Tản mạn về nàng Xúy Vân trong vở
chèo cổ " Kim Nham" Chèo cổ là thể loại sân khấu dân gian quen thuộc của nền văn minh lúa nước
vùng châu thổ Sông Hồng. Sân khấu chèo rất giản dị , chỉ là một vuông chiếu trải ở
sân đình, đã thành sàn diễn của các nghệ sĩ dân gian. Người xem chèo tìm thấy ở đó
cuộc sống lao động, đời sống tình cảm và tâm hồn của chính mình. Các tác giả dân
gian còn gửi gắm trong những vở chèo nhiều triết lí nhân sinh sâu sắc. Nghệ thuật
chèo là nghệ thuật tổng hợp.Trong chèo có vũ đạo, có âm nhạc, có lời ca và có diễn
xuất của diễn viên.
Vở chèo " Kim Nham" là một vở chèo cổ nổi tiếng trên sân khấu chèo từ
nhiều đời nay. Vở " Kim Nham" đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người xem bởi
những triết lí nhân sinh hàm chứa trong nó vừa thấm thía, vừa hiện đại và vừa có dư
âm.
Nhân vật chính trong vở chèo " Kim Nham " là nàng Xúy Vân. Đó là
một cô thôn nữ xinh đẹp, nết na, đoan trang Có thể nói cô có đủ mọi tố chất để được
hưởng cái hạnh phúc trần gian rất giản dị nhưng vô cùng quí giá của phận đàn bà.
Xúy Vân kết duyên với chàng Kim Nham theo sự sắp đặt của cha mẹ.
Nàng là cô gái sống theo khuôn phép" Tại gia tòng phụ". Ôi cái khuôn phép của lễ
giáo Phong Kiến, người con gái nào tuân theo cũng đều phải trả giá bằng hạnh phúc
của chính cuộc đời mình.
Xúy Vân ước mơ một hạnh phuc giản dị" chồng cày vợ cấy", còn chồng
nàng- chàng Kim Nham lại mơ ước hạnh phúc là con đường học vấn công danh. Họ
không gặp nhau trong mơ ước. Khi Kim Nham từ giã quê hương lên Tràng An dùi mài
kinh sử, Xúy Vân đã động viên chồng bằng những lời lẽ rất thiết tha. Nàng hứa rằng
ở quê nàng sẽ chờ đợi ngày chàng trở vè làm rạng rỡ tổ tiên.
Xúy Vân là người đàn bà đang thời xuân sắc, khát vọng yêu đương trong
nàng vô cùng tha thiết. Xa Kim Nham, lạc lõng với cuộc sống ở nhà chồng, Xúy Vân
nhiều khi thở dài não nuột. Tiếng thở dài của sự trống vắng, cô đơn và những khát
khao không thể nói thành lời. Thật đáng thương cho thân phận những người đàn bà

Gió trăng thời mặc gió trăng
Ai ơi giữ lấy đạo hằng chớ quên"
Nhưng một người đàn bà yếu đuối giàu khát khao như nàng khó mà giữ được
cái đạo thủy chung trong hoàn cảnh áy. Bi kịch thứ nhất của nàng là đây.Ta vừa cảm
thông cho Xúy Vân, vừa lo lắng cho nàng vì ta biết rõ điều gì sẽ chờ nàng ở phía
trước.
Kim Nham đã trả lại tự do cho Xúy Vân. Xúy Vân mừng rỡ chạy theo
người tình. Lúc đó nàng mới nhìn ra bộ mặt thật của Trần Phương. Đau đớn đến rụng
rời, ta hãy nghe tiếng gọi đò của nàng:
" Tôi kêu đò, đò nỏ không thưa
Tôi càng chờ càng đợi càng trưa chuyến đò"
Nàng bộc lộ nỗi chờ đợi mỏi mòn và nỗi đau lỡ làng dang dở. Bi kịch thứ hai
của Xúy Vân là bị Trần phương phụ bạc. Xúy Vân đã điên cuồng rồ dại. Lần này nàng
điên thật. Điên vì sự đời đảo điên. Điên vì thân phận của nàng giống như:
" Con cá rô nằm giữa vũng chân trâu
Để cho năm bảy cái cần câu châu vào"
Những người đàn bà như Xúy Vân trong xã hội xưa chỉ có một không gian
sống cạn hẹp và đầy bất trắc như thế, hỏi làm sao mà không gặp đau khổ, hỏi làm sao
mà không mất mạng? Có một đoạn dài những lời hát ngược mà Xúy Vân hát trong khi
điên loạn đã thể hiện những tró trêu, sai đúng mà nàng đã gặp trong đời, thể hiện sự bế
tắc mất phương hướng của Xúy Vân giữa cuộc đời.
Xúy Vân đáng thương biết bao, từ chỗ là người đàn bà có phẩm hạnh có
gia đình, giờ đây nàng đã mất tất cả. Xúy Vân trở thành người ăn mày đi lang thang.
Nàng còn biết về đâu nữa khi chẳng có ai cảm thông và chia sẻ nổi với nàng . Xã hội
Phong kiến và cả sự nhẹ dạ của nàng đã đẩy nàng đến bước đường này. Khi Xúy Vân
đến Tràng An, tình cờ gặp lại Kim Nham, nhận nắm cơm và đĩnh bạc do lòng thương
hai mà người chồng cũ đã bố thí cho, Xúy Vân đau đớn quá. Nàng đã tìm đến cái
chết.
Chuyện cuộc đời của Xúy Vân không chỉ là sự lên án xã hội Phong kiến
khắt khe mà còn là một bài học nhân sinh sâu sắc cho tất cả những ai là phụ nữ. Nếu