PHÂN TÍCH ĐẶC TRƯNG CỦA TRUYỆN NGẮN TRONG MỘT TRUYỆN NGẮN
ĐƯƠNG ĐẠI

Truyện ngắn được lựa chọn để phân tích: Mẹ Điên

I. PHẦN DẪN NHẬP:

Truyện ngắn là thể loại gần gũi với đời sống hằng ngày, súc tích, dễ đọc, lại
thường gắn liền với hoạt động báo chí, do đó có tác dụng, ảnh hưởng kịp thời
trong đời sống. Truyện ngắn đã hàm chứa cái thú vị của những điều sâu sắc
trong một hình thức nhỏ, gọn, xinh xinh và đầy truyền cảm,
truyền dẫn cực nhanh những thông tin, nhanh cũng là một thế mạnh để truyện
ngắn chinh phục độc giả đương đại. Raymond Carver – một trong những bậc
thầy truyện ngắn thế giới ghi nhận: ngày nay “tác phẩm hay nhất, tác phẩm hấp
dẫn và thỏa mãn nhất về nhiều mặt, thậm chí có lẽ tác phẩm có cơ hội lớn nhất
để trường tồn, chính là tác phẩm được viết dưới dạng truyện ngắn”.Chính vì
thế , truyện ngắn đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong bữa cơm
tinh thần của mỗi người.Đọc truyện ngắn, cảm truyện ngắn, bình luận truyện
ngắn trở thành một trào lưu trong xu thế hiện nay. Tuy nhiên, để lựa chọn một
truyện ngắn đại diện cho thế giới truyện ngắn, chứa đựng các đặc điểm của
truyện ngắn không phải là điều mà ai cũng làm được.

II. Mở đầu:
1 Lý do chọn truyện:

Trong rừng văn học đương đại hiện nay có rất nhiều các tác phẩm
bởi vì số lượng nhiều nên độc giả không kịp thẩm định chất lượng,
nội dung cũng như nghệ thuật mà mỗi tác phẩm văn học mang lại.
Các truyện ngắn ra đời giai đoạn trước đó đã được người ta đọc,
bàn luận, chuyền tay nhau nhận xét đánh giá vì thế rất thế hệ đi sau
rất dễ để tiếp cận và tiếp nhận nhưng đối với văn học đương đại đặc

tính nhân văn sâu sắc mà truyện khiến người đọc cảm động đến rơi
nước mắt và đó cũng là lý do mà truyện được chọn để phân tích.

2. Nguồn gốc truyện ngắn “Mẹ điên”

Truyện ngắn “Mẹ điên” được viết bởi nhà văn Trương Hằng
Tích, được dịch giả Trang Hạ dịch sang tiếng Việt, được đăng trên
mạng Internet năm 2004, đã được đông đảo bạn đọc Trung Quốc,
Đài Loan đón nhận nhiệt liệt. Tình mẫu tử vĩ đại của một người mẹ
dở điên dở dại làm cảm động hàng trăm triệu người từ thành phố
đến thị trấn. Sau một thời gian lưu truyền trên mạng, nguyên tác “Mẹ
điên” bị bạn đọc đổi tên thành “Vừa đọc vừa khóc” vì sức sống của
nhân vật và câu chuyện đặc biệt đã vượt ra ngoài phạm vi văn
chương.

“Mẹ điên” cũng là tên một cuốn sách của dịch giả Trang Hạ, trong đó
còn 8 tác phẩm khác, những câu chuyện như một dòng hồi ký về
người thực việc thực,khi đọc lên những cảm xác yêu thương, những
hiện thực xã hội được phơi bày khiến người đọc không khỏi rơm
rớm nước mắt mà xót thương cho số phận nhân vật. Đặt biệt trong
đó là “Mẹ điên”.
Đây là 1 câu truyện có thực- được xếp vàp loại " ký thực tiểu
thuyết", của tác giả Vương Hằng Tích- Trung quốc, một câu truyện
cảm động về một con điên- là người điên dại nhưng sự điên dại ấy
vẫn không che khuất được tình yêu con, tình mẫu tử thiêng liêng với
con của mình.
Tháng 8/2006, “Mẹ điên” được dựng thành vở kịch lớn và lưu diễn
khắp nơi trên toàn Trung Quốc, từ Quảng Đông lên tận Bắc Kinh.
Những nhà hát chật kín khán giả đủ mọi tầng lớp, lứa tuổi, mỗi buổi
diễn đều có hơn 2.000 khán giả mua vé vào nhà hát, sẵn sàng đứng

4. Đối tượng và phạm vi trong truyện ngắn “Mẹ điên”

Với truyện ngắn này ta có thể dựa vào tựa đề mà đoán biết
được đối tượng và phạm vi mà truyện muốn đề cập đến. Đối tượng
trong “Mẹ điên” vẫn là hình ảnh quen thuộc thường xuất hiện trong
các tác phẩm văn học đó là hình ảnh người phụ nữ, hình ảnh người
mẹ. Tuy nhiên, ở đây người phụ nữ, người mẹ ấy là một hình ảnh
độc đáo, một nhân vật tính cách đặc biệt, người mẹ ấy không phải là
một người mẹ bình thường mà là một người mẹ “điên”.
Phạm vi của truyện đã vươn tới một tầm cao mới,đã có được
một bước đột phá, đó là vượt qua khuôn khổ một người phụ nữ bình
thường, tác phẩm đã nói đến một phụ nữ không bình thường- một
người điên.Tuy nhiên, điên chẳng có ý nghĩa gì so với tình mẫu tử
thiêng liêng. Tuy điên nhưng việc gì làm cho con trai là không điên
chút nào, tuy điên nhưng tình yêu thương dành cho con là vô bờ
bến.

Lần dở lại các tác phẩm truyện ngắn đã ra đời trước đó, ta bắt
gặp hình ảnh người phụ nữ xuất hiện rất nhiều nhưng hình ảnh một
phụ nữ bị điên thì hầu như không có, mà tác phẩm thành công với
đối tượng người phụ nữ điên thì cho đến nay có lẽ chỉ có “Mẹ điên”.
Chính vì “chất điên” của người mẹ trong tác phẩm đã làm nên sự
thành công của nó.

5. Cấu trúc của truyện ngắn “Mẹ điên”

Được coi là một truyện ngắn đặc sắc, “Mẹ điên” hội tụ đầy đủ các

học Hồ Bắc, cậu đến viếng mộ mẹ, mang theo tin vui cậu đỗ đại
học để báo cho mẹ biết, mong mẹ có thể ngậm cười nơi chín
suối.

III. PHÂN TÍCH “MẸ ĐIÊN” ĐỂ THẤY ĐƯỢC NHỮNG ĐẶC TRƯNG
CỦA TRUYỆN NGẮN
Đặc điểm truyện ngắn: “Yếu tố quan trọng bậc nhất của truyện ngắn là những chi
tiết và lối hành văn mang nhiều ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chưa
nói hết. Truyện ngắn là thể loại gần gũi với đời sống hằng ngày, súc tích, dễ đọc,
lại thường gắn liền với hoạt động báo chí, do đó có tác dụng, ảnh hưởng kịp thời
trong đời sống”.
Truyện ngắn đúng với tên gọi của mình, ngắn, cô đọng, súc tích, có cao trào, có
biến cố và phải đặt ra được những vấn đề có ý nghĩa kháo quát về hiện thực và
nhân vật được miêu tả ở những khía cạnh nổi bật nhất và ‘Mẹ điên” là một
truyện ngắn như thế.
Để làm rõ đặc trưng truyện ngắn, ta sẽ đi phân tích những đặc điểm trên của
“Mẹ điên”
1. Tính ngắn gọn: truyện có tất cả 3486 chữ bao gồm cả tựa
truyện, với cốt truyện khá đơn giản, thời gian trong truyện là thời
gian được viết theo trật tự tuyến tính. Ở đây, truyện chỉ miêu tả một
khía cạnh, một lát cắt đời sống nhân vật, đó là lúc cô gái điên gặp
một gia đình mà sau này gia đình ấy là nhà chồng của mình. Nhân
vật trong trruyện cũng rất ít, nhân vật chính là người mẹ điên, Thụ,
bà nội Thụ và bố Thụ.
Truyện xảy ra trong một không gian cũng rất hạn chế, không gian ấy
là một gia đình nhỏ, nghèo đói trong một ngôi làng mà tác giả không
hề nhắc đến tên.
Người kể chuyện là nhân vật “tôi” đồng thời cũng là nhân vật “Thụ”
trong truyện vì thế truyện được kể hết sực tự do, chân thật như tái
hiện lại toàn bộ quá khứ , không những thế nhân vật “Tôi” còn có

trên tay “quả bóng bay bẩn thỉu”, mẹ muốn dùng nó để làm quà cho
Thụ. Lúc được mẹ chồng đưa về nhà nuôi và dạy dỗ làm việc
nhà,việc đồng áng, “mẹ” không phân biệt được cỏ và lúa nên đã cắt
nhầm lúa đang làm đòng về cho lợn ,bị bà nội Thụ chửi mắng còn
Thụ thì nói: “Cỏ với lúa mà cũng chả phân biệt được, mày đúng là
lợn!”, bà nội đã đánh Thụ vì câu nói mất dạy đó nhưng “mẹ” đã
“ như cái lò xo bật từ dưới đất lên, che giữa bà nội và tôi, mẹ chỉ tay
vào đầu mẹ, kêu thảng thốt” :"Đánh tôi, đánh tôi!". Một lần nữa là
hôm trời mưa, mẹ mang ô đến lớp cho con trai và lẩm bẩm: "Thụ
ô ". Câu cuối cùng mà mẹ nói là "Tôi tôi hái " lúc Thụ ăn đào dại
và khen ngon và đó cũng là câu nói cuối cùng mà Thụ được nghe,
bởi lẽ, sau đó, mẹ vì những quả đào dại ấy đã vĩnh viễn lìa xa cõi
đời!
Cả cuộc đời “mẹ điên” có lẽ chưa bao giờ được hưởng hạnh phúc,
sinh con ra nhưng không được ẵm con, không được cho con bú,
không được con yêu thương và không được ai tôn trọng cho đến lúc
chết.
Thế nhưng trong truyện ta cũng có thể bắt gặp những phút giây mà
“mẹ điên” hạnh phúc, mặc dù đó là thứ hạnh phúc bình thường mà
người mẹ bình thường nào cũng dễ dàng có được nhưng với “mẹ
điên” thì thật sự rất khó khăn.
Tuy không trực tiếp nói ra nhưng tác giả đã kín đáo cho ta thấy
được những phút giây hạnh phúc ngắn ngủi ấy.Những chi tiết ấy rất
nhỏ nhưng thật sự là những chi tiết đắt giá.Đó là lúc mẹ điên lần
đầu tiên được ôm con vào lòng trước khi bị đuổi đi, tác giả mô tả
“mẹ” chỉ ôm con mình có ba phút thôi nhưng “ Lần đầu tiên mẹ
được ẵm tôi vào lòng, môi nhắp nhắp cười, cười hạnh phúc rạng rỡ”
Lần thứ hai mẹ cười hạnh phúc là lúc mẹ đánh Phạm Gia Hỷ để bảo
vệ Thụ, cảm động vì điều đó, Thụ đã gọi “Mẹ!” khi ấy “Mẹ sững sờ
cả người, nhìn tôi rất lâu, rồi y hệt như một đứa trẻ con, mặt mẹ đỏ

người điên trở nên bình thường, tình mẫu tử khiến “mẹ điên” có
những hành động không có khả năng xảy ra ở những người điên
khác.
Nhưng chi tiết đắt giá nhất trong tác phẩm này theo nhận định của
bản thân tôi là chi tiết đề cập đến “những quả đào dại”. Mẹ đã
từng mang bong bóng, mang ô cho Thụ nhưng lần mang
những quả đào dại đến cho anh mới thật là chi tiết đặc sắc, bởi nó khiến
Thụ ăn vào thấy ngọt và buông lời khen : "Mẹ, mẹ càng ngày càng
tài giỏi!".Mẹ đã hạnh phúc bởi lời khen đó và “ Mẹ cười hì
hì”.Nhưng cũng chính vì lời khen đó mà dẫn đếnbiến cố trên
đường trở về mẹ cố gắng hái đào trên vách núi rồi xảy chân mà
ngã xuống vực sâu.
4. Tính triết lý của tác phẩm:
Chính những chi tiết đặc sắc của tác phẩm đã cho ta thấy
truyện mang triết lý nhân sinh sâu sắc. Dù mẹ có điên thì mẹ vẫn có
quyền làm mẹ, vẫn có quyền yêu thương đứa con mình đã sinh ra.
Điều đó được chứng minh rất rõ trong tác phẩm. Sau năm năm lưu
lạc, trôi nổi mẹ điên vẫn tìm về nơi con mình đang sinh sống để
được một lần làm mẹ đúng nghĩa và những cố gắng của “mẹ điên”
đã được đền đáp xứng đáng : “Tôi hiểu ra đây là tình yêu của mẹ,
dù đầu óc mẹ không tỉnh táo, thì tình yêu của mẹ vẫn tỉnh táo, vì con
trai của mẹ bị người ta bắt nạt. Lúc đó tôi không kìm được kêu lên:
"Mẹ!" đây là tiếng gọi đầu tiên kể từ khi tôi biết nói.Mẹ sững sờ cả
người, nhìn tôi rất lâu, rồi y hệt như một đứa trẻ con, mặt mẹ đỏ
hồng lên, cười ngớ ngẩn. Hôm đó, lần đầu tiên hai mẹ con tôi cùng
che một cái ô về nhà.”
Tính triết lý còn được chính tác giả viết lên: “Và thật là kỳ tích, hễ
bất cứ việc gì làm vì con trai, mẹ đều không điên tí nào. Ngoài tình
yêu mẫu tử ra, tôi không còn cách giải thích nào khác. Y học cũng
nên giải thích khám phá hiện tượng này”.Câu nói tưởng chừng như

nó rất gần với thơ, thậm chí có thể nói một cách không đến nỗi quá đáng
rằng, truyện ngắn là một dạng cấu trúc đặc biệt của thơ. Với ý nghĩa ấy,
truyện ngắn có vị trí cao cả đặc biệt ở ngay cả trong “bầu trời Thi ca”
mà lâu nay thơ ca độc tôn ! Về điều này, cũng K.Pauxtopxki có ý kiến tuyệt
hay :”…Cái chính là ở chỗ khi văn xuôi đã đạt tới mức hoàn thiện toàn mỹ thì
về bản chất nó đã thật sự là thơ!”.
Cần lưu ý rằng, cái nghĩa Thơ được nói đến ở đây phải được hiểu là chất
trữ tình sâu lắng của những trạng huống, của những tâm trạng nhân vật trong
truyện ngắn (chứ không phải là những sự uốn éo cầu kỳ trong câu văn, sự
lòe loẹt trong tả cảnh).
Như vậy, khi đạt tới đỉnh cao sáng tạo, thơ và truyện ngắn đã gặp nhau
hòa thành đám mây ngũ sắc kỳ diệu ! Đây chính là đầu mối để ta lần tìm về đặc
trưng loại biệt của thể loại truyện ngắn. Bởi vì, chỉ có đứng ở nơi hội tụ của
sáng tạo nghệ thuật này, ta mới nhìn rõ những nguyên tắc sắt đá, những qui
luật vàng của thể loại truyện ngắn !
Trong truyện ngắn yếu tố dung lượng cũng là điều mà các nhà văn quan
tâm hàng đầu.Ý kiến của Ga-ra-nốp thật đáng chú ý : “ Đối với truyện ngắn
hay, có một vấn đề đặc biệt quan trọng, đó là bảo vệ cho được tính xác định về
mặt thể loại. Truyện ngắn cần phải cô đọng đến mức cao nhất. Vấn đề số
một đối với nó là vấn đề dung lượng”.
Truyện ngắn nhưng dung lượng mà nó chứa trong mình là rất lớn, khiến
người đọc sau khi đọc xong có thể nhìn thấy nhiều vấn đề, nhiều khía cạnh của
một vấn đề có nhiều cảm nhận khác nhau cũng như rút ra được bài học riêng
cho mình. Đó mới chính là thành công của truyện và “Mẹ điên” đã làm được điều
đó!
Nguồn: Sưu tầm