m, quyn c tha k
ti sn ca cha, m khi cha m cht. Nguyờn
tc bo v quyn c lm m ca ngi
ph n n thõn v quyn li tr em c
sinh ra khụng trờn c s hụn nhõn ca cha,
m ó th hin sõu sc bn cht tt p, hn
hn ca Nh nc ta so vi phỏp lut ca
Nh nc phong kin thc dõn coi khinh coi
r, ch p lờn nhõn phm ca ngi ph n
sinh con ngoi giỏ thỳ, khụng cho con ngoi
giỏ thỳ cú quyn yờu cu to ỏn xỏc nh
cha, m ca mỡnh (iu 168 B dõn lut Bc
kỡ nm 1931).
2.3. Bo m quyn t do kt hụn, xỏc
lp quan h v chng ca ngi ph n trong
quan h Lut HN&G. Theo Lut HN&G
nm 2000 (cỏc iu 2, 4, 9), cỏc bờn nam, n
khi n tui kt hụn thỡ khụng ai c cng
ộp, la di, cn tr. H cú quyn t do kt
hụn, cha m hay nhng ngi thõn thuc
(ụng, b, cụ, dỡ, chỳ, bỏc ) khụng c

v chng bỡnh ng vi nhau v mi mt
kinh t, chớnh tr, vn hoỏ - xó hi. V chng
trc ht vi t cỏch l cụng dõn cú quyn
v ngha v ngang nhau trong cỏc quan h v
nhõn thõn v ti sn. Trong quan h phỏp
lut gia v v chng, Lut HN&G nm
2000 ó quy nh:
- V chng cú ngha v thng yờu,
chung thu, chm súc giỳp nhau, cựng
nhau xõy dng gia ỡnh no m, bỡnh ng,
tin b, hnh phỳc, bn vng (iu 18);
- Ni c trỳ ca v chng do v, chng
la chn, khụng b rng buc bi phong tc
tp quỏn, a gii hnh chớnh (iu 20);
- V chng tụn trng, gi gỡn danh d,
uy tớn, nhõn phm cho nhau, cm v chng
cú hnh vi ngc ói hnh h, xỳc phm n
danh d, nhõn phm, uy tớn ca nhau (iu 21);
- V, chng tụn trng quyn t do tớn
ngng, tụn giỏo ca nhau, khụng c
cng ộp, cn tr nhau theo hoc khụng theo
mt tụn giỏo no (iu 22);
- V, chng cựng bn bc, giỳp nhau,
to iu kin cho nhau chn ngh nghip
tham gia hot ng chớnh tr, kinh t, vn
hoỏ, xó hi theo nguyn vng v kh nng
ca mi ngi (iu 23);
- V, chng cú th u quyn i din cho
nhau theo quy nh ca phỏp lut. Cựng
chm lo cuc sng hnh phỳc ca gia ỡnh,

cú thu nhp cao hn, cụng sc nhiu hn. Vỡ
vy, i vi ti sn chung, v, chng u cú
quyn ngang nhau v luụn cú phn bng
nhau. Ti sn chung c s dng bo Nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học
-
đặc san phụ nữ
33

m nhu cu i sng chung ca gia ỡnh
(iu 28). Vic v chng s dng ti sn
chung nhm bo m nhu cu cuc sng
chung ca gia ỡnh c coi l cú s tho
thun ng nhiờn ca c hai v chng, nu
nh ot ti sn chung cú giỏ tr ln nh nh
, quyn s dng t thỡ phi cú s tho
thun ng ý ca hai v chng. i vi
nhng ti sn chung ca v chng cú giỏ tr
ln m phỏp lut quy nh phi ng kớ
quyn s hu thỡ khi ng kớ phi ghi tờn ca
c hai v chng (iu 27).
Trong cỏc trng hp cn phi chia ti
sn chung ca v chng nh khi v, chng
cht trc hoc li hụn nguyờn tc chia ụi
ti sn chung ca v chng c ỏp dng
trc tiờn vỡ xut phỏt t c im ca ch
s hu chung hp nht trong quan h v

m quyn li chớnh ỏng v ti sn ca
mỡnh ngi v cú quyn yờu cu chia ti sn
chung ca v chng trong thi kỡ hụn nhõn
(iu 29, 30);
- Bờn cnh ti sn chung ca v chng
Lut HN&G nm 2000 quy nh v, chng
cú quyn cú ti sn riờng (iu 32). Vi t
cỏch l ch s hu i vi ti sn riờng
(nhng ti sn m v, chng cú trc khi kt
hụn hoc c tng cho riờng, tha k riờng
trong thi kỡ hụn nhõn, nhng ti sn m v
chng c chia trong thi kỡ hụn nhõn,
dựng, t trang cỏ nhõn) v, chng cú quyn
chim hu s dng nh ot ti sn riờng
khụng ph thuc vo ý chớ ca ngi chng,
v kia. Nhm bo m i sng chung ca
gia ỡnh, Lut ó quy nh ti sn riờng ca
v, chng cng c s dng nhm bo m
nhu cu thit yu ca gia ỡnh nu ti sn
chung khụng ỏp ng. Trong nhng
trng hp ti sn riờng ó c s dng
chung m hoa li, li tc thu c ti sn Nghiên cứu - trao đổi
34
Tạp chí luật
học
-
đặc san phụ nữ

tha k ti sn ca nhau. Theo quy nh ca
phỏp lut v tha k trng hp ngi chng
cht trc, ngi v cú quyn qun lớ ti sn
chung ca v, chng (nu khụng cn chia di
sn tha k ngay). Theo quy nh ca phỏp
lut v tha k, v, chng cú quyn tha k
ti sn ca nhau theo di chỳc hoc theo phỏp
lut. Ngi v cú quyn tha k theo phỏp
lut ti sn ca chng hng tha k th
nht cựng vi cha, m v cỏc con ca ngi
chng (khon 1 iu 679 BLDS 1995).
2.5 V, chng bỡnh ng khi thc hin
quyn yờu cu li hụn v gii quyt li hụn. Li
hụn l vic chm dt quan h v chng trc
phỏp lut theo yờu cu ca c hai v chng
hoc ca mt bờn v, chng c to ỏn
cụng nhn bng quyt nh cụng nhn thun
tỡnh li hụn hoc bn ỏn x cho li hụn. Li hụn
l cn thit khi quan h v chng ó cú mõu
thun sõu sc, khụng th cựng chung sng
vi nhau. Trờn nguyờn tc t do hụn nhõn
trong ú v, chng cú quyn t do li hụn,
quyn yờu cu li hụn l quyn nhõn thõn gn
lin vi bn thõn v chng, ch vi t cỏch l
v chng mi cú quyn yờu cu li hụn.
Phỏp lut bo v quyn li ca ngi
ph n v con cha thnh niờn bng vic
quy nh hn ch quyn yờu cu li hụn ca
ngi chng theo Lut HN&G nm 2000.
Ngi chng khụng cú quyn yờu cu li hụn

dõn s, khụng cú kh nng lao ng v
khụng cú ti sn t nuụi mỡnh (iu 95);
+ Trng hp ngi v lm dõu gia ỡnh
nh chng m v chng cũn sng chung vi
gia ỡnh nh chng nu ti sn ca v chng
khụng xỏc nh c thỡ phi bo m cho
ngi v c trớch chia mt phn ti sn
ca gia ỡnh, tng ng vi cụng sc úng
gúp ca ngi v vo vic duy trỡ, phỏt trin
cng nh vo nhu cu i sng chung ca
gia ỡnh; lao ng trong gia ỡnh c k
nh lao ng cú thu nhp (iu 96);
+ Khi li hụn ngi v do au yu m
khụng cú kh nng lao ng gp nhiu khú
khn v kinh t thỡ cú quyn yờu cu ngi
chng phi cp dng theo kh nng ca
mỡnh (iu 60);
+ Gii quyt hu qu v con, Lut quy
nh v nguyờn tc con di ba tui c
giao cho ngi m nuụi nu cỏc bờn khụng
cú tho thun khỏc (iu 92).
S nghip gii phúng ph n l mt b
phn ca s nghip cỏch mng nc ta. S
khng nh quyn bỡnh ng gia nam v n
ó lan truyn khp cỏc chõu lc v ó "i
vo" hin phỏp v lut nh ca nhiu nc
trờn th gii. Vit Nam, t nm 1945
quyn bỡnh ng nam n cng nh quyn
ca ngi ph n ó c cụng nhn v
ngy cng c hin thc hoỏ trong thc t