nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 3/2008
9

TS. Đỗ Đức Hồng Hà *
M u
ng Cng sn Vit Nam t khi ra i
nm 1930 ó ra mt trong 10 nhim v
ct yu ca cỏch mng Vit Nam l "nam,
n bỡnh quyn". Ch tch H Chớ Minh l
tm gng sỏng v tinh thn u tranh gii
phúng ph n, bo v cỏc quyn c bn ca
ngi ph n. Khi cũn sng Ngi cho
rng, núi ph n l núi phn na xó hi; nu
khụng gii phúng ph n thỡ khụng gii
phúng mt na loi ngi; nu khụng gii
phúng ph n l xõy dng ch ngha xó hi
ch mt na. iu 63 v iu 71 Hin phỏp
Vit Nam nm 1992 quy nh: "Nghiờm
cm mi hnh vi phõn bit i x vi ph
n, xõm phm nhõn phm ph n", "Cụng
dõn cú quyn bt kh xõm phm v thõn
th, c phỏp lut bo h v tớnh mng,
sc kho, danh d v nhõn phm Nghiờm
cm mi hỡnh thc truy bc, nhc hỡnh, xõm
phm danh d, nhõn phm ca cụng dõn".

trng bt bỡnh ng gii v t tng gia
trng (cú quyn dy bo cỏc thnh viờn
yu th trong gia ỡnh bng v lc hoc
nhc m). Bo lc gia ỡnh ó v ang gõy
ra nhiu hu qu nghiờm trng, trc ht l
vi phm n quyn con ngi, danh d,
nhõn phm v tớnh mng ca mi cỏ nhõn,
c bit l ph n v tr em. Theo bỏo cỏo
ca B cụng an, trờn ton quc c khong 2
n 3 ngy li cú 1 ngi b xõm hi cú liờn
* Ging viờn Khoa lut hỡnh s
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
10 Tạp chí luật học số 3/2008

quan n bo lc gia ỡnh. Bo lc gia ỡnh
lm xúi mũn o c, mt tớnh dõn ch xó
hi v nh hng xu n th h tng lai,
l nguy c gõy tan v v suy gim s bn
vng ca gia ỡnh Vit Nam. Ngoi hu qu
v xó hi, o c v s bn vng ca gia
ỡnh, bo lc gia ỡnh cũn gõy ra nhng hu
qu v kinh t nh chi phớ chm súc v
phc hi sc kho nn nhõn, chi phớ iu
tra, truy t, xột x cựng nhiu chi phớ giỏn
tip khỏc liờn quan n tỡnh trng bnh tt,
mt kh nng tham gia lao ng sn xut
ca nn nhõn.

ỡnh Nghiờm cm mi hnh vi phõn bit
i x vi ph n, xỳc phm nhõn phm
ph n ". õy l quy nh cú tớnh nguyờn
tc, l nn tng cho cỏc quy nh khỏc liờn
quan n vn gii.
C th húa quy nh ca Hin phỏp,
iu 3 B lut hỡnh s nm 1999 quy nh:
"1) Mi hnh vi phm ti phi c phỏt
hin kp thi, x lớ nhanh chúng, cụng
minh theo ỳng phỏp lut. 2) Mi ngi
phm ti u bỡnh ng trc phỏp lut,
khụng phõn bit nam, n ". iu 5 B
lut t tng hỡnh s nm 2003 quy nh:
"T tng hỡnh s tin hnh theo nguyờn tc
mi cụng dõn u bỡnh ng trc phỏp
lut, khụng phõn bit dõn tc, nam n ".
Nhng quy nh trờn ca phỏp lut hỡnh s
v t tng hỡnh s Vit Nam nhm trng
pht nhng ai cú hnh vi phõn bit i x
vi ph n v qua ú gúp phn bo v
quyn li ca ngi ph n.
Hn 20 nm i mi, cụng dõn Vit
Nam ó nhn thc rừ hn v y hn cỏc
quyn v ngha v ca mỡnh do Hin phỏp
v phỏp lut quy nh. í thc chp hnh
phỏp lut ca ngi dõn c nõng cao. Tỡnh
hỡnh vi phm phỏp lut, nht l vi phm
nguyờn tc bỡnh ng gia nam v n hoc
cỏc v ỏn nghiờm trng v phõn bit i x
vi ph n cú xu hng gim. Cỏc c quan

ph n v c th hin tp trung ti cỏc
iu 126, 130 v 132. Theo ú, ngi no
xõm phm quyn bỡnh ng; quyn bu c,
quyn ng c; quyn khiu ni, t cỏo ca
ngi ph n thỡ b pht t cnh cỏo n
nm nm tự; cm m nhim chc v nht
nh t mt nm n nm nm.
(5)

Nh vy, bng vic quy nh cỏc hnh
vi trc tip hoc giỏn tip xõm phm
nghiờm trng n mt s quyn ca ph n
l ti phm, phỏp lut hỡnh s ó tha nhn
v bo v cỏc quyn c bn ca ph n.
Hnh vi no xõm phm cỏc quyn ú s b
coi l ti phm thỡ b x lớ bng ch ti
nghiờm khc nht. iu ny th hin thỏi
trng tr v lờn ỏn nghiờm khc ca Nh
nc v xó hi i vi nhng hnh vi phm
ti xõm phm cỏc quyn ca ph n.
(6)

1.2. Phỏp lut hỡnh s v t tng hỡnh
s bo v quyn lm m
Trong phỏp lut hỡnh s, nguyờn tc bo
v quyn lm m ca ngi ph n c
th hin rừ trong nhiu iu lut ca B lut
hỡnh s, ú l cỏc iu: 35, 46, 48, 61, 62,
93, 94, 104, 110, 197, 200. Theo ú, ngi
no phm ti i vi ph n cú thai thỡ b

ti hoc khi b xột x. Khụng thi hnh ỏn t
hỡnh i vi ph n cú thai, ph n ang
nuụi con di 36 thỏng tui. Trong trng
hp ny hỡnh pht t hỡnh chuyn thnh tự
chung thõn". iu 61, 62 B lut hỡnh s
nm 1999 quy nh: "Ngi b x pht tự cú
th c hoón hoc tm ỡnh ch chp hnh
hỡnh pht trong cỏc trng hp sau õy:
Ph n cú thai hoc ang nuụi con di 36
thỏng tui ". iu 94 B lut hỡnh s nm
1999 quy nh: "Ngi m no do nh
hng nng n ca t tng lc hu hoc
trong hon cnh khỏch quan c bit m
git con mi hoc vt b a tr ú dn
n hu qu a tr cht thỡ (ch) b pht
ci to khụng giam gi n hai nm hoc
pht tự t ba thỏng n hai nm". õy l
mc hỡnh pht thp nht c quy nh v
ỏp dng i vi cỏc loi ti git ngi.
Nhng quy nh gim nh trỏch nhim hỡnh
s i vi ph n khụng ch xut phỏt t
chớnh sỏch bo v b m v tr em (hu qu
ca vic ỏp dng hỡnh pht i vi h v
a tr m h s sinh ra) m cũn xut phỏt
t c s khi mang thai, tõm tớnh ngi ph
n cú th b thay i theo chiu hng tiờu
cc; kh nng nhn thc v iu khin hnh
vi ca h b hn ch; h d b kớch ng v
thiu kim ch trong cỏc hnh vi ng x;
hay cỏu gt v cng d xỳc ng vỡ th,

hin thiờn chc lm m m cũn nhm bo
v quyn c nuụi dng v phỏt trin
bỡnh thng ca a tr. Vic loi b ngui
phm ti c bit nguy him ra khi i
sng xó hi l cn thit nhng s trng pht
ú khụng c lm nh hng n s phỏt
trin bỡnh thng ca nhng mm non l
tng lai t nc v s trng pht ú nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 3/2008 13

khụng c tc i thiờn chc lm m ca
ngi ph n ngay c trong trng hp h
phm ti c bit nghiờm trng.
(9)

1.3. Phỏp lut hỡnh s v t tng hỡnh
s loi tr quan nim v phong tc tp
quỏn lc hu nhm bo v quyn li ca
ngi ph n
Nhn thc rừ tỏc hi ca cỏc quan nim
v phong tc tp quỏn lc hu i vi vic
thc hin quyn bỡnh ng ca ngi ph
n, Nh nc Vit Nam ngay t khi ra i
ó ra nhiu bin phỏp khc phc tớch
cc. V ng li phỏt trin vn hoỏ Vit
Nam, Hin phỏp nm 1992 khng nh c
hai mt: xõy "Nh nc v xó hi bo tn,

ỡnh) nhm trng tr nhng hnh vi, quan
nim v phong tc, tp quỏn lc hu; ú l:
Hnh vi cng ộp kt hụn hoc cn tr hụn
nhõn t nguyn, tin b; hnh vi vi phm
ch mt v, mt chng; hnh vi t chc
to hụn; hnh vi to hụn; hnh vi lon luõn;
hnh vi ngc ói hoc hnh h ụng b, cha
m, v chng, con, chỏu, ngi cú cụng
nuụi dng mỡnh.
(12)

Cú th núi, di tỏc ng ca bin phỏp
phỏp lớ hỡnh s, quan nim xó hi ó cú nhiu
tin b, nhn thc lch lc v gii ó c
khc phc, phong tc tp quỏn xu nh cng
ộp kt hụn; cn tr hụn nhõn t nguyn, tin
b; to hụn ó ngy cng gim bt.
1.4. Phỏp lut hỡnh s v t tng hỡnh
s u tranh phũng, chng hnh vi mua bỏn
v xõm phm nhõn phm ca ngi ph n
Vit Nam tuy khụng cú b lut riờng
trng tr nhng hnh vi mua bỏn v xõm
phm nhõn phm ca ngi ph n nhng
cú nhiu vn bn phỏp lut, c bit l B
lut hỡnh s quy nh ng li x lớ rt
nghiờm khc i vi nhng hnh vi phm
ti nguy him ny ti cỏc iu 111, 112,
113, 114, 115, 116, 119, 254, 255, 256, 275.
Theo ú: 1) Ngi no dựng v lc, e do
dựng v lc hoc li dng tỡnh trng khụng

ti thiu l sỏu thỏng, ti a l hai mi
nm. 10) Ngi no mua dõm ngi cha
thnh niờn t 16 tui n di 18 tui thỡ
b pht tự ti thiu l mt nm, ti a l
mi lm nm. Ngoi ra, ngi phm
nhng ti trờn cũn cú th b cm m nhim
chc v, cm hnh ngh hoc lm cụng vic
nht nh t mt nm n nm nm; pht
tin t nm triu ng n nm mi triu
ng; pht qun ch hoc cm c trỳ t mt
nm n nm nm; tch thu mt phn hoc
ton b ti sn
(13)
Cỏc quy nh ny ó th
hin rừ quan im ca Nh nc Vit Nam
l trng tr nghiờm nhng hnh vi mua bỏn
v xõm phm nhõn phm ca ngi ph n,
bo v s lnh mnh ca mụi trng xó hi
Vit Nam v nhng truyn thng tt p
ca dõn tc.
2. Mt s kin ngh liờn quan n cỏc
quy nh ca phỏp lut hỡnh s v t
tng hỡnh s v bo v ph n
Trong th gii hin i, vic ghi nhn
v bo m thc thi cỏc quyn ca ph n
ó tr thnh vn trung tõm v l mc tiờu
ca s phỏt trin; gii phúng ph n v bỡnh
ng gii l tiờu chớ ỏnh giỏ s tng
trng v phỏt trin kinh t - xó hi ca cỏc
quc gia. Vỡ th, nõng cao hiu qu cụng tỏc

ny ca phỏp lut trn trỏnh vic vo tri
giam chp hnh hỡnh pht tự. õy l tỡnh
trng ó xy ra nhiu a phng nhng
cỏc c quan chc nng ang lỳng tỳng cha
cú hng dn c th vic ỏp dng nhng
quy nh ti iu 61 v iu 62 ca B lut
hỡnh s. Ph bin nht l trng hp ngi
b kt ỏn l ph n ó li dng vic c
hoón hoc tm ỡnh ch chp hnh hỡnh pht
tự, khi c ti ngoi ó liờn tc cú thai
kộo di thi hn c hoón hoc ỡnh ch
chp hnh hỡnh pht tự. khc phc
nhng tn ti nờu trờn, kt hp tham kho
kinh nghim phỏp lut nc ngoi cho thy,
trong thi gian ti, nờn nghiờn cu thu hp
din i tng c hoón hoc tm ỡnh ch
chp hnh hỡnh pht tự, tin ti xúa b quy
nh ny trong B lut hỡnh s. Tuy nhiờn,
mun lm c iu ny, cỏc c s y t,
phỳc li xó hi trong tri giam phi tt
cú th chm súc sc kho cho phm nhõn
nh khi h c chm súc cỏc bnh vin
hoc ti gia ỡnh.
(14)

Th hai, cn b sung lut, mc dự quy
nh khụng ỏp dng hỡnh pht t hỡnh i
vi ngi phm ti l ph n cú thai hoc
ph n ang nuụi con di 36 thỏng tui
khi phm ti hoc khi b xột x ó th hin

ỏn phỳc thm phự hp vi cỏc quy nh ti
iu 88 (quy nh chung v vic tm giam) nghiên cứu - trao đổi
16 Tạp chí luật học số 3/2008

v iu 228 B lut t tng hỡnh s (quy
nh v vic bt tm giam b cỏo sau khi
tuyờn ỏn s thm), ng thi gúp phn
hon thin chớnh sỏch phỏp lut hỡnh s
theo tinh thn Ngh quyt s 49-NQ/TW l
" xỏc nh rừ cn c tm giam, hn ch
vic ỏp dng bin phỏp tm giam i vi
mt s ti phm ", chỳng tụi ng ý vi
quan im ngh cỏc c quan cú thm
quyn nghiờn cu sa i, b sung on 2
khon 3 iu 243 B lut t tng hỡnh s
theo hng quy nh rừ nh sau: i vi b
cỏo khụng b tm giam nhng b x pht tự
thỡ hi ng xột x cú th ra quyt nh bt
tm giam b cỏo ngay sau khi tuyờn ỏn nu
cú cn c cho thy b cỏo cú th trn hoc
tip tc phm ti.
(15)

Th ba, cn tng cng hng dn ỏp
dng lut, theo quy nh ti iu 61 v
iu 62 B lut hỡnh s nm 1999 thỡ ngi
b x pht tự cú th c hoón hoc tm

ca can phm nh: Thc t khỏch quan (i
tng b xõm hi) l ph n cú thai nhng ý
thc ch quan ca can phm li khụng bit
v cho rng i tng m mỡnh git khụng
phi l ph n cú thai hoc ngc li, thc
t khỏch quan (i tng b xõm hi) khụng
phi l ph n cú thai nhng ý thc ch
quan ca can phm li cho rng i tng
m mỡnh git l ph n cú thai v mong
mun gõy ra cỏi cht cho i tng ny
khc phc nhng hn ch trong bn Bỏo
cỏo trờn, cỏc c quan cú thm quyn cn
ban hnh vn bn hng dn theo cỏc
hng sau õy: 1) Nu cú s thng nht
gia thc t khỏch quan (i tng b xõm
hi l ph n cú thai) v ý thc ch quan
ca ngi phm ti (bit nn nhõn l ph n nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 3/2008 17

cú thai) thỡ ngi phm ti phi chu trỏch
nhim hỡnh s v tỡnh tit nh khung tng
nng phm ti i vi ph n m bit l cú
thai, ỳng nh hng dn trong Bỏo cỏo
b sung cụng tỏc xột x v hỡnh s ca To
hỡnh s Tũa ỏn nhõn dõn ti cao ngy
10/01/1999. 2) Nu ngi phm ti tuy
mong mun gõy ra cỏi cht cho nn nhõn

cht cho h thỡ ngi phm ti vn phi
chu trỏch nhim hỡnh s v tỡnh tit nh
khung tng nng phm ti i vi ph n
m bit l cú thai. 4) Nu ngi phm ti
c tỡnh khụng khai rừ ý thc ch quan ca
mỡnh v s lm tng l khụng cú cn c
thỡ chia lm hai trng hp: a) Nu xỏc
nh thc t i tng b xõm hi l ph n
cú thai thỡ ngi phm ti phi chu trỏch
nhim hỡnh s v tỡnh tit nh khung tng
nng phm ti i vi ph n m bit l cú
thai; b) Nu xỏc nh thc t i tng b
xõm hi khụng phi l ph n cú thai thỡ
ngi phm ti khụng phi chu trỏch
nhim hỡnh s v tỡnh tit nh khung tng
nng ny.
Kt lun
Bỏo cỏo chớnh tr ti i hi i biu
ln th VIII ca ng Cng sn Vit Nam
ó xỏc nh: i vi ph n, cn xõy dng
v thc hin Chin lc vỡ s tin b ca
ngi ph n Vit Nam n nm 2000 m
mc tiờu c bn l to iu kin phỏt huy
mi tim nng, nõng cao vai trũ, v trớ v
tng cng s tham gia y v bỡnh ng
ca ngi ph n trong cỏc lnh vc chớnh
tr, kinh t, vn hoỏ, xó hi.
(16)

Vi nhng thnh tu t c trong quỏ

nh v c c th hoỏ trong cỏc vn bn
lut v di lut. Trong nhng nm ti,
a Lut bỡnh ng gii vo cuc sng
chỳng ta cn sa i, b sung, tng cng
hng dn ỏp dng phỏp lut hỡnh s v t
tng hỡnh s - cụng c hu hiu nht trong
vic bo m nguyờn tc bỡnh ng v s
phỏt trin ton din ca ngi ph n; bo
v quyn lm m v loi tr quan nim v
phong tc tp quỏn lc hu; u tranh
phũng, chng hnh vi mua bỏn v xõm
phm nhõn phm ca ngi ph n./.

(1), (4).Xem: U ban quc gia vỡ s tin b ca ph
n Vit Nam, Bỏo cỏo quc gia ln th 2 vic thc
hin Cụng c Liờn hp quc xúa b mi hỡnh thc
phõn bit i x i vi ph n, H Ni, 1998.
(2).Xem: U ban quc gia vỡ s tin b ca ph n
Vit Nam, K hoch hnh ng vỡ s tin b ca ph
n Vit Nam giai on 2006 -2010, H Ni, 2002.
(3).Xem: y ban cỏc vn xó hi ca Quc hi, T
trỡnh Lut phũng, chng bo lc gia ỡnh, s 1401-
TT/UBXH, H Ni, ngy 25/10/2006.
(5), (12), (13).Xem: B lut hỡnh s ca nc Cng
hũa XHCN Vit Nam, Nxb. Chớnh tr quc gia, H
Ni, 2000.
(6), (9).Xem: Nguyn Chớ Cụng, "Bc u tỡm hiu
v chớnh sỏch hỡnh s i vi ph n trong phỏp lut
Vit Nam hin hnh, Tp chớ to ỏn nhõn dõn, s
5/2005, tr. 4 - 10.