Bài tập nhóm 1 Luật Hôn nhân và gia đình
A.MỞ ĐẦU
Gia đình là tế bào của xã hội, là hình thức cộng đồng xã hội đầu tiên của
con người, trong đó con người gắn bó với nhau bởi những quan hệ hôn nhân và
quan hệ huyết thống. Gia đình giúp duy trì sự phát triển của xã hội và nó được
hình thành phụ thuộc vào nhiều yếu tố xã hội khác nhau trong điều kiện kinh tế
lúc bấy giờ, thế nên cũng vô cùng đa dạng. Đặc biệt gia đình được hình thành
không hề phụ thuộc vào ý trí của nhà nước, mà nó thể hiện ý trí của hai bên nam
nữ, thế nên việc tạo ra các điều luật chặt chẽ để ràng buộc những mối quan hệ
này trong một khuôn khổ nhất định là vấn đề vô cùng cấp thiết. Dưới đây chúng
tôi xin được trình bày những tìm hiểu của nhóm về vấn đề : “Đường lối giải
quyết các trường hợp nam nữ chung sống như vợ chồng mà không đăng ký kết
hôn khi Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 có hiệu lực ”.
B.NỘI DUNG
I. Khái niệm và thực trạng hôn nhân ở Việt Nam và thế giới:
1) Khái niệm về hôn nhân, hôn nhân hợp pháp và hôn nhân thực tế:
Hôn nhân là sự liên kết giữa một người đàn ông và một người đàn bà trên
nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện, nhằm chung sống với nhau suốt đời, xây dựng
gia đình no ấm, tiến bộ, hạnh phúc, bền vững (Điều 1 và Điều 18 luật hôn nhân
và gia đình năm 2000).
Về nguyên tắc quan hệ hôn nhân chỉ được coi là hợp pháp khi hai bên nam
nữ thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật về điều kiện kết hôn và cấm kết
hôn, thực hiện đăng ký kết hôn tại các cơ quan nhà nước có thẩm quyền và đúng
nghi thức.
Nhưng trong thực tế vẫn còn có rất nhiều trường hợp nam, nữ chung sống
với nhau như vợ chồng, mà không có đăng kí kết hôn; họ đến với nhau là hoàn
toàn tự nguyện và với mục đích xây dựng gia đình, những người này có thể đủ
hoặc không đủ điều kiện kết hôn, nhưng họ vẫn tổ chức đám cưới hay nghi lễ
cưới hỏi để công bố với tất cả mọi người và việc họ chung sống với nhau lại đều
-1-
Bài tập nhóm 1 Luật Hôn nhân và gia đình

nguyên nhân khác: đó là sự lựa chọn chủ động của hai người trong cuộc, họ
không đăng kí vì họ không muốn làm thủ tục này. Có nhiều lí do cho thái độ xử
sự này: có nhiều người lớn tuổi, những người đã ly dị hoặc ở góa không cảm
thấy tính cần thiết của việc này trước sự chín chắn của mình và cho sự kết hợp
lúc xế chiều của mình hoặc đã mệt mỏi với những mối liên hệ chặt chẽ của cuộc
sống hôn nhân. Hiện nay trong giới trẻ đang tồn tại một xu hướng khác đó là
không muốn đăng kí kết hôn để có thể có một lối ra dễ dàng khi họ không muốn
ràng buộc nhau nữa. Từ đó có thể thấy những người chung sống như vợ chồng
mà không đăng kí kết hôn hiểu rằng họ không phải là vợ chồng trước pháp luật
và họ chủ động chấp nhận tình trạng này. Quan hệ chung sống như vợ chồng
không có đăng kí kết hôn lúc này có thể trở thành một lối sống, một hiện tượng
xuất hiện bên cạnh các cuộc hôn nhân hợp pháp.
II. Quan điểm và đường lối giải quyết các trường hợp nam nữ
chung sống như vợ chồng (Hôn nhân thực tế) mà không đăng kí
kết hôn,nhưng không trái pháp luật ở Việt Nam khi bộ luật Hôn
nhân và gia đình năm 2000 có hiệu lực :
1) Quan điểm của pháp luật đối với quan hệ chung sống như vợ chồng
không đăng kí kết hôn và không trái pháp luật trước và sau khi luật Hôn
nhân gia đình năm 2000 có hiệu lực:
Theo nghị quyết số 01/NQ-HĐTP ngày 20/01/1988 của Hội đồng thẩm
phán Toà án nhân dân tối cao về việc hướng dẫn thi hành Luật hôn nhân và gia
đình năm 1986 thì công nhận việc chung sống như vợ chồng mà không đăng kí
kết hôn là hợp pháp và giữa họ vẫn phát sinh quan hệ vợ chồng.
Nhưng Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 tại Điều 11 có quy định :
“ 1. Việc kết hôn phải được đăng ký và do cơ quan nhà nước có thẩm quyền
(sau đây gọi là cơ quan đăng ký kết hôn) thực hiện theo nghi thức quy định
-3-
Bài tập nhóm 1 Luật Hôn nhân và gia đình
tại Điều 14 của Luật này.
Mọi nghi thức kết hôn không theo quy định tại Điều 14 của Luật này đều

-4-
Bài tập nhóm 1 Luật Hôn nhân và gia đình
khuyến khích và tạo điều kiện cho đăng kí kết hôn”. Việc đăng kí kết hôn của họ
không bị hạn chế về mặt thời gian, họ được miễn lệ phí đăng kí kết hôn.
Không buộc phải đăng kí kết hôn và vẫn thụ lý để giải quyết việc ly hôn nếu
các bên yêu cầu. Điều này được hiểu rằng chúng ta chấp nhận quan hệ “hôn
nhân thực tế” đối với những trường hợp quan hệ vợ chồng được xác lập trước
ngày 3/1/1987. Đối với trường hợp này cách giải quyết như vậy là hợp lý và
chúng tôi cũng tán thành với các quan điểm sau:
“ - Thứ nhất, quan hệ này được xác lập trong một thời điểm đặc biệt,
trước khi chưa có Luật Hôn nhân và gia đình năm 1986, chúng ta mất một
khoảng thời gian dài đất nước bị chia cắt. Điều này tác động không nhỏ đến vấn
đề đăng kí kết hôn.
- Thứ hai, các quan hệ được xác lập trước ngày 3/1/1987, tính đến thời
điểm Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 có hiệu lực, khoảng thời gian này là
khá dài, mối quan hệ giữa hai bên nam nữ tương đối ổn định. Bởi vậy, công
nhận “hôn nhân thực tế” đối với những trường hợp này là vấn đề cần thiết để ổn
định quan hệ hôn nhân gia đình, tránh những xáo trộn trong đời sống gia đình
của họ.
Tuy vậy, chúng tôi cho rằng cần phải có quy định chặt chẽ hơn về vấn đề
này, không phải mọi trường hợp xác lập quan hệ vợ chồng trước ngày 3/1/1987
đều được pháp luật bảo vệ giống như tinh thần quy định tại điểm a, khoản 3
Nghị quyết 35 mà chỉ những trường hợp vi phạm đăng kí kết hôn nhưng tuân
thủ đầy đủ các điều kiện kết hôn mới được pháp luật bảo vệ.”


_ _Trường hợp quan hệ vợ chồng xác lập từ ngày 03/01/1987 đến ngày
01/01/2001 (ngày Luật Hôn nhân và gia đình 2000 có hiệu lực pháp luật):
Điểm b, khoản 3 Nghị quyết số 35 quy định:
“Nam nữ chung sống với nhau như vợ chồng từ ngày 3/1/1987 đến

họ chỉ được công nhận là đã xác lập kể từ ngày họ đăng kí kết hôn.


_ Trường hợp nam nữ sống chung với nhau như vợ chồng mà không
đăng kí kết hôn kể từ ngày 1/1/2001:
Theo khoản 3, điểm c Nghị quyết 35 của Quốc hội :
“ Kể từ ngày 1/1/2001 trở đi, trừ những trường hợp quy định tại
điểm a và b khoản 3 của Nghị quyết này, nam nữ sống chung với
nhau như vợ chồng mà không đăng kí kết hôn đều không được pháp
luật công nhận là vợ chồng; nếu có ly hôn thì tòa án thụ lý và tuyên
-6-