A. Lời nói đầu
Theo các nhà sử học, đất nớc ta đã trải qua bốn nghìn năm dựng nớc và giữ
nớc, chống thù trong giặc ngoài. Trong chiến tranh, Đảng và Nhà nớc ta đã lãnh
đạo nhân dân một cách sáng suốt và kiên định đánh đuổi bè lũ lang sói xâm
lăng. Từ một nớc bị thống trị dới ách đế quốc thực dân và bị kìm hãm về mọi
mặt kinh tế - chính trị - xã hội dới thời phong kiến, đất nớc ta đã vơn lên đánh
đổ các xiềng xích để đi theo con đờng Chủ Nghĩa Xã Hội. Không phải ngẫu
nhiên mà giữa lúc các nớc Đông Âu, Liên Xô, Cu Ba và một số nớc trong hệ
thống các nớc Xã Hội Chủ Nghĩa bị tan dã hay khủng hoảng mà nớc ta vẫn bỏ
qua chế độ T Bản Chủ Nghĩa vẫn kiên định chọn con đờng Xã Hội Chủ Nghĩa.
Sở dĩ vậy là Đảng và Nhà nớc ta nhận thấy chỉ có chế độ Xã Hội Chủ Nghĩa
mới thực sự là Nhà nớc của dân, do dân và vì dân, mới thực hiện đợc công bằng
và tiến bộ xã hội, đoàn kết dân tộc vững bền.
Song song với việc ổn định chính trị và bảo vệ Tổ Quốc, Đảng và Nhà nớc
ta đã lãnh đạo nhân dân xây dựng một nền kinh tế vững mạnh để đảm bảo đời
sống nhân dân và dần dần sẽ cải thiện nâng cao đời sống nhân dân và xây dựng
đất nớc phồn vinh giàu mạnh. Để thc hiện mục tiêu đó, Đảng và Nhà nớc ta
nhận thấy nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp không còn phù hợp nữa, bởi
nó kìm hãm sự phát triển kinh tế quá nhiều của đất nớc nói chung và sự t duy,
sáng tạo của con ngời, ức chế sự phát triển của kinh tế cá thể. Từ năm 1986, nớc
ta thực hiện đổi mới, bớc sang thời kỳ mở cửa hội nhập vào xu hớng phát
triển chung của thế giới, xu hớng toàn cầu hoá, xoá bỏ nền kinh tế khép kín.
Nền kinh tế thị trờng hoạt động theo cơ chế thị trờng là một yêu cầu cần thiết
đối với chúng ta để hoà nhập vào nền kinh tế thế giới.
Nhận thấy vai trò quan trọng và tính cấp thiết của cơ chế thị trờng trong
thời đại ngày nay và vai trò to lớn của Nhà nớc trong điều tiết, quản lý kinh tế
nớc ta là vấn đề nổi cộm nên êm thiết nghĩ đề tài Cơ chế thị trờng trong
thời kỳ quá độ lên Chủ Nghĩa Xã Hội ở Việt Nam rất đáng đợc quan tâm.
Vậy làm thế nào để bớc vào cơ chế thị trờng mà nớc ta vẫn giữ gìn đợc những
phong tục, tập quán, những tinh hoa, truyền thống của dân tộc lại đa kinh tế
phát triển năng động, có hiệu quả cao theo định hớng Xã Hội Chủ Nghĩa và hợp

khách quan vốn có của thị trờng, nhằm giải quyết 3 vấn đề cơ bản của nền kinh
tế là: sản xuất cái gì, sản xuất nh thế nào, sản xuất cho ai.
Trong cơ chế thị trờng lợi nhuận vừa là động lực vừa là mục đích của các
doanh nghiệp, còn giá cả thị trờng là 1 phạm trù trung tâm, nó vừa phát tín hiệu
cho các chủ thể biết nên sản xuất cái gì, sản xuất bằng phơng tiện gì và sản xuất
cho ai. Giá cả thị trờng còn có chức năng phân phối nguồn lực và điều chỉnh
quan hệ cung cầu.
3
II. Vì sao nớc ta lại có xu thế chuyển từ cơ chế tập trung quan liêu
bao cấp sang cơ chế thị trờng.
Nớc ta đi lên từ một nền kinh tế rất thấp kém, đó là nền kinh tế tập trung
quan liêu bao cấp, tự cung tự cấp và sản xuất nông nghiệp là chủ yếu. Hơn nữa,
do trình độ khoa học kỹ thuật thấp kém, công cụ lao động rất thô sơ, lạc hậu với
con trâu đi trớc cái cày theo sau trong một nền kinh tế khép kín, mua bán
theo phiếu Nhà nớc phát nên sức sản xuất hạn chế và không đáp ứng đợc nhu
cầu tiêu dùng của nhân dân. Hơn nữa, sau khi đã quét sạch tàn d phong kiến và
đánh đuổi đế quốc thực dân giành chính quyền nớc ta vẫn bị 30 năm chiến tranh
tàn phá và 19 năm bị Mỹ cấm vận; vì thế, nền kinh tế đã kém phát triển lại càng
ít có điều kiện để nhìn ra bên ngoài, tiếp cận thị trờng thế giới để có động lực
phát triển bị hạn chế trong một thời gian khá dài đó nên mặc dù lao động đông
nhng trình độ tay nghề và trình độ văn hoá ở mức trung bình thấp ; tài nguyên
phong phú đa dạng song trữ lợng lại ở mức vừa và nhỏ , điều kiện khai thác lại
khó khăn , thiếu vốn và trình độ công nghệ lạc hậu nên nền kinh tế nớc ta rất
khó để phát triển mà thậm chí bị tụt hậu nửa thế kỷ so với thế giới về trình độ
khoa học - công nghệ và sự phát triển kinh tế. Nhng hiện nay, chúng ta đã nhận
thức đúng đắn bản chất và những khuyết điểm của cơ chế tập trung quan liêu
bao cấp là không phù hợp với nền kinh tế thị trờng hiện nay ở trong nớc nói
riêng và trên thế giới nói chung mà nền kinh tế đó phải vận hành theo cơ chế
thị trờng là hợp lý . Vậy những đặc trng của cơ chế tập trung quan liêu bao cấp
là gì ? Và làm thế nào là vận động theo cơ chế thị trờng của nền kinh tế và cơ

Từ tất cả những đặc điểm của cơ chế kế hoạch hoá tập trung nh đã phân
tích lại đợc triển khai trong một thời gian quá dài vì vậy tất yếu dẫn đến tình
trạng quan liêu bao cấp trì trệ. Từ đó tạo thành lực cản kìm hãm sự phát triển
của nền kinh tế.
Từ khi nớc ta bớc vào thời kỳ đổi mới Đảng ta khẳng định phải nhanh
chóng chuyển nền kinh tế nớc ta sang nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần
vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc định hớng XHCN.
2. Những u điểm của cơ chế thị trờng.
So với cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, cơ chế thị trờng có những mặt
tích cực mà thay thế phủ định đợc cơ chế tập trung quan liêu bao cấp. Cơ chế thị
trờng đợc xác định là cơ chế thích hợp nhất đối với nền kinh tế hàng hoá và
kinh tế thị trờng bời vì nó có những u điểm sau:
5
Cơ chế thị trờng kích thích hoạt động của chủ thể kinh tế và tạo điều kiện
thuận lợi để phát triển tính năng động tự do của các chủ thể và dẫn đến
hiệu quả kinh tế ngày càng cao.
Cơ chế thị trờng có khả năng thoả mãn mọi nhu cầu của nền kinh tế cả về
sản phẩm hữu hình và vô hình và bao gồm cả những nhu cầu cho sản xuất
và đời sống.
Cơ chế thị trờng kích thích đổi mới kỹ thuật, hợp lý hoá sản xuất. Sức ép
cạnh tranh buộc những ngời sản xuất phải giảm chi phí sản xuất cá biệt
đến mức tối thiểu bằng cách áp dụng phơng pháp sản xuất tốt nhất nh
không ngừng đổi mới kỹ thuật và công nghệ sản xuất, đổi mới sản phẩm,
đổi mới tổ chức sản xuất và quản lý kinh doanh, nâng cao hiệu quả.
Cơ chế thị trờng thực hiện phân phối các nguồn lực kinh tế một cách tối u.
Trong nền kinh tế thị trờng, việc lu động, di chuyển, phân phối các yếu tố
sản xuất, vốn đều tuân theo nguyên tắc của thị trờng.
Cơ chế thị trờng tạo ra những quyết định kinh tế mềm dẻo nhất, tối u hơn
các quyết định của nhà nớc trớc đây. Vì vậy, nếu thích nghi nhanh với
biến động của nền kinh tế.

hoá những ngời sản xuất hàng hoá, gây khủng hoảng kinh tế, gây thất
nghiệp và nhiều tệ nạn xã hội v.v... Do đó cần có sự quản lý của Nhà
nớc để khắc phục những hạn chế, những phát sinh tiêu cực đó. Sự
quản lý của Nhà nớc còn nhằm hớng sự phát triển kinh tế theo những
mục tiêu, phơng hớng nhất định, hạn chế mặt tiêu cực và điều tiết vĩ
mô nền kinh tế. Hơn nữa, sự quản lý của Nhà nớc đợc thực hiện thông
qua các công cụ rất có hiệu lực.
- Nhà nớc Xã Hội Chủ Nghĩa với t cách là ngời đại diện cho lợi ích của
nhân dân, của toàn xã hôị, có nhiệm vụ quản lý đất nớc về hành chính,
kinh tế và xã hội.
- Nhà nớc là ngời đại diện cho sở hữu toàn dân về t liệu sản xuất, có
nhiệm vụ quản lý các xí nghiệp thuộc khu vực kinh tế Nhà nớc .
4.2. Chức năng kinh tế của nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng ở thời kỳ
quá độ lên Chủ Nghĩa Xã Hội:
- Nhà nớc ở nớc ta phải đảm bảo sự ổn định chính trị Kinh tế và Xã hội
thiết lập 1 khuôn khổ pháp luật để tạo những điều kiện cần thiết cho
hoạt động Kinh tế. Sở dĩ ở nớc ta vấn đề ổn định chính trị đợc đặt lên
hàng đầu bởi vì chính trị nó là điều kiện là tiền đề cho kinh tế. Để đảm
7
bảo sự ổn định kinh tế chính trị thì nhà nớc VN sau khi thiết lập hệ
thống pháp luật thì phải tạo ra hành lang pháp lý cho tất cả các hoạt
động kinh tế bằng cách đa ra những điều luật cơ bản về quyền sở hữu
đối với tài sản, quy định những chi tiết cho Doanh nghiệp trong nền
kinh tế.
- Nhà nớc phải định hớng cho sự phát triển kinh tế bằng việc nhà nớc
xác định các chiến lợc kinh tế xã hội, hình thành ra các kế hoạch hay
quy hoạch phát triển của nền kinh tế. Đồng thời nhà nớc phải trực tiếp
đầu t vào 1 số ngành kinh tế mũi nhọn để tạo ra sức mạnh kinh tế giúp
cho nhà nớc thực hiện chức năng quản lý và điều tiết cũng nh hớng
dẫn các thành phần kinh tế phát triển theo mục tiêu đã định hớng.