1
Khái niệm về nghiên cứu khoa học
và các bước viết một đề cương
nghiên cứu
PGS.TS. Lưu Ngọc Hoạt
Viện YHDP và YTCC
Trường ĐH Y Hà Nội
Nội dung cần trình bày
1.  Nghiên cứu khoa học là gì?
2.  Tại sao cán bộ y tế phải học và làm NCKH?
3.  Nghiên cứu khoa học có những loại hình gì?
4.  Đề cương nghiên cứu khoa học là gì? Tại
sao cần phải biết cách làm đề cương nghiên
cứu khoa học?
5.  Các bước cơ bản của một đề cương NCKH
là gì?
6.  Đề cương và báo cáo NCKH có điểm gì
giống và khác nhau?
1. Nghiên cứu khoa học là gì?
Nghiên cứu khoa học là gì?
•  Từ Nghiên cứu trong tiếng Anh là từ gì?
•  Research = Re + Search
Tìm kiếm
•  Study: Nghiên cứu, học tập
•  Nghiên cứu là tìm hiểu những cái mình và
nhiều người chưa biết.
! Học tập (study) cũng là một dạng đặc biệt
của nghiên cứu
Cơ sở khoa học của nghiên cứu
Lý thuyết cửa sổ của Johari (Johari Window)
và mối liên quan tới nghiên cứu khoa học

trung tâm của NC. Nếu không có câu hỏi NC thì
không cần câu trả lời và như vậy sẽ không cần
làm NC. Tuy nhiên, câu hỏi NC phải thích hợp,
hữu ích, có tính giá trị và quan trọng.
‒  Câu trả lời: Khi kết thúc một NC, người NC phải
tìm đ-ược câu trả lời cho câu hỏi NC của mình.
Tuy nhiên ngay cả khi người NC không tìm được
câu trả lời, thì đó vẫn được coi là kết quả NC.
Định nghĩa nghiên cứu
•  Nghiên cứu là tìm kiếm các câu trả lời cho
các câu hỏi nghiên cứu một cách có tổ
chức và có hệ thống.
‒  Có hệ thống: Vì NCKH bắt buộc phải được triển
khai theo một quy trình bao gồm các bước khác
nhau để đảm bảo thu được các thông tin mong
muốn một cách đầy đủ và chính xác.
‒  Có tổ chức: Các bước triển khai NCKH phải
được cấu trúc và sắp xếp theo đúng trình tự với
những phương pháp thích hợp, trong một phạm
vi nhất định.
”
Nghiên cứu khoa học là hoạt động chủ
động, tích cực và có hệ thống của con
người nhằm khám phá, giải thích thế
giới xung quanh"
Từ điển bách khoa toàn thư
http://www.wikipedia.org/
2. Tại sao CBYT phải học và làm NCKH?
1.  Hầu hết các CBYT đều cần phải làm NCKH,
nhất là loại hình nghiên cứu hành động

Việt Nam: hơn 60% bài báo có tác giả là NCS Việt Nam
tại nuớc ngoài hoặc người nước ngoài!
• 
Thiếu kinh phí cho
nghiên cứu???
• 
Hạn chế sử dụng
tiếng Anh???
• 
Chất lượng NC
thấp???
• 

3
3. Nghiên cứu khoa học có
những loại hình gì?
Các loại hình nghiên cứu
KH
cơ bản
NC ứng
dụng
Theo loại
hình NC
Theo bản
chất NC
Định
tính
Định
lượng
NC hành

nhiên - naturalistic)

•  Sự hiện hữu của vấn đề NC chỉ là
tương đối.
•  Mỗi người có thể có cách nhìn nhận
khác nhau về sự tồn tại và độ lớn
của vấn đề này.
•  Mục đích của NC là phát hiện những
nhận thức khác nhau này và lý giải
tại sao có sự khác biệt đó.
•  Hình thành kết luận, giả thuyết từ
các phát hiện này
! Nghiên cứu định tính
Khác nhau về chọn mẫu
Quần thể
Mẫu
Lựa chọn
ngẫu nhiên
Ngoại suy ra
quần thể NC
thông qua
các tham số
mẫU
Quần thể
Mẫu

Lựa
chọn có
chủ đích
Kết luận về

" 
Mẫu chỉ tiêu
" 
Mẫu có mục đích.
Chọn
mẫu
Ước lượng
•  Điểm
•  Khoảng
Kiểm định
giả thuyết
Suy luận
thống kê
(chỉ áp
dụng cho
mẫu xác
suất với
cỡ mẫu
đủ lớn)
Kết luận ngoại suy
Các test
thống kê
Gía trị p

Lựa chọn
Mô tả các tham số mẫu
(
trình bày kết quả nghiên cứu)

Tham số mẫu

•  Là sự hiểu biết về thế giới phức tạp thông
qua quan điểm của những con người sống
trong đó
•  Quan tâm đến sự hiểu biết của những đối
tượng được nghiên cứu
•  Tôn trọng bản chất tự nhiên của sự vật
(Jones R. Why do qualitative research? BMJ 1995;
311:2)
Các điểm cơ bản về NC định tính
•  Nó thừa nhận có các cách lý giải khác nhau về thế
giới, về một hiện tượng.
•  Nghiên cứu được dẫn dắt bởi kinh nghiệm của đối
tượng nghiên cứu hơn là của người nghiên cứu, vì
vậy câu hỏi nghiên cứu thường dưới dạng mở.
•  Thường kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu
thích hợp với từng câu hỏi nghiên cứu
•  Là phương pháp chặt chẽ và có hệ thống
•  Kết quả nghiên cứu có thể kết luận cho những tr-
ường hợp tương tự như-ng không thể ngoại suy
cho quần thể.
Mối liên quan giữa NC Định tính và
nghiên cứu định l-ượng
Nghiên cứu
Định lượng
Nghiên cứu
Định tính
Phê phán
Nhận xét
Phân tích
Giải thích

đánh giá có sự tham gia của cộng đồng,
do vậy nghiên cứu thường sát thực tế
hơn.
-  Thường là bước thăm dò cho nghiên cứu
định lượng, hoặc kết hợp với nghiên cứu
định lượng.
Nhược
điểm
-  Phức tạp cần phải chọn
mẫu ngẫu nhiên, cỡ mẫu
đại diện
-  Chọn mẫu và cỡ mẫu không quan trọng
lắm nếu là NC thăm dò, tuy nhiên phải
chọn đúng đối tượng.
Nghiên cứu định lượng và định tính Nghiên cứu định lượng

Nghiên cứu định tính

Loại kỹ
thuật thu
thập SL
-  Đo lường, thăm khám,
xét nghiệm, số liệu có
sẵn, dùng bộ câu hỏi
-  Phỏng vấn sâu, thảo luận
nhóm, vẽ bản đồ, quan sát,
chụp ảnh, ghi nhật ký

trạng và giải pháp.
•  Đánh giá hiệu quả của một phác đồ điều trị
lao mới trên bệnh nhân mắc lao.
•  Đánh giá tình trạng ô nhiễm môi trường tại
khu vực dân cư xung quanh nhà máy X.
Các loại hình nghiên cứu
KH
cơ bản
NC ứng
dụng
Theo loại
hình NC
Theo bản
chất NC
Định
tính
Định
lượng
NC hành
động
Theo loại
thiết kế NC
Dọc Ngang
Quan sát Can thiệp
Bệnh
chứng
Thuần
tập
Mô
tả

Cách viết bài báo
NCKH để đăng tải
các tạp chí trong và
ngoài nước
Vấn đề đạo đức
trong NCKH
Tham khảo tài liệu
(trên mạng)
Thu thập
số liệu
Cách viết đề
cương nghiên
cứu khoa học
Vấn đề đạo đức
trong NCKH
Đề cương nghiên cứu là gì?
•  Đề cương NCKH là một bản kế hoạch chi
tiết mô tả:
‒  Mục đích, tầm quan trọng của nghiên cứu (đặt
vấn đề)
‒  Các câu hỏi, mục tiêu, giả thuyết nghiên cứu
‒  Quy trình triển khai nghiên cứu (phương pháp,
công cụ, kế hoạch triển khai, phân tích, trình
bày số liệu)
‒  Tính khả thi của nghiên cứu
Tại sao phải viết đề cương nghiên cứu?
•  Để trình bày tư duy của người nghiên cứu 1 cách
logic, có khoa học, dễ thuyết phục
•  Có cơ sở để hội đồng khoa học phê duyệt và xin
kinh phí

Các bước Câu hỏi? Sản phẩm
Lựa chọn
chủ đề NC
•  Vấn đề nghiên cứu
là gì?
•  Tại sao?
•  Vấn đề nghiên cứu
•  Tên đề tài
•  Đặt vấn đề
Tham khảo
tài liệu
•  Đã có những thông
tin gì về vấn đề NC?
•  Thông tin nào cần
bổ sung?
•  Tổng quan tài liệu
Hình thành
mục tiêu
nghiên cứu
•  Kết quả mong đợi
từ NC là gì?
•  Câu hỏi NC
•  Mục tiêu NC
•  Giả thuyết NC
Các bước xây dựng đề cương NC
Các bước Câu hỏi? Sản phẩm
Xây dựng
phương
pháp
nghiên

•  Lập kế hoạch về
nhân lực, thời
gian, tổ chức và
dự trù kinh phí
Xây dựng dự
kiến kết quả
nghiên cứu
Mong đợi kết quả nghiên
cứu được trình bày như
thế nào?
•  Các bảng trống,
biểu đồ
•  Các test TK
Xây dựng dự
kiến bàn
luận, kết luận
và kiến nghị?
Những phát hiện chính từ
nghiên cứu? Giải thích?
Kết luận như thế nào?
Kiến nghị như thế nào?
•  Dự kiến bàn luận
•  Dự kiến kết luận
•  Dự kiến kiến nghị
Thành phần cơ bản của đề cương NC
1.  Tên đề tài
2.  Đặt vấn đề
3.  Mục tiêu nghiên cứu
4.  Tổng quan tài liệu
5.  Phương pháp nghiên cứu:

Kết quả nghiên cứu Dự kiến các bảng,
biểu, đồ thị trống
Bảng, biểu cụ thể, chi tiết,
đầy đủ thông tin
Bàn luận Dự kiến các phần
sẽ bàn luận
So sánh và khái quát hóa
kết quả NC
Kết luận Dự kiến kết luận
theo mục tiêu
Kết luận theo mục tiêu
Kiến nghị Chưa có Kiến nghị dựa trên KQ NC
Tài liệu tham khảo Chưa đầy đủ Đầy đủ và chuẩn theo mẫu
Phần khác Phụ lục nếu có Lời cám ơn, phụ lục chi tiết