LỜI NÓI ĐẦU
Mười năm gần đây, thực tiễn kiến trúc Hà Nội đã đòi hỏi giới kiến trúc có
chất lượng nghề nghiệp đổi mới, và muốn hay không, càng sớm càng tốt, phải
tiếp xúc với kiến trúc các nước công nghiệp phát triển và các nước trong khu
vực. Kiến trúc Hà Nội đang đứng trước những biến động lớn của một thời điểm
then chốt, cần có một sự đột biến về chất cũng như về lượng, điều đó khiến cho
mỗi kiến trúc sư Bắc Hà phải cùng suy nghĩ và đóng góp cho sự đột biến đó.
Tính xã hội và tính cộng đồng của kiến trúc Hà Nội đang đặt ra những yêu cầu
mới. Phấn đấu cho một nền kiến trúc bền vững, trật tự, thuần khiết, nhân đạo,
giàu hiệu quả thị giác là trách nhiệm cao đẹp của mỗi người chúng ta.

NỘI DUNG
I. Kiến trúc Hà Nội sau 12 năm nhìn lại
1. Kiến trúc Hà Nội hiện nay
Những ai đã từng xa Hà Nội nhiều năm bây giờ khi trở lại cái đập vào mắt
trước tiên là tốc độ xây dung dồn dập và lượng người đông đảo. Nhà cửa mọc
lên như nấm sau cơn mưa và nhìn đâu cũng thấy toàn người là người. Đi vào Hà
Nội từ bất cứ ngả nào, đều nhìn thấy các tuyến đường mới mở, rộng rãi, khang
trang, nhưng nhà cửa hai bên lại chen choc, lồi ra thụt vào, hỗn độn, kiểu thị trấn
hơn là kiểu thành phố lớn, kéo dài hình như vô tận. Càng đi sâu vào thành phố
cái sinh động mà rối loạn đó cứ như nhân lên dần. Từ đê Yên Phụ nhìn xuống,
bờ Hồ Tây dày đặc nhà cửa, không còn đâu mảng cây xanh mơ tưởng. Hồ
Gươm thì có nguy cơ biến thành cái ao con khi nhà cao tầng lan đến. Việc chúng
phá vỡ cảnh quan Hà Nội là một hậu quả đương nhiên, còn việc một vài công
trình có đóng góp được cho bộ mặt thành phố hình như chỉ là một sự tình cờ
may mắn. Bằng chứng là chính những dự án gặp nhiều thuận lợi và suôn sẻ nhất
trong việc xét duyệt và cấp giấy phép xây dựng đến khi được thực thi rồi lại làm
xấu cảnh quan nhiều nhất, chẳng hạn như cao ốc văn phòng 46 Lý Thường Kiệt
với hình khối cục mịch và chất liệu vô cảm, hay công trình Tung Shing Square
dù nằm khá xa Hồ Gươm mà vẫn nhô lên thô thiển bên cạnh ủy ban nhân dân
thành phố. Trong khi đó, một vài công trình khác đã từng là đề tài tranh cãi khá

xây dựng ồ ạt, không thể chờ đợi. Người có chút kiến thức về thẩm mỹ cảm thấy
có một cái gì đó không ổn, nhưng chỉ bất lực, nhìn nhau lắc đầu ngao ngán vì
tiếng nói của họ như rơi vào giữa sa mạc! Các nhà làm kinh tế thì chua chát:
“Đẹp mà ăn được à! Thành phố phải có càng nhiều nhà cửa càng tốt”. Họ chủ
trương làm giàu lên đã, rồi hãy nói đến thẩm mỹ đô thị. Mà cũng thật khó xử:
Không để dân tự xây thì làm sao có thêm chỗ để ở các khu tập thể nay đã quá tải
và xuống cấp nghiêm trọng, từng là nỗi kinh hoàng cho nhiều người. Chính
nguồn đầu tư nước ngoài cho xây dựng đang tạo nên bộ mặt phồn vinh của Hà
Nội. Không riêng gì Hà Nội mà nay thì cả nước đang đối đầu với những mâu
thuẫn thời kinh tế thị trường, triển khai trong một nước nông nghiệp chưa có đầy

đủ cơ sở, định chế, luật pháp làm nền tảng cho phát triển kinh tế theo lối mới.
Hà Nội làm sao thoát nổi số phận chung của các thủ đô Đông – Nam Á khi buộc
phải mở cửa ra làm ăn với thế giới, cái được cái mất và các căn bệnh cố hữu
kèm theo nhịp độ đô thị hóa: mất dần di sản kiến trúc và cảnh quan, ô nhiễm
môi trường, ách tắc giao thông, hố sâu ngăn cách giàu nghèo, nạn nhà ổ chuột,
kinh tế vỉa hè của khu vực phi chính quy của người nông thôn nhập cư.
Cái gì rồi cũng có cái giá phải trả. Kiến trúc Hà Nội thời đổi mới được nhiều
thứ, nhưng cũng mất đi không ít. Trong thực tế, Hà Nội vẫn chưa chuyển hẳn
sang cơ chế thị trường, cả trong vấn đề ở. Gánh nặng bao cấp vẫn còn duy trì
cho khá nhiều giới, nhiều người. Thời mở cửa, người dân bung ra, có cái sai, cái
đúng. Nhưng ít ra nhiều người đã có chỗ kha khá. Nhà cửa chưa đẹp, còn hỗn
độn, nhưng đã tăng tiện nghi, khang trang hơn trước. Nhưng đó chỉ là thiểu số,
đa số người có đồng lương cố định vẫn còn rất vất vả vì nạn nhà ở. Hà Nội đang
là một công trường xây dựng lớn, với đủ dạng công trình hiện đại, sử dụng nhiều
kỹ thuật, vật liệu mới nhất. Phải nhìn nhận rằng đầu tư nước ngoài cho xây dựng
đang đem lại luồng sinh khí mới, làm sôi nổi hẳn hoạt động xây dựng ở Thủ đô.
Tuy vậy, bên cạnh đó còn rất nhiều cái “chưa được”, thậm chí còn có thể gọi là
mất mát, trầm trọng nhất là việc phá hủy môi trường và sự hỗn loạn trong
nghành xây dựng. Hà Nội còn nổi tiếng với “nhà chóp”. Nó lan đến cả TP Hồ

Á:
- Quá trình hình thành khá nhanh quần cư đô thị lớn
- Xuất hiện một khu đô thị tập trung với thành phố hạt nhân quá tải, bao
bọc bởi các thành phố vệ tinh còn mang nặng cơ cấu truyền thống văn hóa xóm
làng, văn minh nông nghiệp lúa nước, với mặt bằng dân trí còn thấp:
- Sự phồn vinh của đô thị thu hút dân nhập cư từ nông thôn tạo ra các khu
định cư tự phát, nghèo nàn. Có sự đối lập rõ nét giữa nhà cao tầng, khu ở sang
trọng và các xóm nhà lụp xụp nghèo nàn.
Nhiều căn bệnh đô thị xuất hiện, nhất là về mặt nhân văn:
- Hố ngăn cách giàu nghèo ngày càng sâu