Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

213
HIỆU QUẢ PHÂN BÓN VI SINH ĐẾN NĂNG SUẤT
RAU XANH (RAU ĂN QUẢ) TRỒNG TRÊN ĐẤT PHÙ SA
QUẬN Ô MÔN, THÀNH PHỐ CẦN THƠ
Nguyễn Văn Lẹ và Cao Ngọc Điệp
1

ABSTRACT
Three field experiments were conducted to evaluate effect of biofertilizer on yield of
vegetable (fruit-eating vegetable) such as streaked egg-plant (Solanum melongena), okras
(Abelmoschus esculentus), pungent pepper (Capsicum fruitescens L.) cultivated on
alluvial soil of O Mon district - Can Tho city from April to October, 2010. The result of
experiment showed that using liquid biofertilizer composing of some strains Azospirillum
lipoferum and Burkholderia vietnamiensis (nitrogen-fixing bacteria), Pseudomonas
stutzeri (phosphate-solubilizing bacteria) and Bacillus subtilis (potassium-solubilizing
bacteria) saved up from 25% chemical fertilizer for okras (30 kg N, 15 kg P
2
O
5
, 25 kg
K
2
O/ha) and pungent pepper (50 kg N, 37.5 kg P
2
O
5
, 37.5 kg K
2
O/ha) to 50% chemical

2
O
5
, 37,5 kg K
2
O/ha) đến 50% phân bón hóa học cho cà sọc lem lai (50 kg N,
40 kg P
2
O
5
, 80 kg K
2
O/ha) mà năng suất tương đương với nghiệm thức bón 100% phân
hóa học. Đồng thời phẩm chất sản phẩm từ các nghiệm thức sử dụng phân bón vi sinh
được cải thiện thông qua hàm lượng nitrate trong quả thấp hơn nghiệm thức bón 100%
phân hóa học.
Từ khóa: Hàm lượng nitrate trong rau, hiệu quả kinh tế, năng suất, phân sinh học,
rau ăn quả

1
Viện NC và Phát triển Công nghệ Sinh học, Trường Đại học Cần Thơ
Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

214
1 GIỚI THIỆU
Hiện nay với nhu cầu ngày càng cao về phân bón cho sản xuất nông nghiệp,
mà chủ yếu là phân bón hóa học nên giá của nó tăng khá cao. Cùng với xu thế đó
phân bón vi sinh vật có thể đáp ứng nhu cầu này, mặc dù chỉ thay thế một phần
nhưng phân bón vi sinh vật đem lại năng suất cho cây trồng không kém so với sử
dụng phân hóa học. Ngoài ra phân bón vi sinh vật được sản xuất tương đối đơn

trường kaolinite, Lin Qi-mei et al., 2003][có nguồn gốc từ Viện Nghiên cứ
u và
Phát triển Công nghệ Sinh học, Đại học Cần Thơ] được nhân nuôi trong môi
trường thích hợp trên máy lắc xoay vòng (150 v/ph) trong 2-3 ngày đến khi đạt
mật số tế bào >10
9
tế bào/ml (cấp 1) và cấp 2 sau đó nhân giống cấp 3 bằng cách
lấy 250 ml giống vi khuẩn cấp 2 + 250 g đường cát + 25 lít nước, tiếp theo ủ riêng
từng chủng vi khuẩn sau 5-7 ngày đem tưới cho cây (chỉ tưới đất) vào chiều mát
với liều lượng 500 l/ha.
Đất thí nghiệm thuộc biểu loại phù sa ven sông với thành phần pH và lý hóa tính
trình bày trong bảng 1.
Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

215
Bảng 1: pH và thành phần lý hóa tính của đất thí nghiệm
Nghiệm
thức
pH Ntổng số
(%)
Pdễ tiêu
(mg P2O5/100g đất)
Ktrao đổi
(meq/100g đất)
Chất hữu
cơ (%)
Ban đầu 5,26 - 6,21 0,19 - 022 13,84 – 16,82 0,705 – 0,924 5,37 – 5,63
2.2 Phương pháp thí nghiệm
Bố trí thí nghiệm
Thí nghiệm được bố trí theo thể thức khối hoàn toàn ngẫu nhiên, thí nghiệm được

Phân bón hóa học được chia thành 5 lần bón (lần 1 sau khi trồng 10 ngày, lần 2 sau
khi bón thúc lần 1 là 10-12 ngày, các lần bón phân còn lại cách nhau 20 ngày/lần).
Phân lân và kali sử dụng 75% tổng lượng phân bón lót cho các nghiệm thức 2,
nghiệm thức 4, nghiệm thức 5 trước khi trồng, phần còn lại chia đều cho 5 lần bón.
Phân đạm được bón như sau: lần 1 (10kg/ha), lần 2 (22,5kg/ha), lần 3 (22,5kg/ha),
lần 4 (22,5kg/ha) và lần 5 (22,5kg/ha). Phân bón vi sinh dạng lỏng được tưới cách
nhau 5 ngày/lần.
Đậu bắp
Diện tích đất cho mỗi nghiệm thức 8m
2
, khoảng cách trồng trong hàng 0,7m cây
cách cây 0,4 m với mật độ 21000 cây/ha. 5 nghiệm thức được bón phân như sau:
1: đối chứng (không bón phân hóa học và phân vi sinh)
2: 120kg N/ha - 60kg P
2
O
5
/ha - 100kg K
2
O/ha
3: phân vi sinh (liều lượng 500 l/ha)
4: 90kg N/ha - 45kg P
2
O
5
/ha - 75kg K
2
O/ha + phân vi sinh (500 l/ha)
5: 60kg N/ha - 30kg P
2

4: 150 kg N/ha–112,5kg P
2
O
5
/ha-112,5kg K
2
O/ha+phân vi sinh (500 l/ha)
5: 100kg N/ha -75kg P
2
O
5
/ha - 75kg K
2
O/ha+phân vi sinh (500 l/ha)
Phân bón hóa học được chia thành 6 lần bón (lần 1 sau khi trồng 10 ngày, lần 2 sau
khi trồng 20 ngày, các lần bón tiếp theo cách nhau 20 ngày/lần). Phân lân và kali
sử dụng 75% tổng lượng phân bón lót cho các nghiệm thức 2, nghiệm thức 4,
nghiệm thức 5 trước khi trồng, phần còn lại chia đều cho 5 lần bón. Phân đạm
được bón như sau: lần 1 (22 kg/ha), lần 2 (44,5 kg/ha), lần 3 (44,5 kg/ha), lần 4
(44,5 kg/ha) và lần 5 (44,5 kg/ha). Phân bón vi sinh dạng lỏng được tưới cách nhau
5 ngày/lần.
Thuốc bảo vệ thực vật được sử dụ
ng theo khuyến cáo của Trung tâm Khuyến nông
thành phố Cần Thơ. Làm cỏ tùy theo mật độ cỏ dại và thường xuyên. Mẫu đất
được thu trước khi thí nghiệm và sau khi thu hoạch để đo pH, N tổng số (phương
pháp micro-kjeldahl), P dễ tiêu (phương pháp so màu), K trao đổi (phương pháp
hấp thu nguyên tử), chất hữu cơ (phương pháp Walkley Black). Mật số 3 nhóm vi
khuẩn cố định, hòa tan lân và hòa tan kali theo môi trường tương ứng và bằng
phương pháp đếm sống nhỏ giọt (Hoben và Somasegaran, 1982). Phân tích hàm
l

ố, P dễ tiêu, K trao đổi, đôi khi vi khuẩn cải thiện hàm
lượng chất hữu cơ trong đất sau khi trồng (Bảng 4).
Bảng 2: Hiệu quả của phân vi sinh và phân hóa học trên thành phần năng suất của cà sọc
lem lai TN 106 (Solanum melongena) trồng trên đất phù sa Ô Môn, Cần Thơ

Nghiệm thức Chiều cao cây
(cm)
Tổng số trái
/cây
Trọng lượng trái
(g)
Chiều dài trái
(cm)
NT 1 67,77 c 5,20 b 90,46 c 7,98 b
NT 2 120,05 ab 9,07 a 181,43 ab 19,77 a
NT 3 81,71 c 5,60 b 128,55 bc 8,05 b
NT 4 130,56 a 8,67 a 202,67 a 19,97 a
NT 5 107,34 b 8,60 a 196,99 a 19,60 a
CV (%) 7,14 9,25 13,34 7,11
Ghi chú: Các chữ theo sau mỗi số khác nhau sẽ khác biệt ý nghĩa thống kê ở mức 1%.
NT 1: đối chứng (không bón phân hóa học và phân vi sinh); NT 2: 100kg N/ha - 80kg P
2
O
5
/ha - 160kg K
2
O /ha; NT
3: phân vi sinh 500l/ha; NT 4: 75kg N/ha - 60kg P
2
O

* Năng suất thương phẩm/năng suất
Hàm lượng nitrate cho phép đối với cà sọc lem lai là 400mg/kg
Bảng 4: Hiệu quả của phân vi sinh và phân hóa học đến pH, hàm lượng dinh dưỡng đất
trồng cà sọc lem lai TN 106 (Solanum melongena) trước và sau khi thí nghiệm
Nghiệm
thức
pH Ntổng số
(%)
Pdễ tiêu
(mg/100g đất)
Ktrao đổi
(meq/100g đất)
Chất hữu cơ
(%)
Ban đầu 6,21 0,192 13,84 0,752 5,56
Sau thí nghiệm
NT 1 6,19 0,205 c 12,067 b 0,633 b 5,638 b
NT 2 6,59 0,281 a 19,082 a 0,898 a 5,665 b
NT 3 6,81 0,230 bc 14,298 ab 0,765 ab 5,725 b
NT 4 7,05 0,249 b 15,972 ab 0,840 ab 5,787 a
NT 5 6,87 0,239 b 14,657 ab 0,718 b 5,751 ab
F tính ns ** ** ** **
CV (%) 0,05 4,40 11,49 12,23 1,08
Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

218
Hiệu quả kinh tế với cà sọc lem được tính trong bảng 5 trong đó 2 nghiệm thức đối
chứng (NT 1) và nghiệm thức chỉ bón phân vi sinh không tính vì năng suất quá
thấp. Hiệu quả từ việc bón phân vi sinh với phân hóa học (50-75%) cho lợi nhuận
cao hơn lợi nhuận từ việc trồng cà chỉ bón phân hóa học.

NT 3 126,8 b 20,13 b 18,66 ab 7,98 c
NT 4 172,7 a 32,87 a 21,42 a 13,63 ab
NT 5 170,9 a 31,93 a 21,93 a 11,87 b
CV (%) 5,13 10,25 5,31 6,32
Ghi chú: Các chữ theo sau mỗi số khác nhau sẽ khác biệt ý nghĩa thống kê ở mức 1%.
NT1: đối chứng; NT 2: 120 kg N/ha - 60kg P
2
O
5
/ha – 100 kg K
2
O/ha ; NT 3: phân vi sinh 500 l/ha; NT 4: 90 kg N/ha
– 45 kg P
2
O
5
/ha – 75 kg K
2
O/ha + phân vi sinh 500 l/ha; NT 5: 60kg N/ha – 30 kg P
2
O
5
/ha – 50 kg K
2
O/ha phân vi
sinh 500l/ha
Bón phân hóa học 50-75% kết hợp với phân vi sinh đều cho năng suất, năng suất
thương phẩm và tỉ suất không khác biệt với đậu bắp chỉ bón hoàn toàn phân hóa
học nhưng lại có hàm lượng nitrat thấp hơn trái đậu bắp chỉ bón phân hóa học
(Bảng 7). Bón phân vi sinh cho cây đậu bắp không ảnh hưởng đến pH và hàm

trồng đậu bắp (Abelmoschus esculentus)
trước và sau khi thí nghiệm
Nghiệm
thức
pH Ntổng số
(%)
Pdễ tiêu
(mg/100g đất)
Ktrao đổi
(meq/100g đất)
Chất hữu
cơ (%)
Ban đầu 5,26 0,218 14,21 0,705 5,635
Sau thí nghiệm
NT 1 6,09 b 0,205 c 11,86 d 0,478 d 6,17
NT 2 6,22 b 0,312 a 20,60 a 1,060 a 6,19
NT 3 6,35 a 0,235 bc 13,89 cd 0,810 c 6,15
NT 4 6,37 a 0,260 ab 17,71 ab 0,996 ab 6,16
NT 5 6,34 a 0,237 bc 15,36 bc 0,931 a 6,10
F tính ** ** ** ** ns
CV (%) 0,41 8,33 7,16 3,9 0,73
Ghi chú: Các chữ theo sau mỗi số khác nhau sẽ khác biệt ý nghĩa thống kê ở mức 1%.
NT1: Đối chứng; NT 2: 120kg N/ha - 60kg P
2
O
5
/ha - 100kg K
2
O/ha ; NT 3: phân vi sinh 500l/ha; NT 4: 90kg N/ha -
45kg P

vàng chỉ bón phân hóa học nhưng hàm lượng nitrat thấp hơn. Bón phân hóa học 50
hay 75% kết hợp với phân vi sinh không làm thay đổi thành phần dinh dưỡng của
đất trồng ớt sừng vàng trước khi thí nghiệm và sau khi thu hoạch (Bảng 12).
Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

220
Bảng 10: Hiệu quả của phân vi sinh và phân hóa học trên thành phần năng suất của ớt sừng
vàng (Capsicum fruitescens L.) trồng trên đất phù sa Ô Môn, Cần Thơ
Nghiệm thức Chiều cao cây
(cm)
Tổng số trái/
cây
Trọng lượng trái
(g)
Chiều dài trái
(cm)
NT 1 39,94 b 99,40 b 6,84 c 4,45 c
NT2 101,7 a 208,80 a 12,11 a 11,80 a
NT 3 43,72 b 96,08 b 6,55 c 5,28 b
NT 4 100,40 a 211,70 a 12,27 a 11,86 a
NT 5 95,40 a 207,10 a 9,77 b 11,43 a
CV (%) 8,90 3,83 7,56 3,37
Ghi chú: Các chữ theo sau mỗi số khác nhau sẽ khác biệt ý nghĩa thống kê ở mức 1%.
NT 1: Đối chứng; NT 2: 200 kg N/ha – 150 kg P
2
O
5
/ha -150 kg K
2
O/ha; NT 3: phân vi sinh 500 l/ha; NT 4: 150 kg

NT 3 10,57 c 9,43 c 89,88 b 4,40 c
NT 4 44,15 a 42,48 a 96,16 a 5,88 b
NT 5 34,36 b 33,19 b 96,62 a 5,33 b
CV (%) 8,96 9,17 1,86 4,28
Ghi chú: Các chữ theo sau mỗi số khác nhau sẽ khác biệt ý nghĩa thống kê ở mức 1%.
NT 1: đối chứng; NT 2: 200 kg N/ha – 150 kg P
2
O
5
/ha -150 kg K
2
O/ha; NT 3: phân vi sinh 500 l/ha; NT 4: 150 kg
N/ha – 112,5 kg P
2
O
5
/ha -112,5 kg K
2
O/ha + phân vi sinh 500 l/ha; NT 5: 100 kg N/ha – 75 kg P
2
O
5
/ha – 75 kg
K
2
O/ha + phân vi sinh 500 l/ha.
* Năng suất thương phẩm/năng suất
Hàm lượng nitrat cho phép đối với ớt sùng vàng là 400mg/kg
Bảng 12: Hiệu quả của phân vi sinh và phân hóa học đến pH, hàm lượng dinh dưỡng đất
trồng ớt sừng vàng (Capsicum fruitescens L.) trước và sau khi thí nghiệm

5
/ha -112,5 kg K
2
O/ha + phân vi sinh 500 l/ha; NT 5: 100 kg N/ha – 75 kg P
2
O
5
/ha – 75 kg
K
2
O/ha + phân vi sinh 500 l/ha.
Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

221
Ở ớt sừng vàng, lợi nhuận thu được rất cao (gấp 10 lần) so với 2 loại rau ăn quả
trên trong đó bón phân vi sinh và phân hóa học cho lợi nhuận cao nhất.
Bảng 13: Hiệu quả kinh tế trồng ớt sừng vàng bón phân hóa học và phân vi sinh
Thông số NT 2 NT 4 NT 5
Năng suất 41,13 tấn/ha 42,48 tấn/ha 33,19 tấn/ha
Thu (x15.000 đ/kg) 740,34 triệu 764,64 triệu 594,42 triệu
Chi (phân bón) 13,33 triệu 10,023 triệu 6,715 triệu
Lợi nhuận (Thu-Chi) 727,05 triệu
754,616 triệu
590,704 triệu
Ghi chú: chi phí phân vi sinh dạng lỏng là 100.000 đ/ha
Tưới vi khuẩn cố định đạm chỉ gia tăng mật số trong đất trồng ớt sừng vàng sau
khi thu hoạch loại rau ăn quả này. Tuy nhiên, bổ sung vi khuẩn hòa tan lân đều gia
tăng mật số vi khuẩn này trong cả đất trồng đậu bắp và ớt sừng vàng. Trái lại
chủng vi khuẩn phân giải kali vào đất trồng chỉ giúp gia tăng lượng vi khuẩn này
trong đất trồng đậu bắp mà thôi (Bảng 14).

đất gia tăng mật số, trong đó có những chủng vi khuẩn đối kháng nên chúng đã
triệt tiêu nhau nên mật số có giảm và ngược lại mật số vi khuẩn sẽ tăng. Mặt khác,
cả ba thí nghiệm được tiến hành trên ba địa điểm khác nhau và kết quả khảo sát
thành phần vi khuẩn trong đất trước khi thí nghiệm khác nhau nên kết quả thí
nghiệm trên ba đối tượng rau ăn quả không theo một hướng chung.
Kết quả thu được tương tự với kết quả thử nghiệm phân hữu cơ vi sinh trên trái
khổ qua của Quách Quốc Tuấn (2008) ở các nghiệm thức có sử d
ụng phân hữu cơ
vi sinh (10 tấn/ha - 20 tấn/ha) cho kết quả năng suất cao hơn và khác biệt có ý
nghĩa so với nghiệm thức bón 100% phân hóa học và Phan Văn Lập (2009) trên
đậu bắp ở nghiệm thức sử dụng phân hữu cơ vi sinh (10 tấn/ha) kết hợp với 50%
phân hóa học thì cho tỷ lệ năng suất thương phẩm/ năng suất tổng cao hơn so với
nghiệm thức sử dụng 100% phân bón hóa học. Nhữ
ng thí nghiệm của chúng tôi
(Cao Ngọc Điệp et al., 2011) thực hiện trên rau ăn lá, rau gia vị và rau ăn quả
Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

222
trồng trên đất phù sa ở tỉnh Long An đều cho thấy lợi nhuận thu được từ rau gia vị
cao hơn hẳn hai loại rau còn lại trong điều kiện có phân hữu cơ vi sinh.
4 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
4.1 Kết luận
Phân bón vi sinh chứa các chủng vi khuẩn Azospirillum lipoferum, Burkholderia
vietnamiensis, Pseudomonas stutzeri, Bacillus subtilis lên 3 đối tượng rau ăn quả
như cà sọc lem, đậu bắp, ớt sừng vàng tại vùng canh tác rau màu thuộc qu
ận Ô
Môn – thành phố Cần Thơ cho thấy hiệu quả tăng năng suất rau.
Sử dụng phân bón vi sinh góp phần tiết kiệm 50% phân bón hóa học đối với cà sọc
lem lai TN 106, 25% phân bón hóa học đối với cây đậu bắp và ớt sừng vàng và có
dư lượng nitrat thấp hơn sản phẩm cùng loại nhưng chỉ bón phân hóa học.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
Bashan, Y., G. Holguin and R. Lifshitz, 1993. Isolation and characterization of plant growth
promoting rhizobacteria: Methods in plant molecular biology and biotechnology,
pp: 331-345.
Cao Ngọc Điệp, Nguyễn Thanh Tùng, Nguyễn Vân Anh và Trần Thị Giang, 2011. Hiệu quả
phân hữu cơ vi sinh trên năng suất và chất lượng rau xanh trồng trên đất phù sa Long An.
Tạp chí khoa học Trường Đại học Cần Thơ, 18b: 18-28.
Đỗ Thị Trường, 2009. Thử nghiệm ảnh hưởng của một số môi trường dinh dưỡng đến sự sinh
trưởng, năng suất và phẩm chất của rau cải xanh bằng kĩ
thuật thủy canh tại Đà Nẵng. Tạp
chí khoa học công nghệ, 5:103-104.
Hoben H.J. and P. Somasegaran, 1982. Comparison of the pour, spread and drop plate
methods for enumeration of Rhizobium spp. in inoculants made from presterilized peat.
Appl Environ Microbiol 44:122-124.
Lin Qi-mei, Rao Zheng-Hung, Sun Yan-Xing, Yao Jun and Xing Li-Jun, 2002. Identification
and practical application of silicate-dissolving bacteria, Agric.Sci. China, 1: 81-85
Kirchhorf, G., V. M. Reis, J. I. Baldani, B. Eckert, J. Dobereiner and A. Hartmann, 1997.
Occurrence, physiological and molecular analysis of endophytic diazotrophic bacteria in
gramineous energy plant, Plant and Soil 194: 45-55.
Tạp chí Khoa học 2012:23a 213-223 Trường Đại học Cần Thơ

223
Phan Thị Thu Hằng, 2008. Nghiên cứu hàm lượng nitrat và kim loại nặng trong đất, nước, rau
và một số biện pháp nhằm hạn chế sự tích lũy của chúng trong rau tại Thái Nguyên, Đại
học Thái Nguyên, tr. 1-27.
Phan Văn Lập, 2009. Tận dụng chất thải ao nuôi cá tra và xác bã thực vật để sản xuất phân
hữu cơ vi sinh bón canh tác cây rau tại Cần Thơ. Luận văn thạc sĩ khoa học, Khoa Khoa
học Tự nhiên, Trường Đại học Cần Th
ơ.
Quách Quốc Tuấn, 2008. Tận dụng chất thải ao nuôi cá tra và xác bã thực vật để sản xuất