c

Lời mở đầu
ông nghiệp phát triển đã đa lại nhiều sản phẩm phục vụ cho con ngời, nh-
ng đồng thời nó cũng đa đến sự cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên và các chất
thải có khả năng làm ô nhiễm môi trờng. Công nghiệp càng phát triển, sản
phẩm thu đợc càng nhiều thì môi trờng cũng ngày càng bị suy thoái
nghiêm trọng. Việt Nam còn là một nớc công nghiệp kém phát triển nhng
tốc độ phát triển ngày một nhanh mạnh theo yêu cầu của sự nghiệp công
nghiệp hoá và hiện đại hóa đất nớc, vì vậy tình trạng ô nhiễm môi trờng ở
nhiều khu vực đã ở mức báo động, đang đòi hỏi sự quan tâm đầy đủ về
việc phòng ngừa và giảm thiểu ô nhiễm môi trờng tối đa trong công
nghiệp.
Vốn có sự hứng thú trong việc tham khảo, tìm tòi, xem xét các vấn đề về môi
trờng và ô nhiễm môi trờng và là một sinh viên đang học tập, nghiên cứu tại Khoa
Quản trị kinh doanh Công nghiệp và Xây dựng cơ bản thuộc Trờng Đại học Kinh tế
Quốc dân Hà Nội, em đã lựa chọn đề tài: Phát triển công nghiệp và bảo vệ môi
trờng ở Việt Nam hiện nay cho bản đề án môn học này. Với những kiến thức lý
luận nắm bắt đợc qua các bài giảng của thầy giáo trên lớp và các thông tin thực tế
tìm hiểu từ tài liệu tham khảo, em xin trình bày trớc hết là một số vấn đề chung về
sản xuất, môi trờng và sự tác động của sản xuất đến môi trờng. Sau đó, tìm nguyên
nhân và giải pháp cho sự nghiệp phát triển công nghiệp ở nớc ta gắn với bảo vệ môi
trờng. Đề án đợc kết cấu thành hai phần:
Chơng I: Những vấn đề chung về sản xuất, môi trờng và sự tác động của sản
xuất tới môi trờng
Chơng II: Thực trạng tác động tiêu cực của sản xuất công nghiệp tới chất lợng
môi trờng tự nhiên ở nớc ta
Chơng III: Một số giải pháp nhằm giải quyết tốt mối quan hệ giữa phát triển sản
xuất với bảo vệ môi trờng t nhiên
Mặc dù đã có nhiều cố gắng nhng với quĩ thời gian hạn chế, bản đề án này
1

Các ngành chế biến và sản xuất sản phẩm.
Các ngành công nghiệp dịch vụ sửa chữa.

2. Môi trờng tự nhiên và các chỉ tiêu phản ánh chất lợng môi trờng tự nhiên
2.1. Môi trờng tự nhiên và các yếu tố hợp thành môi trờng tự nhiên
Môi trờng tự nhiên là toàn bộ những hiện tợng sự vật và điều kiện tự nhiên tồn
tại trong mối quan hệ tơng tác qua lại và gắn bó hữu cơ với nhau trong một thể
thống nhất, có liên quan và cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của con ngời.
Đó là một hệ thống có cấu tạo phức tạp, gồm nhiều phân hệ khác nhau của
phần vỏ vũ trụ, phần dới của tầng khí quyển và tầng địa học.
Ngoài ra, cũng có thể hiểu môi trờng tự nhiên là môi trờng sống của con
ngời và xã hội loài ngời, là điều kiện đầu tiên, thờng xuyên và tất yếu của quá
trình sản xuất ra của cải vật chất, là một trong những yếu tố cơ bản nhất của
tồn tại xã hội.
Con ngời cùng các yếu tố cấu thành cơ bản khác nh đất đai, nớc, không
khí, các loại động, thực vật, tài nguyên, khoáng sản; các nguồn lực tự nhiên và
các hiện tợng tự nhiên tạo thành một hệ thống luôn vận động, biến đổi theo
những qui luật tự nhiên .Giữa con ngời và môi trờng có sự gắn bó hữu cơ chặt
chẽ với nhau. Con ngời là một bộ phận cấu thành quan trọng và tích cực nhất,
thờng xuyên tác động đến sự vận động và phát triển của môi trờng. Con ngời
không thể tồn tại thiếu môi trờng và ngợc lại, môi trờng ở trạng thái phát triển
hiện đại, cũng không thể tồn tại và phát triển nếu thiếu sự tác động có ý thức
3

và sáng tạo của con ngời. Nhờ hoạt động sản xuất, con ngời đã tác động vào
môi trờng tự nhiên, biến tự nhiên thành của cải vật chất phục vụ nhu cầu của
mình. Thông qua hoạt động sản xuất, mối quan hệ giữa con ngời với tự nhiên
đã hình thành hệ thống cơ bản Sản xuất - Môi trờng. Cùng với sự phát triển,
sự tác động qua lại trong hệ thống Sản xuất - Môi trờng ngày càng trở nên
chặt chẽ hơn. Bản thân quá trình hoạt động sản xuất vật chất là một quá trình

Hiệu quả của phơng án bảo vệ môi trờng đợc biểu hiện thông qua mức
tiết kiệm chi phí mà xã hội phải đầu t cho hoạt động bảo vệ, duy trì và tái sản
xuất môi trờng và các nguồn tài nguyên của môi trờng tự nhiên, nhằm bảo
đảm tiêu chuẩn chất lợng môi trờng qui định.
Để đánh giá chất lợng môi trờng và hiệu quả các phơng án bảo vệ môi tr-
ờng, ngời ta dùng một hệ thống các chỉ tiêu:
Mức tiềm năng của các nguồn tài nguyên và tình hình sử dụng chúng.
Sự thay đổi trữ lợng tài nguyên do phát triển công nghiệp.
Mức ô nhiễm đất đai, nguồn nớc, không khí, sự thay đổi trong thế giới
động, thực vật, trong đó có các tiêu thức cụ thể nh:
+ Ô nhiễm khoáng vật nh phốt pho, chì
+ Mức ô nhiễm không khí thông qua các chỉ số tăng của SO
2
, SO
3
,
CO
2
, NH
3
...
+ Nồng độ các hoá chất độc hại trong nớc, đất
+ Mức độ phóng xạ
+ Các hiện tợng vật lý nh tiếng ồn, độ rung, bụi khói.
Điều kiện môi trờng ảnh hởng đến sức khỏe con ngời và năng suất lao
động nh:
+ Tỷ lệ tử vong
+ Tỷ lệ mất khả năng lao động
+ Đặc điểm phát triển thể lực của nhóm dân c
5

ứng nhu cầu của con ngời.. Nguồn tài nguyên khai thác đợc trong môi trờng tự
nhiên sử dụng trong sản xuất đợc biến đổi thành sản phẩm. Nhng không phải
tất cả các tài nguyên khai thác đợc, sản xuất công nghiệp đều biến thành sản
phẩm có ích cho tiêu dùng, mà một phần quay trở lại tự nhiên dới dạng chất
thải công nghiệp. Ngoài ra các sản phẩm do công nghiệp chế biến ra, sau một
thời gian đa vào tiêu dùng cũng bị h hỏng, mất dần giá trị sử dụng và quay trở
lại tự nhiên dới dạng chất thải tiêu thụ. Nh vậy, trong hệ thống Sản xuất công
nghiệp - Môi trờng, những yếu tố đầu vào là tài nguyên của môi trờng và các
yếu tố đầu ra là chất thải.. Toàn bộ chu trình biến đổi mà sản xuất công nghiệp
tác động vào môi trờng có thể tóm tắt qua sơ đồ:
Môi trờng tài nguyên Sản xuất công nghiệp Chất thải công nghiệp

Sản phẩm có ích
Quá trình tiêu dùng
7

Chất thải
3.1.2. Những tác động chủ yếu của công nghiệp hiện nay đến môi trờng
tự nhiên
Ngày nay, các nguồn tài nguyên đang bị con ngời khai thác và sử dụng
quá mức, đang cạn kiệt dần và môi trờng tự nhiên đang bị ô nhiễm, nhiều nơi
trên thế giới đã diễn ra khủng hoảng sinh thái cục bộ.
Than đá, khí đốt và dầu lửa sẽ không phải là nguồn tài nguyên nhiên liệu
vĩnh viễn hàng đầu trên thế giới. Nhu cầu của xã hội nói chung và sản xuất
công nghiệp nói riêng đã, đang và sẽ còn rất lớn. Trên thực tế, loài ngời đã
khai thác và sử dụng một khối lợng khổng lồ các nguồn nhiên liệu này. Các
nguồn nhiên liệu hoá thạch trong thời gian qua đã đáp ứng đợc 3/4 năng lợng
trên thế giới, trong đó, dầu lửa chiếm vị trí quan trọng. Riêng trong lĩnh vực
giao thông vận tải, dầu lửa đáp ứng 97% nhu cầu cần thiết và chỉ riêng lĩnh
vực này đã sử dụng tới 50% nhu cầu tiêu thụ sản phẩm của ngành công nghiệp

nguyên bị lãng phí. Công nghiệp chế biến với công nghệ hiện đại còn sử dụng
tài nguyên lãng phí rất nhiều. Một lợng chất thải lớn hàng năm đợc công
nghiệp thải ra, trở lại môi trờng dới các dạng lý, hoá tính khác nhau, khả năng
phân huỷ chậm chạp, thấp làm tăng độ ô nhiễm môi trờng. Công nghiệp hoá
chất phát triển ngày một nhanh và các ngành công nghiệp sử dụng hoá chất
hàng năm thải vào không khí, đất, nớc một lợng chất thải khổng lồ làm ô
nhiễm và suy thoái môi trờng nghiêm trọng.
Tất cả các tác động trên đây của phát triển công nghiệp dẫn đến những
hậu quả to lớn với môi trờng : ma axit, hiệu ứng nhà kính, phá vỡ tầng ôzôn, ô
nhiễm đất, nguồn nớc, không khí: Lợng ôxy và nguồn nớc giảm trong khi các
loại khí độc hại nh SO
2
, SO
3
... tăng rất nhanh.Những hiện tợng đó trên chính là
sự phản ứng lại của môi trờng tự nhiên trớc những tác động tiêu cực mạnh mẽ
từ phía hoạt động sản xuất công nghiệp và sự phát triển công nghiệp trên toàn
thế giới. Chúng có ảnh hởng rất lớn đến đời sống con ngời và sản xuất.
3.2. Phân tích những nguyên nhân cơ bản các tác động của sản xuất
công nghiệp làm suy giảm chất lợng môi trờng
9

Nguyên nhân cơ bản và quan trọng nhất dẫn đến ô nhiễm môi trờng tăng
lên nhanh chóng là do trình độ công nghệ sử dụng trong quá trính sản xuất
công nghiệp và trình độ công nghệ xử lý chất thải còn bị hạn chế bởi trình độ
khoa học công nghệ hiện tại.
Những ngành khác nhau có mức độ gây ô nhiễm và các loại ô nhiễm
khác nhau. Công nghiệp nặng gây ra nhiều ô nhiễm hơn công nghiệp nhẹ.
Thông thờng, các nớc có xu thế chuyển dịch cơ cấu công nghiệp từ các ngành
công nghiệp ít chất thải độc hại sang các ngành công nghiệp nặng gây ô

luôn phải tính đến những nhiệm vụ bảo vệ môi trờng. Trong quá trình công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nớc ta, việc chuyển dịch cơ cấu công nghiệp không
thể tách rời cơ cấu kinh tế thế giới, nhất là cơ cấu công nghiệp của các nớc
trong khu vực. Chiến lợc phát triển hớng về xuất khẩu đòi hỏi chúng ta phải có
những chuyển biến về cơ cấu công nghiệp theo nguyên lý kết cấu nhiều tầng.
Khi chuyển từ các ngành công nghiệp truyền thống ít gây ô nhiễm sang các
ngành công nghiệp nặng, công nghiệp hoá chất có nhiều chất thải độc hại thì
vấn đề tăng ô nhiễm là không thể tránh khỏi. Để hạn chế mức độ ô nhiễm do
tác động của phát triển công nghiệp gây ra, cần xây dựng một cơ cấu công
nghiệp hợp lý giữa các ngành.
Xây dựng chiến lợc phát triển ngành năng lợng đảm bảo đáp ứng nhu cầu
năng lợng ngày càng cao khi nền kinh tế phát triển, nhng trên cơ sở một cơ
cấu ngành công nghiệp sử dụng tiết kiệm năng lợng hơn.
Lựa chọn, bố trí các doanh nghiệp công nghiệp có tác dụng rất lớn đến
bảo vệ môi trờng. Các doanh nghiệp công nghiệp không nên bố trí gần khu
dân c, mà nên bố trí thành các cụm công nghiệp, khu dịch vụ và thơng mại
riêng biệt, mà trong đó tốt nhất là mỗi cụm công nghiệp gồm những doanh
nghiệp công nghiệp sử dụng nguyên liệu, sản phẩm hoặc phế thải của nhau,
góp phần giảm ô nhiễm môi trờng.
2. Khai thác hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên, đảm bảo không phá huỷ
cân bằng sinh thái và cạn kiệt tài nguyên.
11

Khi tác động lên môi trờng tự nhiên và biến đổi nó, con ngời luôn đặt ra
cho mình mục đích có tính chất vật chất, nhằm phát triển nền sản xuất xã hội,
không ngừng thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của con ngời và sự phát triển
của xã hội. Với mục đích đó, hoạt động sản xuất công nghiệp khai thác tài
nguyên đã diễn ra ồ ạt, bất chấp qui luật tồn tại và phát triển của môi trờng tự
nhiên. Nền sản xuất công nghiệp của xã hội phát triển không ngừng. Tuy
nhiên, bất kỳ một nền sản xuất công nghiệp nào, trớc hết, đều phải tính toán