Kiến trúc Nhà Rường không gian
Việt rất Huế
Nhà Rường ở Huế hiện nay không còn nhiều nhưng mỗi ngôi nhà được coi như một
tác phẩm nghệ thuật độc đáo của chủ nhân, luôn bền bỉ chống chọi với nắng nóng, mưa
dầm khắc nghiệt miền Trung.

Về Kim Long, Phú Hiệp, Thủy Biều, Bằng Lãng hay những vùng ngoại ô của Huế
như Phú Thanh, Phước Tích… dấu ấn thời gian dường như vẫn còn in đậm trong những
ngôi nhà rường cổ rêu phong. Nói đến nhà rường, người ta nghĩ ngay đến Huế. Là vì, trên
mảnh đất Thần Kinh xưa, vua chúa ở nhà rường, hoàng thân quốc thích ở nhà rường,
quan lại, người giàu có ở nhà rường, ông bà tổ tiên, con cháu ở nhà rường thậm chí, trong
cõi tâm linh người Huế, ma quỷ cũng ở nhà rường. Có nghĩa rằng, nhà rường là một phần
quan trọng không tách rời làm nên nét riêng của văn hóa Huế.

Nhà rường là một loại kiến trúc cổ, ra đời vào khoảng thế kỷ XVII, dưới triều đại
phong kiến Việt Nam. Mặc dù chịu ảnh hưởng của lối kiến trúc Trung Hoa nhưng nhà
rường Huế vẫn mang nét riêng biệt của người Việt. Gọi là rường bởi vì có nhiều rường
cột, rường kèo, mè với lối kiến trúc theo chữ Đinh, Khẩu hoặc chữ Công. Gian trong nhà
rường được tính bằng các hàng cột trong nhà, không có vách ngăn.

Dưới thời phong kiến, việc làm nhà không nằm ngoài luật lệ vua ban. Năm Minh
Mạng thứ ba (1822), vua ấn định rằng tất cả các nhà xây dựng bên ngoài Đại Nội, dù phủ
của hoàng thân quốc thích hay trưởng công chúa đều không vượt quá ba gian, hai chái.
Do vậy, nhà rường Huế xưa chỉ có một gian hoặc ba gian hai chái, có diện tích nhỏ,
nhưng về sau bỏ quy định này mà chỉ quy định nhà dựng lên không vượt quá chiều cao
cung điện của vua chúa. Do đó, nhà rường Huế thường thấp, mái nhà có độ dốc lớn.

Khi làm nhà, gia chủ xem phong thuỷ lựa chọn khu đất tốt, phù hợp với tuổi của
chủ nhân để có được “thế nhà” tốt, thuận lợi cho việc sinh hoạt của gia chủ. Hướng
thường thấy ở các ngôi nhà rường là hướng nam, nắng xiên vách. Bếp được dựng ở bên
trái và vuông góc với nhà chính. Ngôi nhà được dựng trong không gian có vườn cây trái,

đặc trưng của Huế. Sự biến đổi nhanh chóng của nền kinh tế - xã hội đất nước đã và đang
dần làm nhà rường mai một đi, nhưng sự phát triển mạnh của du lịch Huế đã tiếp thêm
nguồn sinh lực cho việc phục hồi mạnh mẽ hàng loạt loại hình văn hóa dân gian ở Huế,
phục hồi những ngôi nhà rường đặc trưng lối sống, phong cách Huế, tâm hồn Huế. Đặc
biệt, việc bảo tồn, trùng tu, xây dựng mới những ngôi nhà rường dưới sự hỗ trợ của một
số tổ chức phi chính phủ trong nhiều năm gần đây chính là giúp Huế gìn giữ được tài sản
văn hóa quý báu của dân tộc, gìn giữ được nét đẹp của Huế xưa.