1
Dự án “Quản lý tổng hợp và bền vững tài nguyên nước lưu
vực sông Hồng-Thái Bình trong bối cảnh biến đổi khí hậu”
– Bài 1: Phương pháp tiếp cận mới.

TS. Bùi Nam Sách
1

TS. Nguyễn Văn Tuấn
1

TS. Quách Thị Xuân
1

Dự án “Quản lý tổng hợp và bền vững tài nguyên nước lưu vực sông Hồng – Thái Bình trong
bối cảnh biến đổi khí hậu (IMRR)” được hình thành trên cơ sở hợp tác quốc tế giữa Trường
Đại học Bách khoa Milan (Polimi) và Viện Quy hoạch Thủy lợi (IWRP) với sự giúp đỡ của
Chính phủ hai nước Việt Nam và Italia. Polimi là tổ chức tiên phong trong lĩnh vực quy hoạch
và quản lý nguồn nước với kinh nghiệm và công cụ tối ưu tiên tiến. Phương pháp luận và
công nghệ tiên tiến này rất phù hợp và cần thiết để giải quyết vấn đề mâu thuẫn trong các mục
tiêu sử dụng nước ở lưu vực sông Hồng-Thái Bình, khi mà những mâu thuẫn này có thể sẽ trở
nên nghiêm trọng hơn trong tương lai gần dưới sức ép của nhiều yếu tố trong đó có biến đổi
khí hậu. Dự án bắt đầu từ tháng 2 năm 2012 và dự kiến kết thúc vào tháng 12 năm 2014.
I. Mục tiêu dự án IMRR
Mục đích chung của dự án là tạo ra sự tiến bộ hữu hình trong thực tiễn quản lý nước ở lưu vực
sông Hồng – Thái Bình nhằm thỏa mãn nhu cầu nước dài hạn của tất cả các ngành sử dụng
nước trong khi vẫn duy trì các dịch vụ sinh thái cốt yếu, đồng thời nâng cao lợi ích kinh tế từ
thủy điện và nông nghiệp.
I.1. Mục tiêu dài hạn
Mục tiêu dài hạn của dự án là:

phán giữa các bên.
1. Xác định hành động. Các ý tưởng và biện pháp nhằm đạt được mục tiêu của
dự án sẽ được xác định trong sự cộng tác chặt chẽ với các bên. Những ý tưởng
này có thể là xây dựng công trình hoặc biện pháp phi công trình cũng như những
chính sách điều tiết cho các hồ chứa và đập chuyển nước. Một ý tưởng được coi
là hành động khi xác định được rõ ràng và đầy đủ các thông số kỹ thuật gắn với ý
tưởng đó. Phương án là một tổ hợp của các hành động cụ thể.
2. Khái niệm hóa (xác định hành động, tiêu chí và chỉ số). Mục tiêu của dự án
diễn giải thành một hệ thống các tiêu chí hình cây phản ánh quan điểm của các
bên liên quan trong việc đánh giá các phương án và các vấn đề về môi trường và
tính bền vững. Tiêu chí thấp hơn trong hệ thống hình cây này được gắn với các
chỉ số định lượng (hoặc thậm chí định tính) qua đó có thể kiểm tra được tiêu chí
gốc. Các chỉ số như vậy là hàm của các biến mô tả hệ thống.
3. Xác định mô hình và các kịch bản. Để tính toán giá trị của mỗi chỉ số tương
ứng với mỗi phương án thì cần phải xác định mô hình của toàn hệ thống. Số liệu
đầu vào của mô hình là các biến mô tả các phương án và các biến cụ thể hóa các
kịch bản của dự án. Các kịch bản bao gồm mô tả các sự kiện tương lai mà những
người ra quyết định không kiểm soát được, ví dụ các kịch bản thủy văn và nhu
cầu nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Thông thường các mô hình toán được
sử dụng, nhưng, nếu cần thiết, có thể thay thế bằng ý kiến chuyên gia.
4. Thiết kế phương án. Trong giai đoạn này sẽ thiết kế bộ các phương án cần giới thiệu cho các bên liên quan để đám phán.
Trước hết, mọi tổ hợp có thể của các hành động được nêu trong giai đoạn 1 đều được xem xét để có được danh sách các phương
án. Sau đó, các phương án hiệu quả Pareto được chọn để xem xét bởi các chuyên gia, hoặc bằng cách giải bài toán quy hoạch
tối ưu đa mục tiêu (Điều khiển tối ưu).
5. Đánh giá tác động. Tác động do các phương án hiệu quả (ở bước 4) tạo ra sẽ được đánh giá bằng cách mô phỏng trạng thái
của hệ thống trong một khoảng thời gian xác định.
6. Đánh giá. Giá trị mà các bên liên quan đánh giá cho mỗi phương án được gọi là sự hài lòng của họ đối với mỗi phương án,
không phải luôn luôn tỉ lệ với giá trị bằng số của mỗi chỉ số. Do đó cần phải diễn giải mỗi chỉ số (đôi khi là nhóm các chỉ số)
thành các “giá trị” thực tiễn theo nhận thức của các bên liên quan. Việc này có thể thực hiện bằng một Hàm Giá trị riêng phần,
hàm này phải được xác định thông qua phỏng vấn các bên liên quan. Từ các hàm này, ta sẽ thu được một chỉ số không thứ

mức thỏa hiệp tốt nhất cho các kịch bản khí hậu khác nhau; giảm thiếu tác động tiêu cực
có thể của các chính sách đó.
8. Thiết lập Red-TwoLe/P và Red-TwoLe/M (xem chi tiết ở phần sau)
9. Chạy thử Red-TwoLe/P và Red-TwoLe/M tại Viện Quy Hoạch Thủy Lợi.
10. Hỗ trợ đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ kỹ thuật Việt Nam.
11. Tổ chức hội thảo cuối cùng trình bày Red-TwoLe và xúc tiến ứng dụng cho các vùng
khác trong nước.
Hình 2 thể hiện sơ đồ chúng tôi dự định sử dụng cho hệ thống bao gồm Vùng Thượng Lưu và
Vùng Đồng Bằng được liên kết với nhau bởi dòng chảy ở Sơn Tây và mực nước tại Hà nội và
Phả Lại.
 VÙNG THƯỢNG LƯU: bao gồm các hồ chứa lớn hiện có trong hệ thống và đóng tại
Hà nội/Sơn Tây nơi khống chế nhu cầu nước và khống chế lũ cho vùng đồng bằng, thể
hiện bằng mực nước (lưu lượng) ở các mặt cắt (Hà nội/Sơn Tây);
 VÙNG ĐỒNG BẰNG: bao gồm toàn bộ vùng đồng bằng sông Hồng, sông Thái Bình.
Cần phải phân tích vùng này để xác định nhu cầu nước cho toàn đồng bằng theo các
chiến lược khác nhau về tưới, sử dụng đất và kịch bản về biến đổi khí hậu.

4
Hiện tại, dự án đã cơ bản hoàn thành nội dung 2, các nội dung 1, 3 đến 5 đang được tiến hành
song song. Toàn bộ kết quả dự án của năm thứ nhất sẽ được trình bày trong hội thảo lưu vực
lần thứ hai vào ngày 21 tháng 11 năm 2012.

Hình 2: Sơ đồ hệ thống sông Hồng – Thái Bình

5
IV. Phương pháp và kỹ thuật sử dụng
Công cụ được thiết kế đi kèm với chu trình PIP áp dụng cho hệ thống lưu vực sông Hồng-
TháiBình là hệ thống hỗ trợ ra quyết định đa mục tiêu (MODSS) có tên gọi là Red-Twole.
Red có nghĩa là sông Hồng, Twole ở đây có nghĩa là hai cấp, bao gồm Red-Twole/P (quy
hoạch) và Red-Twole/M (quản lý) (hình 3). Mô hình Red-Twole được phát triển bằng ngôn


6

Hình 3: Cấu trúc Red-Twole
IV. Kết quả dự kiến
1. Một trang web (http://baobab.elet.polimi.it/iwrmwiki/IMRR:Index/en), dựa trên công nghệ
Wiki để phổ biến kết quả dự án và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Cổng thông tin
này có thể được sử dụng để hỗ trợ sự tham gia của các bên liên quan trong tương lai.
2. Bộ quy trình điều tiết cho hệ thống hồ chứa lớn phục vụ đa mục tiêu trên sông Hồng-Thái
Bình, phân bổ tối ưu nguồn nước (sinh hoạt, công nghiệp, tưới, môi trường, giao thông
thủy), chống lũ và bảo vệ môi trường. Nhiều quy trình điều tiết khác nhau sẽ được thiết kế
có tính đến các kịch bản khí hậu khác nhau (bao gồm các kịch bản khí hậu hiện tại và
tương lai).
3. Hệ thống hỗ trợ ra quyết định Red-Twole có 2 thành phần: thành phần quy hoạch
Red_Twole/P tích hợp mã mô phỏng và tối ưu được phát triển trong dự án để thiết kế
chính sách vận hành tối ưu. Thành phần quản lý Red_Twole/M sẽ gồm một giao diện hình
họa để hỗ trợ vận hành hàng ngày bằng cách thực hiện chính sách tối ưu đó.
4. Tăng cường năng lực cho cán bộ của các Viện nghiên cứu của Việt Nam về quản lý tổng
hợp nguồn nước và các phương pháp luận cụ thể áp dụng trong dự án IMRR.
Như vậy Red-TwoLe DSS sẽ đưa ra các công cụ có khả năng điều tiết hiệu quả lượng nước
xả hằng ngày của các hồ chứa lớn nhằm tối đa sản xuất điện, tối thiểu lượng nước thiếu trong
mùa khô và giảm số lần xuất hiện tình trạng lũ khẩn cấp (số lần can thiệp bởi Ủy Ban Phòng
chống lụt bão Trung ương - CCFSC); Phân tích các kịch bản khác nhau từ dự án còn cho biết:

7
 Tác động của biến đổi khí hậu đến các chính sách (quy trình) điều tiết nước hiện tại và
tương lai;
 Các kế hoạch sử dụng đất khác nhau, các loại cây trồng và các kỹ thuật tưới có thể ảnh
hưởng như thế nào đến việc điều tiết nước của hệ thống;
 Các chính sách (quy trình) đưa ra bởi Red-TwoLe/P sẽ có khả năng ứng dụng và duy trì