nghiên cứu - trao đổi
22 tạp chí luật học số 3/200
9 ts. nguyễn minh đoan *
c dự phỏp lut ó quy nh ngha v,
trỏch nhim ca cỏc t chc v cỏ
nhõn trong vic thc hin phỏp lut v t
chc thc hin phỏp lut song nhng quy
nh y cha phỏp lut c thc hin
nghiờm minh trong i sng thc t.
phỏp lut c thc hin nghiờm minh cn
phi cú nhng iu kin ch quan v khỏch
quan nht nh to ra c s vng chc cho
vic thc hin phỏp lut c tin hnh
thun li, cú hiu qu trong thc t. Nhng
iu kin ú c gi l bo m thc hin
phỏp lut. Bo m thc hin phỏp lut bao
gm rt nhiu iu kin v yu t, t cht
lng ca vn bn phỏp lut h thng phỏp
lut; cỏc yu t liờn quan n vic trin khai
t chc thc hin phỏp lut, trong ú cú
trỏch nhim ca c h thng chớnh tr, cho
n cỏc yu t cú tớnh cht nn tng, c s
bo m thc hin phỏp lut nh trỡnh

phi cú kh nng ỏp ng c y nhu
cu iu chnh phỏp lut trờn cỏc lnh vc
quan trng ca i sng xó hi, cỏc quy nh
phỏp lut phi cú kh nng bao quỏt ton b
i sng xó hi, cỏc quan h xó hi quan
trng cú tớnh in hỡnh, ph bin cn cú s
iu chnh ca phỏp lut thỡ u cú phỏp lut
iu chnh. V kt cu mi quy phm phỏp
lut phi cú cu trỳc logic, cht ch; mi ch
M

* Ging viờn chớnh Khoa hnh chớnh-nh nc
Trng i hc Lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 3/2009 23

nh phỏp lut cú y cỏc quy phm phỏp
lut cn thit; mi ngnh lut cú y cỏc
ch nh phỏp lut theo c cu ca ngnh
lut; cũn h thng phỏp lut cú cỏc ngnh
lut ỏp ng c nhu cu phỏt trin ca cỏc
quan h xó hi mi giai on phỏt trin ca
t nc. iu ny ũi hi vic ban hnh cỏc
vn bn quy phm phỏp lut khụng ch chỳ
trng ti cỏc lut v t chc b mỏy nh
nc, cng c chớnh quyn nhõn dõn m cũn
phi chỳ ý ti cỏc lut iu chnh mt cỏch
ton din cỏc quan h xó hi thuc cỏc lnh

c t chc thc hin ngay trờn thc t.
+ Luụn thng nht: S thng nht ca h
thng phỏp lut l iu kin cn thit bo
m cho s thng nht v mc ớch ca phỏp
lut v s trit trong vic thc hin phỏp
lut. S thng nht ca h thng phỏp lut
c th hin trong c h thng cng nh
trong tng b phn hp thnh ca h thng
cỏc cp khỏc nhau, ngha l gia cỏc
ngnh lut trong h thng phỏp lut; gia cỏc
ch nh phỏp lut trong ngnh lut; gia cỏc
quy phm phỏp lut trong ch nh phỏp lut
cng phi thng nht. Khụng cú cỏc hin
tng trựng lp, chng chộo, mõu thun ca
cỏc quy phm phỏp lut trong mi b phn
v trong cỏc b phn khỏc nhau ca h thng
phỏp lut. iu ny ũi hi cỏc vn bn quy
phm phỏp lut c ban hnh khụng ch
bo m s thng nht, hi ho v ni dung
m cũn phi bo m tớnh th bc v giỏ tr
phỏp lớ ca chỳng.
+ c ban hnh phự hp: iu ny th
hin ni dung ca h thng phỏp lut luụn
cú s tng quan vi trỡnh phỏt trin kinh
t-xó hi ca t nc. Cú th núi phỏp lut
l nhng nhu cu c bn, in hỡnh v cú
tớnh ph bin nht ca i sng kinh t-xó
hi c khỏi quỏt hoỏ, mụ hỡnh hoỏ di
hỡnh thc phỏp lớ c th thụng qua hot ng
lớ trớ v ý chớ ca c quan nh nc cú thm

h thng phỏp lut phn ỏnh ỳng tớnh cht,
c im, trỡnh phỏt trin ca kinh t-xó
hi, nh hng ỳng cho s phỏt trin kinh
t l vn cú ý ngha ht sc quan trng.
Tip n l s phự hp ca phỏp lut
vi iu kin chớnh tr ca t nc m quan
trng nht l phự hp vi ng li, chớnh
sỏch ca ng. H thng phỏp lut Vit
Nam hin nay phi th ch hoỏ cng lnh
chin lc n nh v phỏt trin kinh t-xó
hi ca ng trong iu kin i mi, xõy
dng nn kinh t th trng nh hng xó
hi ch ngha, xõy dng nh nc phỏp
quyn xó hi ch ngha ca dõn, do dõn v
vỡ dõn, m ca, hi nhp quc t. Trong xó
hi Vit Nam hin nay tn ti nhiu giai tng
khỏc nhau v li ớch ca mi cỏ nhõn, mi
cng ng, giai tng cng khỏc nhau. bo
m cho xó hi phỏt trin n nh thỡ ũi hi
phỏp lut phi quy nh mt cỏch hi ho v
li ớch c bn ca tt c cỏc lc lng ch
yu trong xó hi sao cho cú th chp nhn
c. Vỡ vy, ni dung ca h thng phỏp
lut phi quy nh sao cho tng quan gia
cỏc loi li ớch ca cỏc tng lp xó hi khỏc
nhau cú c s hi ho v cú th chp nhn
c. Di hỡnh thc phỏp lớ, trong khuụn
kh cỏc vn bn phỏp lut, nh lm lut phi
lm sao cho li ớch hp phỏp ca tng lp xó
hi ny khụng xung t vi li ớch ca cỏc

iu chnh khỏc. Do vy, h thng phỏp lut
ũi hi phi phự hp vi phong tc, tp
quỏn, nhng truyn thng tt p ca dõn
tc, phự hp vi cỏc giỏ tr o c, vn hoỏ
cao p ca nhõn dõn cỏc dõn tc cựng sinh
sng trờn t nc. S phự hp ca h thng
phỏp lut vi o c, vn húa dõn tc, vi
thun phong m tc ca t nc, cỏc cụng
c iu chnh quan h xó hi khỏc cng l
mt trong nhng yu t phn ỏnh cht lng
ca nú, lm cho h thng phỏp lut c tụn
trng v l iu kin bo m cho vic thc
hin phỏp lut nghiờm minh trờn c s t
giỏc ca mi ngi.
Khụng ch phự hp vi cỏc iu kin
kinh t-xó hi ca t nc, h thng phỏp
lut quc gia cũn phi phự hp vi phỏp lut
quc t. Trong xu hng hi nhp v hp
tỏc hin nay, vn ny luụn ũi hi phi
c chỳ trng v trong nhng gii hn cú
th, h thng phỏp lut quc gia cn phi
phự hp vi cỏc cụng c, iu c v
thụng l quc t m quc gia ó kớ kt hoc
tham gia. H thng phỏp lut quc gia phi
c xõy dng phự hp vi cỏc nguyờn tc
c bn ca cỏc iu c v thụng l quc t,
tip thu v s dng cú hiu qu lớ lun, kinh
nghim iu chnh phỏp lut ca cỏc nc
khỏc trờn th gii.
Phng phỏp iu chnh phỏp lut c

lut cú c y cỏc kh nng iu
chnh cú hiu qu cỏc quan h xó hi. iu
ny ũi hi khi xõy dng v hon thin phỏp
lut phi a ra c nhng nguyờn tc,
nhng trỡnh t th tc ti u tin hnh cú
hiu qu quỏ trỡnh ú nhm to ra c
nhng quy nh, nhng vn bn phỏp lut tt
nht, ng thi phự hp vi cỏc quy nh ó
cú; xỏc nh chớnh xỏc, khoa hc c cu ca
h thng phỏp lut phự hp vi cỏc iu kin nghiên cứu - trao đổi
26 tạp chí luật học số 3/200
9
kinh t-xó hi ca t nc; ngụn ng c
s dng trong vn bn phi chớnh xỏc, ph
thụng, cỏch din t phi rừ rng, d hiu,
m bo tớnh cụ ng, logic v mt ngha.
i vi nhng thut ng chuyờn mụn cn
xỏc nh rừ ni dung u c gii thớch
trong vn bn.
Quỏ trỡnh xõy dng v hon thin phỏp
lut phi thng xuyờn s dng cỏc phng
tin, cỏc cỏch tip cn, cỏc k thut phỏp lớ,
cỏc quy tc phỏp lớ tiờn tin khoa hc nht ó
t c ca nhõn loi trong lnh vc iu
chnh phỏp lut. Ni dung cỏc quy phm
phỏp lut, cỏc vn bn quy phm phỏp lut
c xõy dng vi trỡnh k thut phỏp lớ

cỏc quy nh phỏp lut phi c ban hnh
phự hp vi trỡnh phỏt trin ca t nc
mi thi kỡ phỏt trin nht nh. Nu cỏc
quy nh phỏp lut c ban hnh quỏ cao
hoc quỏ thp so vi cỏc iu kin phỏt trin
ca t nc thỡ u cú nh hng n cht
lng ca phỏp lut. Trong nhng trng
hp ú hoc l phỏp lut khụng cú kh nng
thc hin hoc l c thc hin khụng trit
, khụng nghiờm, khụng phỏt huy ht vai
trũ tỏc dng ca nú trong i sng xó hi.
Tớnh kh thi ca h thng phỏp lut cũn
th hin vic cỏc quy nh phỏp lut phi
c ban hnh ỳng lỳc, kp thi ỏp ng
nhng nhu cu m cuc sng ang t ra,
ng thi phi phự hp vi c ch thc
hin v ỏp dng phỏp lut hin hnh. Khi
ban hnh phỏp lut phi xem xột ti iu
kin v kinh t, chớnh tr, xó hi ca t
nc cú cho phộp thc hin c quy nh
hoc vn bn phỏp lut ú hay khụng, ng
thi phi tớnh n cỏc iu kin khỏc nh
t chc b mỏy nh nc, trỡnh ca i
ng cỏn b, cụng chc cú cho phộp thc
hin c khụng, d lun xó hi trong vic
tip nhn quy nh hoc vn bn phỏp lut
ú (ng h hay khụng ng h), trỡnh
vn hoỏ v kin thc phỏp lớ ca nhõn
dõn Phỏp lut cú cht lng phi l phỏp
lut a ra c phng ỏn tt nht vi

cht lng. Ni dung cỏc vn bn quy phm
phỏp lut c m rng bao quỏt hu ht cỏc
lnh vc c bn, quan trng ca i sng xó
hi. Bờn cnh nhng thnh tu thỡ thc t
khụng th ph nhn l cht lng ca mt s
vn bn quy phm phỏp lut c ban hnh
thi gian qua vn khụng cao. Bn thõn h
thng phỏp lut cha tht s hon thin,
thiu ng b, thng nht, tớnh quy phm
ca h thng phỏp lut cha cao. Nhiu quy
nh phỏp lut ch mi dng li dng
nhng nguyờn tc chung, cha thc s phự
hp vi thc t cuc sng nờn rt khú thc
hin. Vic ban hnh cỏc vn bn quy nh
chi tit, vn bn quy nh v trỡnh t, th tc,
vn bn hng dn thi hnh lut hay quy
nh phỏp lut thng khụng y , chm
so vi yờu cu v nhiu khi cũn ban hnh
trỏi phỏp lut.
Mt s lut cú nhng quy nh khụng
thng nht vi nhau hoc trựng lp quỏ
nhiu. Chng hn, s lp li ca Lut ban
hnh vn bn quy phm phỏp lut ca hi
ng nhõn dõn, y ban nhõn dõn vi Lut
ban hnh vn bn quy phm phỏp lut l
quỏ nhiu, n mc khụng cn thit. c
cỏc lut ny ngi ta cú cm giỏc Lut ban
hnh vn bn quy phm phỏp lut ca hi
ng nhõn dõn, y ban nhõn dõn ch l s
chi tit hoỏ cỏc quy nh ca Lut ban hnh

ở chỗ cứ mỗi công đoạn, quy trình, thủ tục
soạn thảo, ban hành văn bản thường bị chậm
dẫn đến các công đoạn sau càng phải vội
vàng, bị dồn ép về thời gian.
Số lượng cán bộ trực tiếp tham gia thẩm
định hoặc thẩm tra dự thảo văn bản là không
nhiều và số có điều kiện đọc, nghiên cứu kĩ dự
thảo văn bản để thẩm tra, thẩm định lại càng ít
nên chất lượng thẩm tra, thẩm định không cao.
Pháp luật là hiện tượng chính trị-xã hội
theo nghĩa rộng của nó, do vậy, việc xây
dựng và nội dung các văn bản luật, các quy
phạm pháp luật luôn phản ánh kết quả của sự
tranh đấu, sự thoả hiệp giữa các cấp, các
ngành, các tầng lớp, lực lượng xã hội khác
nhau trong xã hội hiện tại. Từ đó cho thấy
việc phân chia quyền lực, lợi ích giữa những
lực lượng trong xã hội sẽ ảnh hưởng rất lớn
tới việc đưa ra chính sách pháp luật này hay
chính sách pháp luật khác, ban hành văn bản
hay quy định pháp luật. Tất cả những sự
phức tạp đó sẽ lí giải cho việc xây dựng các
quy phạm pháp luật phù hợp với quy luật
vận động và phát triển xã hội hay chỉ phù
hợp với lợi ích của lực lượng này hay của
lực lượng khác và lực lượng đó có đại diện
cho sự tiến bộ xã hội hay không? Vấn đề này
tuỳ thuộc vào giác độ và quan điểm của
người đánh giá. Vấn đề lợi ích của các lực
lượng mà văn bản hay quy định pháp luật sẽ

ràng, đầy đủ. Những nhà phân tích chính
sách không đưa ra được những định hướng
chính xác, tối ưu và đầy đủ. Các cơ quan lập
chương trình xây dựng luật, pháp lệnh, kể cả
Quốc hội thường không đưa ra được đề
cương chi tiết với những tư tưởng chỉ đạo
thật chặt chẽ, đầy đủ nên những người trực
tiếp soạn thảo văn bản gặp rất nhiều khó
khăn. Công việc soạn thảo dự án luật được
dồn lên vai ban soạn thảo là chủ yếu. Song
trên thực tế những người trong Ban soạn nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 3/2009 29

tho tham gia trc tip son tho vn bn l
khụng nhiu, hu ht cụng vic l do t biờn
tp thc hin.
Mt s b, ngnh, hay cỏ nhõn c giao
ch trỡ hay tham gia son tho vn bn ch
chỳ trng n vic bo v hay u tranh vỡ
li ớch cc b ca b, ngnh mỡnh c quy
nh trong d tho vn bn m khụng chỳ ý
n li ớch chung ca ton xó hi.
Trỏch nhim ca mi ngi trong quỏ
trỡnh son tho, ban hnh vn bn quy phm
phỏp lut thng khụng cao v phỏp lut
cng khụng quy nh trỏch nhim phỏp lớ bt
li i vi nhng ngi tham gia son tho,

dn n mt s d tho vn bn lut mc
dự cha tt vn c thụng qua.
Cỏc vn bn quy phm phỏp lut c
ban hnh u phi tri qua th tc, trỡnh t
kht khe t thm nh, n thm tra ca cỏc
c quan cú thm quyn nhng tỡnh trng sai
phm vn tn ti khỏ ph bin v cỏc c quan
chu trỏch nhim thm tra, thm nh thng
khụng phi chu trỏch nhim. Nu vn bn cú
sai phm thỡ ngi ta ch núi ti c quan ban
hnh vn bn ch khụng quy trỏch nhim
cho c quan thm nh, thm tra.
Bin phỏp x lớ i vi cỏc vn bn cú
sai phm (trỏi vi vn bn ca c quan nh
nc cp trờn hoc ca c quan quyn lc
nh nc cựng cp) ch l kp thi ỡnh ch
vic thi hnh, sa i, hu b hoc bói b
vn bn hay quy nh ú. Cũn nhng vn
bn quy phm phỏp lut c ban hnh
khụng ỳng thi im (thng l chm tr so
vi quy nh ca phỏp lut hoc nhu cu ca
cuc sng) hoc cú cht lng khụng tt gõy
nh hng xu n li ớch ca t nc v
nhõn dõn thỡ thng khụng b x lớ.
Mt thc trng l nc ta vn bn quy
phm phỏp lut di lut hoc cỏc vn bn
hng dn thi hnh theo quy nh ca phỏp
lut thỡ cú hiu lc v giỏ tr phỏp lớ thp
nhng li c thc hin tt hn, cú giỏ tr
thc t cao hn, mc dự cú vn bn hng

mình, cơ quan mình hoặc lợi ích cục bộ của
bản thân nhiều hơn là đối với đất nước, dân
tộc theo nghĩa rộng.
Để hệ thống pháp luật ở nước ta có chất
lượng hơn cần chú trọng những biện pháp cơ
bản sau:
+ Đổi mới tổ chức và hoạt động của
Quốc hội theo hướng tăng số lượng, chất
lượng và kĩ năng xây dựng luật của đại
biểu Quốc hội chuyên trách. Tăng cường
hoạt động giám sát của Quốc hội đối với
hoạt động ban hành các văn bản quy phạm
pháp luật của các cơ quan nhà nước, nhất
là giám sát việc ban hành những văn bản
quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành các
văn bản luật.
+ Củng cố, nâng cao đội ngũ những người
trực tiếp tham gia soạn thảo văn bản quy
phạm pháp luật ở các bộ, ban ngành. Thu hút
nhiều chuyên gia pháp luật giỏi của các vụ,
viện, trường đại học vào công tác xây dựng
pháp luật. Trong thành phần các ban soạn
thảo cần bổ sung thêm số lượng các chuyên
gia pháp lí có trình độ cao. Có như vậy thì
mới khắc phục được lỗi kĩ thuật trong nội
dung các dự thảo và kĩ thuật soạn thảo văn
bản quy phạm pháp luật mới được nâng cao.
+ Đẩy mạnh công tác rà soát, hệ thống
hoá pháp luật, nhất là hoạt động pháp điển
hoá, thậm chí cần xây dựng những tổng tập