Kiến trúc phố cổ thăng trầm cùng
lịch sử Thăng Long – Hà Nội
Những vấn đề về phân bố các di tích văn hoá – lịch sử Hà Nội như di tích tôn giáo,
tín ngưỡng khu phố cổ, không gian phố cổ là kết quả nghiên cứu của ông Nguyễn Ngọc
Phúc, cán bộ nghiên cứu Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc
gia Hà Nội). Qua công trình nghiên cứu này, người ta đã có cái nhìn mới về Thăng Long
– Hà Nội. Đặc sắc phố nghề
Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, đến nay, phố cổ Hà Nội vẫn là nơi lưu giữ, bảo
tồn nhiều dấu tích kiến trúc, đặc trưng về nghề nghiệp. Điều dễ nhận thấy ở đây là các
phố nghề, phường nghề phần lớn được hình thành bởi những thợ thủ công từ các làng
nghề quanh Thăng Long xưa quy tụ về, tập trung theo từng khu vực, chuyên sản xuất,
buôn bán, trao đổi một loại hàng hoá, sản phẩm thủ công nhất định.
Theo ông Phúc, quá trình hình thành và phát triển khu phố cổ không chỉ đến thời Lý
– Trần mới bắt đầu, nó có thể tính từ thời điểm vùng đất này bước vào quá trình đô thị
hoá, tuy nhiên, đến khi Lý Công Uẩn định đô ở Thăng Long mới định hình và rõ ràng
hơn. Nếu như phần phía Tây của kinh thành Thăng Long truyền thống gắn liền với chức
năng chính trị – hành chính, qua nhiều biến cố lịch sử như chiến tranh, thiên tai, khiến
những cung điện bề thế, nguy nga chỉ còn dấu ấn ở những di tích phát lộ thì khu phố
buôn bán vẫn giữ được kiến trúc xưa, ít bị dịch chuyển về phạm vi, không gian.
Qua nhiều thế kỷ, phần phía Tây kinh thành với thành quách, cung điện, dinh thự
thâm nghiêm gắn liền với sự hưng vong, thịnh suy của mỗi triều đại. Phía Đông và Đông
Bắc kinh thành, tiếp giáp với sông Hồng, sông Tô Lịch lại nhường chỗ cho những
phường nghề, phố hàng, chợ bến, với cảnh buôn bán trên bến dưới thuyền nhộn nhịp
Ông Phúc khẳng định, Hà Nội chuyển mình mạnh mẽ, từ đô thị phương Đông truyền
thống sang mô hình đô thị phương Tây trong suốt thời kỳ thực dân. Cùng với đó, phố cổ
cũng có những biến đổi nhanh chóng: đường phố được nắn lại, có hệ thống thoát nước, có
hè phố, hệ thống chiếu sáng, xuất hiện các ngôi nhà được làm theo phong cách châu âu,
mà đặc trưng là kiến trúc của Pháp.

có thể lên ngay đền, vào chùa và ngược lại. Các di tích đa số có kết cấu bằng gỗ, mặt
bằng kiến trúc theo kiểu chữ công, chữ tam, chữ quốc, bố cục không gian trải theo chiều
sâu, với 3 lớp nhà.
Có thể nói, công trình nghiên cứu của ông Phúc đã khẳng định, kiến trúc cổ Hà Nội
không chỉ làm nổi bật giá trị văn hoá – lịch sử của các di tích tôn giáo, tín ngưỡng mà
thông qua nó, đời sống, lịch sử dân cư, phong tục tập quán, tín ngưỡng của người Thăng
Long – Hà Nội được phản ánh sống động, chân thực. Đây là công trình rất có ý nghĩa, tạo
cơ sở để các nhà nghiên cứu, nhà quản lý có hướng lưu giữ, bảo tồn những giá trị văn hóa
của đất Thăng Long.