Rối loạn tiêu hóa ở bệnh
nhân tiểu đường
Bệnh đái tháo đường có thể gây biến chứng lên toàn bộ các tế bào và hệ
cơ quan trong cơ thể. Trong đó biến chứng lên hệ tiêu hóa chiếm tỷ lệ
rất cao (tới 50% số bệnh nhân) và gây ra những trở ngại/thú vui trong
cuộc sống cũng như ảnh hưởng khá nhiều đến sức khỏe của người bệnh.

Cứ 2 người đến khám bệnh đái tháo đường luôn có 1 người than phiền về
các rắc rối liên quan đến hệ tiêu hóa. Đó là các triệu chứng hoặc là ăn mất
ngon, ăn khó tiêu, hoặc là các triệu chứng như đi ngoài nhiều lần trong ngày
hoặc ngược lại bệnh nhân thấy đi ngoài phân táo.
Trên suốt dọc đường tiêu hóa có thể thấy các rối loạn gây ra do đường máu
cao, những triệu chứng điển hình có thể kể đến như sau:
Thực quản
Rối loạn vận động thực quản: bệnh nhân có thể đến gặp bác sỹ và than phiền
về chứng khó nuốt, thức ăn bị nghẹn, cảm giác nóng bỏng ở ngực do trào
ngược dạ dày - thực quản, thậm chí đau ngực (dễ nhầm với cơn đau thắt
ngực do thiếu máu cơ tim). Khi có triệu chứng trên, các bác sỹ có thể chỉ
định cho bệnh nhân soi thực quản để loại trừ các nguyên nhân khó nuốt khác
như: u thực quản, viêm thực quản, nhiễm nấm thực quản.
Dạ dày
Liệt dạ dày do đái tháo đường lâu ngày cũng là một biến chứng rất thường
gặp, có thể tới 30-50% bệnh nhân mắc bệnh lâu năm. Bệnh nhân có cảm
giác buồn nôn, nôn, cảm giác no đến sớm khiến bệnh nhân không thể ăn
được nhiều. Nôn ra lượng thức ăn nhiều sau khi ăn đã lâu là một triệu chứng
rất có giá trị gợi ý đến liệt dạ dày do đái tháo đường. Chán ăn và nôn khiến
cho bệnh nhân gày sút, suy dinh dưỡng, có thể thiếu máu do thiếu vitamin
B12. Vì dạ dày bị liệt làm cho thức ăn lưu lại ở đó lâu hơn dẫn đến khá
nhiều hệ quả khác như: hạ huyết áp sau khi ăn (dễ bị ngất, đột quỵ) do dịch

lợi lớn: 1) khả năng tiêu hóa thức ăn bị kém đi và 2) sự ứ trệ mật khiến cho
dễ hình thành sỏi trong túi mật và gây viêm túi mật. Sỏi túi mật có thể không
có triệu chứng, nhưng cũng có thể gây đau vùng hạ sườn bên phải và sốt rét
run, đường máu tăng cao bất thường không rõ lý do. Siêu âm là cách đơn
giản nhất để tìm sỏi trong túi mật. Bệnh nhân có thể mổ được như những
người không bị mắc đái tháo đường khác.
Lưu ý: phải điều chỉnh đường máu thật tốt bằng insulin trước, trong và sau
khi mổ.

Đại tràng: táo bón và đau vùng bụng dưới gặp khoảng 25% số bệnh nhân
mắc đái tháo đường typ1 cũng như typ2. Tuy nhiên, có rất nhiều nguyên
nhân gây táo bón khác cần phân định như bệnh suy tuyến giáp; rối loạn điện
giải trong máu; dùng các thuốc gây táo bón như: thuốc ngủ, thuốc điều trị
tăng huyết áp, thuốc chống trầm cảm…Hỏi bệnh và khám xét tổng quát sẽ
giúp phân biệt nguyên nhân táo bón để từ đó có cách điều trị thích hợp.
Trực tràng (đoạn cuối cùng của đường tiêu hóa): bình thường khi khối
lượng phân đủ nhiều trong trực tràng sẽ tạo tín hiệu báo lên thần kinh trung
ương cho ta biết cần phải đi đại tiện. Nếu như điều kiện hoàn cảnh cho phép,
cơ thắt trực tràng sẽ giãn ra và cùng với phản xạ co một loạt các cơ khác để
tống phân ra ngoài. Với người đái tháo đường có biến chứng thần kinh tự
động, phần lớn bệnh nhân đều cảm giác thấy có phân trong trực tràng nhưng
không thể kìm hãm sự tống phân một cách chủ động. Điều đó khiến cho
bệnh nhân rất mặc cảm và thấy bất tiện khi đi ra khỏi nhà (rất may là hiện có
bỉm cho cả người lớn). Sự phiền toái này nhiều hơn chúng ta nghĩ, khi mà nó
gặp trên khoảng 18% số bệnh nhân đái tháo đường lâu năm có biến chứng
thần kinh tự động.
Đôi điều về nguyên nhân và cách điều trị:
Trước kia, người ta cho rằng biến chứng thần kinh tự động của ruột thuộc
vào biến chứng thoái hóa nên không thể quay trở lại bình thường được.
Nhưng, những quan sát trên lâm sàng và thực nghiệm đo đạc cho thấy rằng