Đại học Quốc gia Hà Nội
Trờng Đại Học Khoa Học Tự Nhiên Trần ngọc tuyền nghiên cứu tổng hợp gốm cordierite
và composite mullite-cordierite
từ cao lanh a lới - thừa thiên huếChuyên ngành: Hoá Vô cơ
Mã số: 62 44 25 01 tóm tắt Luận án tiến sĩ hoá học

Hà Nội - 2007

Mullite từ cao lanh A Lới", Tuyển tập các công trình khoa học, Hội
nghị Khoa học lần thứ II, Trờng Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại
học Quốc gia Hà Nội, tr. 51-56.
[2]. Phan Văn Tờng, Trần Ngọc Tuyền
, Lê Đình Quý Sơn, Nguyễn Ngọc
Thịnh (2004), "Tổng hợp cordierit từ cao lanh và magie hydroxit, Tạp
chí Hoá học, T. 42 (3), tr. 345-347.
[3]. Phan Van Tuong, Ngo Sy Luong, Tran Ngoc Tuyen
, Phan Thi Hoang
Oanh (2005), "Preparation of low temperature cordierite ceramics by
co-precipitation process and its electronic properties", The 2
nd

International Symposium on Advanced Materials in Asia-Pacific Rim
[ISAMAP05], Hanoi, tr. 124-126.
[4]. Phan Văn Tờng, Ngô Sĩ Lơng, Trần Ngọc Tuyền
, Phan Thị Hoàng
Oanh (2005), "Tổng hợp và khảo sát một số tính chất của gốm
cordierit", Tạp chí Hoá học, T. 43 (5), tr. 554-558.
[5]. Phan Văn Tờng, Ngô Sĩ Lơng, Trần Ngọc Tuyền
, Phan Thị Hoàng
Oanh (2005), "Tổng hợp precursor cordierite từ cao lanh A Lới bằng
phơng pháp đồng kết tủa", Tạp chí Hoá học, T. 43 (6), tr. 715-719.
[6]. Trần Ngọc Tuyền
, Phan Văn Tờng, Ngô Sĩ Lơng (2006), "Tổng
hợp mullite và composite mullite-cordierite từ cao lanh A Lới Thừa
Thiên Huế", Tạp chí Hoá học, T. 44 (5), tr. 585-591.
[7]. Trần Ngọc Tuyền
, Phan Văn Tờng, Ngô Sĩ Lơng (2006), "Tổng
hợp cordierite bằng phơng pháp đồng kết tủa có sự hỗ trợ của

Do có vai trò to lớn nh vậy nên việc nghiên cứu tổng hợp
cordierite l một yêu cầu bức thiết v đang đợc các nh khoa học rất
quan tâm. Các phơng pháp tổng hợp cordierite chủ yếu hiện nay l:
- Phơng pháp gốm truyền thống đi từ các oxit MgO, Al
2
O
3
v SiO
2
.
- Phơng pháp sol-gel đi từ các alkoxide: Si(OC
2
H
5
)
4
, Al(OC
4
H
9
)
3

- Phơng pháp đi từ nguyên liệu aluminosilicate tự nhiên. Theo hớng
ny, đa số các công trình nghiên cứu trên thế giới đều đi từ cao lanh
có hm lợng Al
2
O
3
cao - loại cao lanh không dễ có trong tự nhiên.

(XRD) trên thiết bị D8 Advance BRUCKER (Đức).
Thnh phần cấp hạt đợc xác định bằng phơng pháp tán xạ lazer
trên thiết bị LS Particle Size Analyzer 3.00.40 (Mỹ).
Các quá trình chuyển hoá xảy ra khi nung đợc xác định bằng
phơng pháp phân tích nhiệt (TG-DTA) trên thiết bị Labsys
TG/DSC SETARAM (Pháp).
Vi cấu trúc đợc quan sát bằng hiển vi điện tử quét (SEM) trên
thiết bị JSM Jeol 5410LV (Nhật Bản).
Hệ số giãn nở nhiệt đợc đo trên thiết bị Dilatometer L75/N1 (hãng
LINSEIS, Đức).
Độ chịu lửa đợc xác định theo TCVN 6530 : 1999
Hằng số điện môi v tổn hao điện môi ( v tg ) đợc xác định
bằng thiết bị phân tích trở kháng Hioki 3532 LCR (Nhật Bản).
4. Những đóng góp của luận án
a. Lần đầu tiên ở Việt Nam, đã xây dựng đợc quy trình tổng hợp
gốm cordierite từ nguyên liệu cao lanh A Lới ở nhiệt độ nung thiêu
kết 1200
o
C, thấp hơn khoảng 100
o
C so với công bố của các tác giả

3
khác trên thế giới tổng hợp theo phơng pháp gốm truyền thống. Sản
phẩm gốm cordierite thu đợc có thnh phần pha tinh thể l đơn pha
-cordierite, có các tính chất nh hệ số giãn nở nhiệt (), hằng số
điện môi (), góc tổn hao điện môi (tg ), độ hút nớc, khối lợng thể
tích đạt yêu cầu kỹ thuật, tơng đơng với gốm cordierite do công ty
Ferro-Ceramic Grinding Inc. (Mỹ) sản xuất.
b. Bằng phơng pháp phân tán rắn-lỏng, đã nghiên cứu tổng hợp

Bảng 3.1. Thnh phần hóa học của cao lanh A Lới
Thnh phần (%) khối lợng
KH mẫu
SiO
2
Al
2
O
3
Fe
2
O
3
CaO MgO K
2
ONa
2
O MKN
AL1 67,52 21,06 0,58 0,18 0,21 3,15 0,22 5,47
AL2 68,05 20,46 0,62 0,17 0,25 3,22 0,18 5,83
AL3 67,86 20,81 0,56 0,21 0,24 3,18 0,21 5,34
TB S
67,81
0,27
20,78
0,30
0,59
0,03
0,19
0,02

- Các mẫu cao lanh A Lới nguyên khai AL1, AL2 v AL3 có thnh
phần hoá học khá đồng nhất, chứng tỏ chất lợng cao lanh trong cùng
một vỉa khá ổn định.
- Do hm lợng Fe
2
O
3
rất thấp, nên cao lanh A Lới có độ trắng rất
cao, có giá trị sử dụng trong lĩnh vực gốm sứ cao cấp, sản xuất men
v chất mu
- Các mẫu cao lanh sau khi tuyển lọc đã loại bỏ đợc một lợng khá
lớn SiO
2
, (khoảng 15 ữ 16%), hm lợng Al
2
O
3
đợc lm giu đáng
kể (tăng lên khoảng 11%), tổng hm lợng oxit kim loại kiềm giảm
xuống so với cao lanh nguyên khai. Vì thế, để nâng cao giá trị sử
dụng, cao lanh A Lới cần đợc xử lý qua giai đoạn tuyển lọc.

5
Thnh phần khoáng của cao lanh A Lới (hình 3.1) chủ yếu
gồm: kaolinite (Al
2
O
3
.2SiO
2

600
800
F
F
F
K: Kaolinite
H: Halloysite
Q: Quartz
F: Muscovite
F
Q
K
F
H
Q
F
F
F
Q
K
K
Cờng độ nhiễu xạ (Cps)
Góc nhiễu xạ (2)

Hình 3.1. Giản đồ XRD của cao lanh A Lới sau lọc
Kết quả phân tích thnh phần cấp hạt của cao lanh A Lới sau
lọc ở bảng 3.2 cho thấy: đây l loại cao lanh có cấp hạt tơng đối thô,
độ dẻo thấp. Vì thế, khi sử dụng trong công nghiệp gốm sứ cần phối
trộn với cao lanh có độ dẻo cao để thuận lợi trong việc tạo hình sản
phẩm.

bằng dung dịch NH
3
, rồi xác định lợng Mg
2+
còn lại trong dịch
lọc, từ đó tính đợc % số mol Mg
2+
kết tủa.
Bảng 3.5. ảnh hởng của tỷ lệ mol NH
3
/Mg
2+
đến % số mol Mg
2+
kết tủa
Ký hiệu
mẫu
Tỷ lệ mol
NH
3
/Mg
2+
V
MgSO
4

(ml)
V
NH
3

/Al
3+
đến % số mol Al
3+
kết tủa:
Tơng tự, để xác định tỷ lệ mol NH
3
/Mg
2+
thích hợp, tiến hnh
kết tủa Al
3+
bằng dung dịch NH
3
, rồi xác định lợng Al
3+
còn lại
trong dịch lọc, từ đó tính đợc % số mol Al
3+
kết tủa.
Bảng 3.6. ảnh hởng của tỷ lệ mol NH
3
/Al
3+
đến % số mol Al
3+
kết tủa
Ký hiệu
mẫu
Tỷ lệ mol

Kết quả ở bảng 3.6 cho thấy: khi tăng tỷ lệ mol NH
3
/Al
3+
từ 3,0
đến 5,0 thì ton bộ lợng Al
3+
đã kết tủa hon ton. Do đó, tỷ lệ mol
NH
3
/Al
3+
thích hợp bằng 3.
- Quan hệ giữa tỷ lệ mol MgO/SiO
2
v Al
2
O
3
/SiO
2
trong hỗn hợp đầu
v trong kết tủa:
Precursor cordierite đợc điều chế theo phơng pháp phân tán
rắn-lỏng: phân tán pha rắn (cao lanh A Lới) vo pha lỏng (dung dịch
hỗn hợp MgSO
4
v Al
2
(SO

2
v Al
2
O
3
/SiO
2
trong hỗn hợp rắn-lỏng ban đầu v trong kết
tủa. Các mẫu khảo sát đợc chuẩn bị bao gồm cao lanh A Lới, dung
dịch MgSO
4
v Al
2
(SO
4
)
3
sao cho tỷ lệ mol Al
2
O
3
/SiO
2
trong các mẫu
đều bằng 0,4, tỷ lệ mol MgO/SiO
2
tăng dần từ 0,4 đến 0,8. Kết tủa
Mg
2+
v Al

Tỷ lệ mol Al
2
O
3
/SiO
2
ban đầu 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4
Tỷ lệ mol MgO/SiO
2
trong kết tủa 0,28 0,35 0,43 0,53 0,65
Tỷ lệ mol Al
2
O
3
/SiO
2
trong kết tủa 0,4 0,4 0,4 0,4 0,4
Kết quả thí nghiệm ở bảng 3.7 cho thấy:

8
- Do tỷ lệ mol Al
2
O
3
/SiO
2
trong hỗn hợp đầu v trong kết tủa đều nh
nhau, nên để điều chế đợc precursor có tỷ lệ mol Al
2
O

0.7
Y

=

0,
92X

-

0,
10
4

(
r

=

0,
994)
Tỷ lệ mol MgO/SiO
2
trong kết tủa
Tỷ lệ mol MgO/SiO
2
trong hỗn hợp đầu

Hình 3.8. Sự phụ thuộc giữa tỷ lệ mol MgO/SiO
2

thì phản ứng giữa các pha rắn xảy ra cng thuận lợi. Vì thế, để lm
giảm nhiệt độ tạo pha cordierite, precursor PA sau khi sấy khô, đợc
hoạt hoá bằng cách nung sơ bộ ở 600
o
C để phân huỷ các khoáng
aluminosilicate có trong cao lanh v các pha kết tủa Mg(OH)
2
,
Al(OH)
3
tạo thnh metakaolinite v các oxit MgO, Al
2
O
3
mới sinh có
hoạt tính cao.
10 20 30 40 50 60 70
S
S
C: Cordierite (2MgO.2Al
2
O
3
.5SiO
2
)
S: Sapphirine (4MgO.4Al
2
O
3

C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
C
Cờng độ nhiễu xạ (Cps)
Góc nhiễu xạ (2)

Hình 3.12. Giản đồ XRD các mẫu PA nung ở các nhiệt độ khác nhau
Sau khi hoạt hoá, mẫu đợc ép viên với lực nén 500 kG/cm
2
, sau
đó đợc nung lần lợt ở các nhiệt độ 1000
o
C, 1100
o
C, 1200
o
C,
1250
o

o
C, cờng độ pic nhiễu xạ của cordierite
tăng mạnh, ngợc lại của sapphirine v quartz giảm nhanh, chứng tỏ:
4MgO.4Al
2
O
3
.2SiO
2
+ 8SiO
2
2(2MgO.2Al
2
O
3
.5SiO
2
)
ở 1300
o
C, thnh phần pha tinh thể của gốm l đơn pha -cordierite.
Nh vậy, việc chuẩn bị phối liệu cordierite theo phơng pháp
phân tán rắn-lỏng đi từ nguyên liệu cao lanh A Lới v precursor
đợc hoạt hoá nhiệt trớc khi nung đã lm giảm nhiệt độ tạo pha
cordierite xuống hơn 100
o
C so với phơng pháp gốm truyền thống
nh một số tác giả trên thế giới đã công bố (thông thờng nhiệt độ
nung thiêu kết khoảng 1400
o


11
không nghiền) đến 120 phút, lợng hạt có đờng kính < 5 m tăng từ
28% lên đến 52%; khi tăng thời gian nghiền đến 180 phút lợng hạt
chiếm u thế trong mẫu (có đờng kính từ 1 ữ 5 m) chiếm đến 55%.
Các mẫu PA sau khi nghiền, đợc sấy khô ở 105
o
C, ép viên v
nung ở các nhiệt độ 1100
o
C, 1200
o
C v 1250
o
C trong thời gian 3 giờ.
10 20 30 40 50 60 70
S
S
C
C
S
C
S
S
C
C
S
C
C
C

2
O
3
.2SiO
2
)
C
PA1200(120)
PA1200(60)
PA1200(0)
PA1200(180)
Cờng độ nhiễu xạ (Cps)
Góc nhiễu xạ (2)

Hình 3.16. Giản đồ XRD của các mẫu PA sau khi nghiền ở các thời
gian khác nhau v nung ở 1200
o
C
Kết quả phân tích thnh phần pha (hình 3.16) cho thấy: đối với
các mẫu nung ở 1200
o
C, khi tăng thời gian nghiền thì cờng độ pic
nhiễu xạ đặc trng của cordierite tăng lên mãnh liệt. Thnh phần pha
tinh thể của mẫu PA1200(180) hon ton đơn pha -cordierite, tơng

12
đơng với mẫu PA1300(0). Nh vậy, kết hợp với u điểm của việc
chuẩn bị precursor cordierite bằng phơng pháp phân tán rắn-lỏng v
hoạt hoá nhiệt phối liệu, quá trình nghiền có tác dụng lm giảm cấp
hạt, lm tăng mức độ phân bố đồng đều của các cấu tử đã lm giảm

(hình A) v sau khi xử lý bề mặt bằng HF (hình B)
Vi cấu trúc của gốm cordierite (hình 3.22) gồm những hạt có
kích thớc khá đồng đều, không có sự phát triển kích thớc bất
thờng của hạt cũng nh các lỗ trống xốp. Điều ny chứng tỏ gốm
A
B

13
thiêu kết tốt v có độ chắc đặc cao. Kết quả thu đợc phù hợp với
gốm cordierite nung thiêu kết ở 1300
o
C theo công bố của Y.
Kobayashi v cộng sự.
- Hằng số điện môi v góc tổn thất điện môi
Trong khoảng tần số từ 1KHz
ữ 1MHz, hằng số điện môi ()
của mẫu PA1200(180) dao động trong khoảng 7,5
ữ 7,8 v góc tổn
thất điện môi (tg ) bằng 0,024. Kết quả thu đợc phù hợp với công
bố của M. Majumder v cộng sự. Gốm cordierite thu đợc đạt yêu
cầu tiêu chuẩn kỹ thuật để lm vật liệu cách điện.
- Khối lợng thể tích, độ co, độ hút nớc của gốm cordierite thiêu kết:
Để đánh giá mức độ thiêu kết của gốm cordierite, chúng tôi tiến
hnh xác định các thông số: độ co, khối lợng thể tích, độ hút nớc
của các mẫu nghiền ở các thời gian khác nhau, nung ở 1200
o
C.
Bảng 3.10. Độ co, độ hút nớc, khối lợng thể tích của gốm cordierite
Ký hiệu mẫu
Độ co

/SiO
2
v
MgO/SiO
2
tơng ứng bằng 0,4 v 0,586. Kết tủa Al
3+
v Mg
2+
trong

14
dung dịch bằng NH
3
với lợng NH
3
đa vo bằng 3a + 5b (a, b lần
lợt l số mol của Al
3+
v Mg
2+
trong dung dịch).
Bớc 2: Sau khi để gi hoá 24 giờ, precursor đợc rửa sạch, sấy khô
v hoạt hoá nhiệt ở 600
o
C trong 3 giờ. Tiếp theo, precursor đợc
nghiền bi ớt bằng máy nghiền hnh tinh trong thời gian 3 giờ, tốc độ
180 vòng/phút.
Bớc 3: Precursor sau khi nghiền đợc sấy khô, ép viên v nung thiêu
kết ở 1200

tán rắn-lỏng: phân tán cao lanh A Lới vo dung dịch Al
2
(SO
4
)
3
sao
cho tỷ lệ mol Al
2
O
3
/SiO
2
của hỗn hợp bằng 1,5. Kết tủa Al
3+
trong
dung dịch bằng NH
3
. Precursor mullite đợc rửa sạch, sấy khô (ký
hiệu MA). Kết quả phân tích cho thấy thnh phần hoá học của
precursor MA ứng với tỷ lệ hợp thức của mullite.

15
- Khảo sát quá trình tạo pha mullite:
Precursor MA đợc hoạt hoá nhiệt ở 600
o
C trong thời gian 3 giờ.
Sau đó, để lm giảm kích thớc hạt, tăng mức độ phân bố đồng đều
của các cấu tử, precursor MA đợc nghiền bi ớt bằng máy nghiền
hnh tinh trong 3 giờ với tốc độ 180 vòng/phút. Sau đó, phối liệu

M
M
Q
Q
Q
M: Mullite (3Al
2
O
3
.2SiO
2
)
A: Corundum (
-Al
2
O
3
)
Q: Quartz (
SiO
2
)
Q
Q
M
M
M
M
M
M

CL1000
MA1000
MA1100
MA1200
MA1300
MA1400
MA1500
Cờng độ nhiễu xạ
Góc nhiễu xạ (2)

Hình 3.27. Giản đồ XRD của mẫu MA nung ở các nhiệt độ khác nhau.
Thnh phần pha tinh thể của các mẫu MA sau khi nung ở hình
3.27 cho thấy: ở 1000
o
C, các pic nhiễu xạ của mullite cha xuất hiện,
kết hợp với giản đồ phân tích nhiệt DTA mẫu MA (tại 1000
o
C xuất

16
hiện hiệu ứng toả nhiệt), chứng tỏ có sự chuyển hoá từ dạng
metakaolinite kém bền tạo thnh mầm tinh thể mullite sơ cấp có kích
thớc rất bé theo phản ứng:
3(Al
2
O
3
.2SiO
2
) 3Al

mới sinh có hoạt tính
cao phản ứng với SiO
2
tự do tạo thnh mullite thứ cấp:
3(-Al
2
O
3
) + 2SiO
2
3Al
2
O
3
.2SiO
2

Các kết quả nghiên cứu trên cho thấy: phơng pháp phân tán rắn-
lỏng có u điểm vợt trội so với các phơng pháp gốm truyền thống
nhờ cải thiện đợc giai đoạn khuếch tán của phản ứng: ngay ở
1500
o
C, thnh phần pha tinh thể của mẫu chủ yếu l mullite v chỉ
chứa một lợng nhỏ corundum (-Al
2
O
3
) cha phản ứng.
- Xác định một số tính chất cơ lý của gốm mullite:
Để đánh giá mức độ thiêu kết của gốm mullite, chúng tôi tiến

thống đi từ các oxit Al
2
O
3
v SiO
2
(nhiệt độ thiêu kết > 1700
o
C). Các
tính chất cơ lý quan trọng của nó đều đạt yêu cầu kỹ thuật, có thể sử
dụng lm vật liệu chịu lửa cao cấp.
3.2. Tổng hợp composite mullite - cordierite
Gốm mullite có độ chịu lửa rất cao, nhng lại có hệ số giãn nở
nhiệt khá lớn, nên độ bền sốc nhiệt kém. Ngợc lại, gốm cordierite có
hệ số giãn nở nhiệt rất bé, nên có độ bền nhiệt cao, nhng lại có độ
chịu lửa thấp. Nếu tạo ra đợc vật liệu tổ hợp (gọi l composite) từ
nguyên liệu l mullite v cordierite, sẽ tạo ra loại vật liệu vừa có độ
chịu lửa cao, vừa có hệ số giãn nở nhiệt bé, có thể sử dụng lm vật
liệu chịu lửa bền nhiệt.
- Thnh phần phối liệu của composite mullite-cordierite:
Từ gốm cordierite v mullite tổng hợp từ cao lanh A Lới, sau
khi nghiền mịn qua rây 4900 lỗ/cm
2
, chúng đợc phối trộn theo các tỷ
lệ khác nhau về khối lợng để tạo nên phối liệu composite mullite-
cordierite (ký hiệu l RA). Thnh phần phối liệu các mẫu RA đợc
trình ny ở bảng 3.15.
Bảng 3.15. Thnh phần phối liệu của các mẫu RA
Kí hiệu mẫu
Tỷ lệ phối liệu

.5SiO
2
)
M
M
M
M
M
M
M
M
C
M+C
M+C
M+C
M+C
M
M
M
M
M
M
M
M
M
M
M
M
M
M

RA4
RA3
RA2
RA1
Cờng độ nhiễu xạ (Cps)
Góc nhiễu xạ (2)

Hình 3.29. Giản đồ XRD của các mẫu composite RA
Thnh phần pha của các mẫu RA sau khi nung thiêu kết ở hình
3.29 cho thấy: các mẫu composite có thnh phần pha tinh thể chỉ có
thuần tuý 2 pha l mullite v -cordierite. Khi đi từ mẫu RA1 đến
RA5, cờng độ pic nhiễu xạ của mullite tăng dần, của cordierite giảm
dần. Sở dĩ vậy l do hm lợng mullite tăng dần từ mẫu RA1 đến
RA5. Điều đáng chú ý l trong thnh phần pha của mẫu MA1500 vẫn
còn một lợng -Al
2
O
3
cha phản ứng, nhng trên giản đồ XRD của

19
các mẫu RA, các pic nhiễu xạ của -Al
2
O
3
không xuất hiện. Điều ny
chứng tỏ trong quá trình nung thiêu kết composite, phản ứng mullite
hoá vẫn tiếp tục xảy ra giữa -Al
2
O

2
) tạo điều
kiện cho chúng khuếch tán một cách dễ dng hơn để tiếp xúc với
nhau, tạo nên sản phẩm theo cơ chế thiêu kết pha lỏng (liquid phase
sintering). Đồng thời, pha thuỷ tinh nóng chảy sẽ lấp kín các lỗ hổng
của vật liệu, lm cho sản phẩm chắc đặc hơn. Khi lm nguội, pha
thuỷ tinh nóng chảy sẽ đông đặc lại, có tác dụng liên kết các pha tinh
thể mullite v cordierite lại với nhau, tạo ra sự đan xen (tailoring)
giữa chúng. Điều ny có thể quan sát thấy trên ảnh SEM ở hình 3.30:
các tinh thể hình kim rất đặc trng của mullite phân bố đan xen một
cách đồng đều trong composite.

Hình 3.30. ảnh SEM của mẫu RA3 sau khi xử lý bề mặt bằng HF

20
- Độ chịu lửa của các mẫu RA:
Bảng 3.16. Độ chịu lửa của các mẫu PA1200, MA1500 v RA
Kí hiệu mẫu PA1200 RA1 RA2 RA3 RA4 RA5 MA1500
% Mullite 0 25,0 37,5 50,0 62,5 75,0 100
% Cordierite 100 75,0 62,5 50,0 37,5 25,0 0
T
CL
(
o
C) 1250 1290 1410 1560 1670 1770 > 1790
Kết quả xác định độ chịu lửa của các mẫu PA1200, MA1500 v
các mẫu composite RA ở bảng 3.16 cho thấy: khi hm lợng mullite
trong phối liệu tăng lên (từ mẫu RA1 đến RA5), độ chịu lửa của các
mẫu composite tăng dần. Nh vậy, giữa hm lợng mullite trong phối
liệu composite (X) v độ chịu lửa của nó (T


(
r

=

0
,
9
9
7
)
Độ chịu lửa (
o
C)
Hm lợng mullite (%)

Hình 3.31. Quan hệ tuyến tính giữa hm lợng mullite trong phối liệu
composite v độ chịu lửa của các mẫu RA
Phơng trình ny cho phép tổng hợp đợc composite mullite-
cordierite có độ chịu lửa mong muốn, điều ny có ý nghĩa lớn trong
thực tế. Mặt khác, việc xác định độ chịu lửa của vật liệu trong thực tế

21
khá khó khăn v tốn kém. Song, bằng cách thay đổi hm lợng
mullite trong phối liệu composite, có thể dự đoán đợc độ chịu lửa
của composite mullite-cordierite tổng hợp đợc.
- Hệ số giãn nở nhiệt của các mẫu RA:
Bảng 3.17. Hệ số giãn nở nhiệt trung bình của các mẫu RA
Kí hiệu mẫu PA1200 RA1 RA2 RA3 RA4 RA5 MA1500


0
,
0
3
1
X

+

2
,
2
9
8

(
r

=

0
,
9
9
8
)
(x10
-6
/

phân tán rắn - lỏng, chúng tôi đi đến các kết luận quan trọng:
1. Việc nghiên cứu chi tiết về thnh phần khoáng, thnh phần hoá,
cấp hạt, hình thái học v một số tính chất sau khi nung của cao
lanh A Lới sau lọc, đã xác định đợc: thnh phần khoáng sét của
cao lanh A Lới l kaolinite v halloysite với hm lợng đạt tới
60%, khoáng phi sét chủ yếu l muscovite; hm lợng SiO
2
giảm
đáng kể (< 52%), lợng Al
2
O
3
khá cao (> 31%), tổng lợng oxit
kim loại kiềm (K
2
O v Na
2
O) khá cao, khoảng 2,8%; đặc biệt,
hm lợng Fe
2
O
3
rất bé, dao động trong khoảng 0,2 ữ 0,3%. Với
các đặc điểm đó, cao lanh A Lới l loại cao lanh có chất lợng
tốt, độ trắng tự nhiên rất cao, nhiệt độ thiêu kết cao, có thể sử dụng

23
để lm nguyên liệu tổng hợp gốm cordierite v mullite. Các kết
quả nghiên cứu đó đã góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho
những nghiên cứu khai thác v sử dụng hợp lý nguồn ti nguyên

2
trong hỗn
hợp rắn-lỏng ban đầu tơng ứng l 0,4 v 0,548. Lợng NH
3
cần
thiết để kết tủa Al
3+
v Mg
2+
dới dạng Al(OH)
3
v Mg(OH)
2
l
3a + 5b (a, b tơng ứng l số mol của Al
3+
v Mg
2+
trong dung dịch).
3. Qua nghiên cứu ảnh hởng của các yếu tố nh chế độ nghiền, chế
độ nung đến quá trình tạo pha cordierite, đã tìm đợc điều kiện
thích hợp để tổng hợp gốm cordierite có nhiệt độ thiêu kết thấp
hơn khoảng 100
o
C so kết quả nghiên cứu tổng hợp cordierite của
một số tác giả khác trên thế giới theo phơng pháp gốm truyền
thống. Lần đầu tiên ở Việt Nam, đã xây dựng đợc quy trình tổng
hợp gốm cordierite từ cao lanh A Lới bằng phơng pháp phân tán
rắn-lỏng, gồm các bớc:
Phân tán cao lanh A Lới vo dung dịch chứa Al

o
C trong 3 giờ.
Gốm cordierite thu đợc có các tính chất (hệ số giãn nở nhiệt,
khối lợng thể tích, độ hút nớc, độ chịu lửa, hằng số điện môi,
tổn hao điện môi) tơng đơng với gốm cordierite do công ty
Ferro-Ceramic Grinding Inc. (Mỹ) sản xuất.
4. Bằng phơng pháp phân tán rắn-lỏng, đã tổng hợp thnh công gốm
mullite thiêu kết ở nhiệt độ nung thấp (1500
o
C) từ cao lanh A
Lới, thấp hơn khoảng 200
o
C so với phơng pháp gốm truyền
thống. Sản phẩm thu đợc có độ chịu lửa, hệ số giãn nở nhiệt, khối
lợng thể tích, độ hút nớc đạt yêu cầu kỹ thuật của vật liệu chịu
lửa cao cấp.
5. Từ gốm cordierite v mullite điều chế từ cao lanh A Lới, đã
nghiên cứu tổng hợp thnh công composite mullite-cordierite có
thnh phần pha tinh thể thuần tuý gồm -cordierite v mullite.
Trên cơ sở thiết lập đợc tơng quan tuyến tính giữa hệ số giãn nở
nhiệt (), độ chịu lửa (T
CL
) của composite v hm lợng mullite
(X) trong phối liệu:
T
CL
= 9,76X + 1052 (r = 0,997)
= 0,031X + 2,298 (r = 0,998),
có thể tạo ra đợc composite mullite-cordierite có độ chịu lửa v
hệ số giãn nở nhiệt mong muốn, đáp ứng yêu cầu lm vật liệu chịu