Lời mở đầu
Hoạt động đầu t XDCB đã, đang và sẽ góp phần tăng cờng năng lực sản xuất
mới cho nền kinh tế Việt Nam trong quá trình công nghiệp hoá-hiện đại hoá. Để làm
tốt sứ mệnh đó thì trong lĩnh vực này chúng ta cần phải chú trọng giải quyết hai nội
dung cơ bản, đó là: Huy động tối đa các nguồn vốn cho đầu t phát triển và quản lý, sử
dụng vốn có hiệu quả. Tuy nhiên một thực tế đáng buồn trong thời gian vừa qua là:
tình trạng thất thoát, lãng phí vầ tham nhũng trong hoạt động đầu t XDCB đang là tệ
nạn, là căn bệnh làm ảnh hởng không nhỏ đến kết quả và hiệu quả chung của nền
kinh tế đất nớc. Việc tìm kiếm những giải pháp để góp phần hoàn thiện cơ chế quản lý
nhằm ngăn ngừa, chống lãng phí, tiêu cực trong hoạt động đầu t XDCB có ý nghĩa rất
lớn cả về kinh tế và chính trị trong giai đoạn hiện nay.
Do đó, khi nghiên cứu về các vấn đề có liên quan đến Bộ môn Thống kê
đầu t, dới sự hớng dẫn của giảng viên Trần Mai Hơng, chúng tôi quyết định
nghiên cứu đề tài:
Thất thoát, lãng phí trong đầu t XDCB: Thực trạng
và giải pháp
Do những hạn chế về mặt thời gian cũng nh khả năng tiếp cận vấn đề
nên chúng tôi chỉ xin trình bày một vài vấn đề về tình trạng này trong đề án.
Chúng tôi rất mong nhận đợc những ý kiến bổ sung, góp ý để chúng tôi có thể
hoàn thiện hơn nữa đề tài này. Xin chân thành cảm ơn!
1
Phần I: lý luận chung
I - Khái niệm về đầu t cơ bản, đầu t xây dựng cơ bản
và xây dựng cơ bản
Hoạt động đầu t nói chung là hoạt động bỏ vốn vào các lĩnh vực kinh tế
xã hội để thu đợc lợi ích dới các hình thức khác nhau.
Đầu t cơ bản là hoạt động để tạo ra các tài sản cố định đa vào hoạt
động trong các lĩnh vực kinh tế-xã hội nhằm thu hút đợc lợi ích dới các hình
thức khác nhau.
Xét một cách tổng thể thì không một hoạt động đầu t nào mà không cần
phải có các tài sản cố định. Để có đợc tài sản cố định, chủ đầu t có thể thực

hiệu quả kinh tế-xã hội nhanh nhất và nhiều nhất, để tạo nguồn tích lũy làm
đòn bẩy thúc đẩy và hỗ trợ các ngành khác. Đầu t xây lắp những trang thiết bị
sản xuất tiên tiến cho các ngành, sẽ làm cho lực lợng sản xuất phát triển, xã
hội hóa lao động và xã hội hóa sản phẩm, từ đó hình thành những ngành sản
xuất mới.
Đầu t phát triển kinh tế và công nghiệp xây lắp hiện đại ở nớc ta hiện
nay là thực hiện cuộc cách mạng khoa học và công nghệ, đó là vấn đề then
chốt của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nớc mà hội nghị giữa
nhiệm kỳ khoá VII của Đảng đã đề ra.
Ba là: Nền kinh tế thị trờng luôn luôn đòi hỏi các nhà đầu t XDCB phải
có những sản phẩm về đầu t XDCB có chất lợng cao, kiến trúc đẹp và giá
3
thành hạ; đó là cơ hội để thực hiện giá trị hàng hóa trên thị trờng. Sự đòi hỏi
này của nền kinh tế thị trờng đã thôi thúc các nhà đầu t phải luôn luôn tìm tòi,
khai thác mọi nguồn vốn cho đầu t để cải tiến kỹ thuật và tranh bị công nghệ
mới. Đây không những là đòi hỏi của thị trờng mà còn là tiền đề để các nhà
đầu t xây dựng cơ bản thu đợc lợi nhuận cao hơn.
Bốn là: Khối lợng đầu t xây dựng cơ bản và tốc độ của nó phản ánh
trình độ phát triển của một nền kinh tế. Đầu t xây dựng làm tăng thu nhập
quốc dân, tăng tổng sản phẩm xã hội, trực tiếp góp phần tổ chức lại sản xuất,
phát triển các ngành kinh tế mới và giải quyết việc làm cho xã hội.
Năm là: hoạt động đầu t xây dựng cơ bản không những có vai trò quan
trọng đối với sản xuất-kinh doanh-dịch vụ mà còn có ý nghĩa rất lớn đối với sự
phát triển của tất cả các mặt của đời sống xã hội nh: phát triển văn hóa nghệ
thuật, củng cố vững chắc an ninh quốc phòng.
Nh vậy hoạt động đầu t xây dựng cơ bản đã và sẽ tạo ra một cơ cấu kinh
tế xã hội hợp lý, tăng trởng và phát triển cân đối.
Muốn đầu t phải có vốn đầu t. Số vốn này rất lớn không thể ra cùng một
lúc từ các khoản chi tiêu thờng xuyên của các đơn vị hay chi tiêu thờng xuyên
của xã hội, vì nếu nh vậy nó sẽ làm xáo trộn mọi hoạt động bình thờng của xã

thể sau:
5
Đầu t không có quy hoạch, không theo quy hoạch, hoặc quy hoạch sai
không phù hợp với đặc điểm kinh tế, điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên
nhiên, dân số và lao động dẫn đến không phù hợp với quy luật phát triển
kinh tế xã hội của vùng, của ngành, của cả nớc.
Sự lựa chọn địa điểm đầu t sai: Bố trí địa điểm đầu t có tác động trực tiếp
đến hiệu quả hoạt động của dự án cả trớc mắt và lâu dài. Vì vậy, lựa chọn sai
địa điểm đầu t sẽ gây lãng phí, thất thoát lớn vốn đầu t. Mỗi lần di chuyển địa
điểm nhà máy không chỉ tốn kém về chi phí vận chuyển, chi phí bảo quản, chi
phí chạy thử mà còn phải chi phí lớn cho công tác chuẩn bị một mặt bằng
nh đền bù, giải toả mặt bằng xây dựng, xây dựng các công trình tạm phụ vụ thi
công xây dựng
Xác định quy mô dự án, lựa chọn thiết bị, công nghệ, phơng án bao tiêu
sản phẩm không chính xác, không phù hợp với đặc điểm, điều kiện tự nhiên
và kinh tế xã hội của đất nớc, của vùng, của khu vực đặt địa điểm xây dựng dự
án.
Công tác thẩm định dự án trớc ra quyết định đầu t thực hiện cha đầy đủ: bỏ
sót nội dung, đánh gía sai lệch các nội dung của dự án.
Những nội dung phản ánh thất thoát, lãng phí thuộc về chủ trơng đầu t
nêu trên thể hiện ở giai đoạn trớc khi khởi công xây dựng dự án (công tác quy
hoạch, công tác chuẩn bị đầu t ). Thực tế hoạt động đầu t và xây dựng ở Việt
Nam trong thời gian qua thất thoát, lãng phí ở chủ trơng đầu t rất lớn song
cha đánh giá một cách đầy đủ và nghiêm túc. Điều đó ai cũng biết, ai cũng
thấy, từ các cấp quản lý, xong chậm đợc khắc phục.
Phơng án đầu t xây dựng dự án bỏ sót hoặc không xây dựng giải pháp bảo
vệ môi trờng, các giải pháp an toàn lao động, an toàn trong quá trình thi công
nên khi dự án đã hoàn thành đa vào khai thác, sử dụng, dẫn đến những sự cố
kỹ thuật gây hậu quả làm thất thoát, lãng phí về ngời và tài sản.
6

giá thông báo theo thực tế tại thời điểm tính toán, nghiệm thu tính toán.
+ áp dụng sai, hoặc do tình toán sai về khối lợng định mức, giá cả dẫn
đến tính toán sai về các loại chi phí tính theo định mức.
Nhìn chung, sau chủ trơng đâu t thất thoát, lãng phí trong quản lý chi
phí và giá khá lớn. Vì vậy việc xem xét, đánh giá thât thoát, lãng phí, tham
nhũng có thể xảy ra do khâu lập tổng dự toán, dự toán, quản lý giá và chi phí
trong hoạt động đầu t XDCB có vị trí quan trọng trong ngăn ngừa tiêu cực.
Thất thoát, lãng phí, tiêu cực có thể xẩy ra trong khâu đền bù, giải phóng
mặt bằng xây dựng.
Đây là khu vực nhậy cảm cả về kinh tế và xã hội và cũngg là khu vực dễ
bộc lộ những sơ hở gây ra thất thoát, lãng phí. Khi đánh giá thất thoát lãng phí,
tiêu cực trong hoạt động đầu t xây dựng cơ bản cần dựa vào các căn cứ:
+ Xem xét tính pháp lý và hợp lý của phơng pháp dền bù giải phóng
mặt bằng, phơng án đền bù và phơng án tái định c của các hộ dân phải di
chuyển dể giải phóng mặt bằng.
+ Xem xét đánh giá việc vận dụng các chính sách, chế độ của nhà nớc
đối với công tác giải phóng mặt bằng nh : việc xác định giá nhà, giá đất, hệ số
sử dụng đất, hệ số xác định loại và hạng đất áp dụng trong phơng án đền bù.
+ Kiểm tra tính chính xác của số hộ dân, số tài sản của dân c trong ph-
ơng án đền bù và trong quá trình thực hiện đền bù.
+ Kiểm tra, đánh giá những thất thoát, lãng phí, tham nhũng vốn và tài
sản trong quá trình quản lý, triển khai công tác đền bù giải phóng mặt bằng
xây dựng, tái định c các hộ dân.
8
3. Nhóm tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí, tiêu cực có thể xẩy ra trong
công tác triển khai và điều hành kế hoạch đầu t hàng năm
Việc bố trí triển khai kế hoạch đầu t hàng năm cũng là khâu dễ gây ra
lãng phí, thất thoát, tiêu cực dẫn đến tham nhũng bởi các hiện t ợng nh:
Bố trí danh mục các dự án đầu t vào kế hoạch đầu t hàng năm quá phân
tán, không sát với tiến độ thi công của dự án đã đợc phê duyệt. Danh mục dự

- Việc chuẩn bị tổ chức đấu thầu và công tác tổ chức đấu thầu không đảm
bảo chất lợng cũng sẽ dẫn đến gây thất thoát, lãng phí và tiều cực về vốn và tài
sản trong hoạt động đầu t xây dựng cơ bản.
5. Nhóm tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí trong khâu thanh toán vốn
đầu t.
Vốn đầu t xây dựng cơ bản chỉ đợc thanh toán cho giá trị khối lợng thực
hiện đã hoàn thành, đủ điều kiện thanh toán. Do đó, khi thanh toán vốn đầu t
nếu thoát ly các điều kiện của giá trị khối lợng hoàn thanh đủ điều kiện thanh
toán sẽ gây lãng phí, thất thoát và các hiện tợng tiêu cực có thể xẩy ra. Để
đánh giá mức độ lãng phí, thất thoat và ngăn chặn thất thoát, lãng phí vốn đầu
t trong khâu thanh toán cần phải bám sát các điều kiện làm căn cứ cho thanh
toán vốn đầu t nh:
- Có đủ thủ tục pháp lý về đầu t theo quy định.
- Có quyết định thành lập Ban quản lý dự án, quyết định bổ nhiệm trởng
ban, bổ nhiệm kế toán trởng, mở tài khoản thanh toán ở kho bạc Nhà nớc.
- Có kế hoạch đầu t đợc thông báo.
10
- Có quyết đinh đơn vị trúng thầu (đối với đấu thầu) hoặc quyết định chỉ
định thầu.
- Có hợp đồng kinh tế gửi chủ đầu t (bên A) và nhà thầu (bên B)
- Có khối lợng hoàn thành đủ điều kiện thanh toán đợc A-B nghiệm thu,
bên A chấp nhận và đề nghị thanh toán.
Những căn cứ nêu trên là tiêu chí để phân tích, đánh giá và xác định
nguyên nhân của thất thoát, lãng phí vốn đầu t XDCB xảy ra trong khâu thanh
toán.
6. Tiêu chí đánh giá thất thoát, lãng phí, tiêu cực vốn đầu t trong khâu quyết toán
vốn đầu t dự án hoàn thành.
Khi dự án hoàn thành sẽ đợc nghiệm thu, quyết toán vốn đầu t hoàn
thành để giao cho đơn vị sử dụng, quản lý nhằm vừa bảo toàn vốn và sử dụng
vốn có hiệu quả. Do vậy, toàn bộ vốn đầu t xây dựng dự án từ khâu chuẩn bị