I - Gợi dẫn
1. Thể loại
Chử Đồng Tử là một truyện cổ tích thần kì đã được truyền thuyết hoá. Đây chính là một “giấc mơ đẹp”
của nhân dân, giấc mơ về hạnh phúc gia đình, thể hiện khát vọng tự do hôn nhân và ước mơ đổi đời, thoát
khỏi nghèo đói mang đậm màu sắc dân gian. Tác phẩm tiêu biểu cho thi pháp truyện cổ tích ở cả hai
phương diện : nội dung và nghệ thuật trần thuật.
2. Tác phẩm
Đây là câu chuyện có ý nghĩa nhân sinh rất sâu sắc. Những khát vọng lớn nhất của con người đều được
tác giả dân gian gửi gắm ở đây :
- Khát vọng và mơ ước về tình yêu tự do và hôn nhân hạnh phúc : thể hiện ở mối tình kì lạ giữa Chử
Đồng Tử – người con trai nghèo có hiếu và Tiên Dung – nàng công chúa xinh đẹp có tư tưởng tiến bộ.
Hai con người thuộc hai thái cực của xã hội đã bén duyên nhau giữa một khung cảnh thiên nhiên thật đẹp
và phóng khoáng. Tình duyên của họ đã vượt ra mọi khuôn phép của xã hội phong kiến. Và tình yêu ấy
đã giúp họ có được một cuộc sống hạnh phúc.
- Khát vọng và ước mơ về một cuộc sống ấm no, một xã hội phát triển : Vợ chồng Chử Đồng Tử đã cùng
nhau xây dựng được xóm làng trù phú. Con người đã xây dựng được những lâu đài lớn.
- Khát vọng chinh phục vũ trụ : Vợ chồng Chử Đồng Tử đã trở thành thần tiên giúp đỡ nhân dân đánh
giặc.
3. Tóm tắt
Cha con Đồng Tử ở làng Chử Xá nghèo đến nỗi chỉ có một cái khố. Khi cha chết, Chử Đồng Tử lấy khố
đóng cho cha rồi mới chôn. Hàng ngày, Chử Đồng Tử đánh cá, đổi lấy gạo sống qua ngày. Một hôm,
công chúa Tiên Dung chèo thuyền qua và giăng màn để tắm đúng chỗ Chử Đồng Tử đang vùi mình dưới
cát. Cho là do duyên trời, Tiên Dung nguyện lấy Chử Đồng Tử. Vua nghe tin nổi giận lôi đình. Tiên Dung
sợ cha đành ở lại với chồng tìm kế sinh nhai.
Chử Đồng Tử ra biển gặp sư Phật Quang, được ban phép lạ và cho một cây gậy, một cái nón. Về nhà,
chàng truyền phép cho vợ rồi hai vợ chồng bỏ xóm làng đi tìm nơi thanh vắng để ở. Gặp trời tối, hai ngư-
ời cắm cậy gậy xuống đất, lấy nón úp lên đầu gậy, tựa vào nhau mà ngủ. Tỉnh dậy, họ thấy mình trong
cung điện lộng lẫy, có kẻ hầu người hạ… Vua biết, cho là vợ chồng làm loạn, xui quân đến đánh. Toàn
khu Chử Đồng Tử và Tiên Dung đang ở bay cả lên trời, chỉ còn lại bãi đất giữa đầm là bãi Tự Nhiên ngày
nay.
4. Cách đọc và kể

Còn xoa dấu chân phiêu lãng hành trình
Chỉ vì cây xao xuyến trước thân thần nữ
Vì cát đá run lên…
Lúc người bỏ tóc quanh mình…
Và, góc cô tịnh bờ hoang
Nước dội, trôi mảng cát
Lộ mình trần sạm nắng gió quê hương
Và thế rồi
Bến Đa Hoà sông vòng uốn khúc
Chưa có lần phong ba
Chợt nổi sóng cồn
Cơn sóng ngầm trong lòng sao tỏ rõ
Nghĩa nhân duyên huyền nhiệm đến vô cùng
Lau mắt lệ – “Cha ơi cha – xin không về nữa”
Thôi, cả lầu son gác tía
Con ra đi, rũ vạn sự vô thường
Đoạn nửa kiếp phù du ngang ngửa…
Trong nhân gian, tìm đất mới nương thân
Bến bờ sương pha… Thuyền con mái nhỏ…
Rồi lứa đôi chắp cánh về trời…
Cho tới ngày để người trần thương nhớ
Nhìn dòng sông chảy mãi bao đời
Mối tình phi thời gian, không gian
Cuộc đời – trang sử mộng
Nếp đất, chưa mở dấu cũ… miếu rêu phong
Sớm chiều tiếng đồng nhỏ
Vương cành tre mái chùa
Nghe sư già kể
Rằng ngày xưa… Chử Đồng Tử – Tiên Dung
Ngày nay thập phương về lễ hội