Nguồn gốc Tết ông Công
ông Táo

Không biết tục cúng Ông Táo đã có từ bao giờ nhưng theo
các vị cao niên kể lại thì đây là phong tục đã có từ rất lâu và
có rất nhiều điển tích về sự tích ông Công ông Táo. Nhân
ngày 23 tháng Chạp sắp tới, chúng tôi giới thiệu với bạn đọc
một số điển tích được lưu truyền cho đến ngày nay và phong
tục thờ cúng Táo Quân của người Việt. Tranh thờ dân gian

Tích 1

Truyền thuyết xưa kể lại có hai vợ chồng nghèo khổ quá,
phải bỏ nhau, mỗi người một nơi tha phương cầu thực. Sau
đó, người vợ may mắn lấy được chồng giàu. Một năm, vào
ngày 23 tháng Chạp, đang đốt vàng mã ngoài sân thì thấy
một người ăn xin bước vào, nhận ra chính là chồng cũ nên
người vợ động lòng, đem cơm gạo, tiền bạc ra cho.

Người chồng mới biết chuyện, nghi ngờ vợ. Người vợ đâm
khó xử, uất ức lao vào bếp lửa, tự vẫn. Người chồng cũ đau
xót, cũng nhảy vào lửa chết theo. Người chồng mới ân hận,
lao vào lửa nốt! Trời thấy cả ba người đều có nghĩa nên
phong cho làm "vua bếp". Và từ đó, dân gian mới có câu ca
rằng:
Thế gian một vợ một chồng

Ngọc Hoàng hượng đế thương tình thấy 3 người sống có
nghĩa có tình nên phong cho làm vua bếp hay còn gọi là Định
phúc Táo Quân và giao cho người chồng mới là Thổ Công
trông coi việc trong bếp, người chồng cũ là Thổ Địa trông coi
việc trong nhà, còn người vợ là Thổ Kỳ trông coi việc chợ
búa. Không những định đoạt may, rủi, phúc họa của gia chủ,
các vị Táo còn ngăn cản sự xâm phạm của ma quỷ vào thổ
cư, giữ bình yên cho mọi người trong nhà.
Tích 3

Hai vợ chồng nghèo, chồng đi buôn, vợ làm ruộng nên chồng
thường xa nhà thỉnh thoảng mới về, đôi khi đi suốt năm mới
về. Rồi một chuyến đi biền biệt không tin tức, không tiền bạc
gởi về. Người vợ chờ cả 10 năm vẫn biệt tích. Sau đó người
vợ lấy một người chồng khác làm nghề săn bắn; người này
nuôi một đầy tớ tên là Lốc.

Một hôm chồng mới và Lốc đi săn vắng nhà, đột nhiên người
chồng cũ trở về và cho biết sở dĩ đi biền biệt là vì gặp giặc
bắt lưu lạc trong rừng nay mới trốn thoát về được. Người vợ
chỉ còn biết ôm chồng cũ khóc than, và dọn cơm rượu mời
ăn. Khi chồng mới sắp về người vợ đưa chồng cũ ra đống
rơm ẩn tạm. Chủ và tớ đi săn về được một con cầy. Chồng
giục vợ đi sắm mọi thứ để làm một bữa.

Trong khi người vợ đi vắng, người chồng và đầy tớ đốt đống
rơm để thui cầy. Lửa vô tình đốt cháy thiêu người chồng cũ

tượng trưng một cỗ mũ ông Công (có hai cánh chuồn) kèm
theo một chiếc áo và một đôi hia. Theo sách "Nam Định địa
dư chí" của tiến sĩ đốc học Khiếu Năng Tĩnh thế kỷ XIX, thì
mũ, áo, hia của Táo Quân màu vàng. Nhưng có sách lại nói
màu sắc tùy thuộc từng năm, ứng với các hành Kim (vàng),
Mộc (trắng), Thủy (xanh), Hỏa (đỏ), Thổ (đen).

Ngoài những đồ “vàng mã” sẽ được hóa vàng sau lễ cúng
ông Táo vào ngày 23 tháng Chạp cùng với bài vị cũ để lập
bài vị mới thì lễ vật còn có hoa quả (chuối, bưởi, quất vàng,
hoa cúc…), trầu cau, hương đèn, cỗ mặn (xôi, thịt, rượu), và
cá chép sống ở miền Bắc, ngựa với đầy đủ dây cương, yên ở
miền Trung. Theo quan niệm của người miền Bắc thì ông
Công, ông Táo khi đi lên thiên đình phải cưỡi cá chép vì chỉ
có cá chép mới có thể vượt vũ môn hóa rồng bay lên trời. Cá
chép được mua thường là chép nhỏ màu đen tuyền hoặc vàng
đỏ khỏe mạnh, sau đó được bỏ vào trong chậu xinh xinh để
lên trên bàn thờ cúng cùng các lễ vật khác. Đến chiều thì
phóng sinh cá ra ao hồ, sông suối…

Đồ cúng lễ
Phóng sinh cá chép

Cùng với các lễ vật chay thì mâm cỗ mặn để cúng tiễn ông