Văn hoá ẩm thực dân gian
Mường

"Cơm đồ, nhà gác, nước vác, lợn thui, ngày lui, tháng tới" là những câu nói để
nhắc đến những đặc trưng trong văn hóa ẩm thực cũng như lao động sản xuất của
người Mường.
Nói đến đặc trưng ẩm thực cũng như lao động sản xuất
của người Mường là nói đến một câu rất đặc trưng:
"Cơm đồ, nhà gác, nước vác, lợn thui, ngày lui, tháng
tới", vì thế đối với cư dân Mường, với nền kinh tế chủ
yếu là nông nghiệp, canh tác lúa nước, cơm nếp đồ là
thứ không thể thiếu, là món ẩm thực mang ý nghĩa lớn
để cảm ơn trời đất cho mùa màng bội thu.
Lễ hội cơm mới được bắt đầu từ điệu múa giã gạo,
trong âm thanh rộn ràng náo nức, dường như mong mỏi
cầu thực đã lan tỏa và trở thành mong mỏi cầu hạnh
phúc yên vui.
Người Mường đồ cơm nếp bằng “cuốp” (loại cây thân mềm không độc, khi đồ cơm
không bị nứt), như thân cây cọ khoét rỗng, hoặc cây “bương”. Chiều cao của
“cuốp” khoảng 40 - 50cm, đường kính khoảng 25 - 30cm, chứa được chừng vai ba
cân gạo một mẻ. Khi đồ cơm nếp bằng “cuốp” thì cơm nếp vẫn giữ được hương
thơm và giá trị dinh dưỡng của gạo.
Khi cơm chín, người Mường đổ cơm vào thúng hay nia, mủng rồi quạt cho nguội,
làm như vậy cơm vừa dẻo, vừa khô, không bị nát, ăn rất ngon. Ở một số nơi, người
Mường còn đồ cơm nếp thành các màu bằng cách lấy các thứ cây thân cỏ đem giã
lấy nước rồi trộn với giạo đem đồ. Khi đồ cho lần lượt các màu đỏ vào trước rồi
đến màu xanh, vàng, tím trắng cho lên trên cùng. Cơm chín đổ ra trộn lẫn các màu
lại với nhau. Hiện nay, Đồng bào Mường cấy lúa nếp tuy ít hơn lúa tẻ, chủ yếu ăn

Văn hoá ẩm thực của người Mường còn thể hiện giá trị độc đáo sâu sắc trong đời
sống của mỗi gia đình trong việc quan tâm đến nết ăn uống của con người từ lúc
còn nhỏ. Đó chính là nết ăn uống kính trên nhường dưới; đó là lòng hiếu khách và
hạnh phúc khi được nhiều người quý mến và ở lại nhà ăn cơm; đó là lòng thương
người thiếu đói, sẵn sàng cho gói cơm, đấu gạo khi người khó đến xin; đó là tính
cởi mở giao tiếp trong ăn uống…
Văn hoá ẩm thực của người Mường được lưu giữ góp phần quan trọng trong việc
tôn vinh văn hoá dân tộc. Nhiều bản làng của người Mường trở thành những điểm
du lịch hấp dẫn với nhiều món ăn, nhiều sản phẩm đặc trưng được quảng bá như
khu vực suối khoáng Kim Bôi, bản Giang Mỗ (huyện Cao Phong), khu vực thị trấn
Mường Khến và Mường Bi (huyện Tân Lạc), khu vực Mường Vang, và các xã
vùng cao huyện Lạc Sơn (Hòa Bình)….