1
MỞ ĐẦU
1.Tính cấp thiết của đề tài
Hoàn thiện mô hình QLGD theo hướng tăng cường hiệu quả
QLNN các cấp từ trung ương đến địa phương, từ bộ máy QL của cả
cơ quan thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng là một những vấn đề
trung tâm trong cải cách hành chính hiện nay, đồng thời cũng là yêu
cầu tất yếu khách quan để phù hợp với sự chuyển đổi mô hình kinh
tế. QLGD cấ
p quận/huyện là tầng dưới cùng trong tháp mô hình
QLNN về GD ở nước ta. Tuy nhiên, trong thực tiễn thực hiện và
trước những yêu cầu đẩy nhanh tiến trình đổi mới QLHC, nâng cao
hiệu quả QLNN về GD, mô hình hiện tại đã bộc lộ những bất cập về
cơ cấu tổ chức và hoạt động, về mối quan hệ giữa những thành tố, về
phương thức quản lý… . Muốn khắ
c phục thiếu sót, đẩy nhanh quá
trình đổi mới cần phải giải quyết hàng loạt các vấn đề. Một trong
những vấn đề đặt ra là cần nghiên cứu mô hình QLGD cấp huyện vì
đây là cấp QL ngành thấp nhất tại địa phương và được xem như là
những mắt xích đầu tiên xung yếu nhất giải quyết những vấn đề nền
tảng của GD nước nhà, làm cơ sở cho các cấp học cao h
ơn. Nếu giải
quyết được những bất cập, những vấn đề đang tồn tại ở cấp QL này
sẽ xác lập được nền tảng vững chắc cho cả hệ thống phát triển nhanh
và bền vững. Nghiên cứu mô hình QLGD cấp huyện chẳng những
làm phong phú thêm kho tàng lý luận QLNN về GD ở một đất nước
đang chuyển đổi mô hình kinh tế như Việt Nam mà còn có giá trị vận
d
ụng, chỉ đạo thực hiện trong thực tiễn làm tăng hiệu quả QLNN về
GD tại các địa phương.
Đây cũng chính là những lý do mà tác giả lựa chọn nghiên

giải pháp triển khai thực hiện mô hình theo hướng t
ăng cường
hiệu quả QLNN.
5.4 Thử nghiệm một số giải pháp đề xuất
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
3
6.1 Đề tài rộng và phức tạp không những về lý luận mà cả thực
tiễn nên trong khuôn khổ luận án tiến sĩ, đề tài đặc biệt chú trọng
nghiên cứu phòng GD-ĐT là chủ thể của cơ quan quyền lực riêng,
thành tố chủ đạo thực hiện chức năng chuyên môn trong mô hình.
6.2 Địa bàn nghiên cứu gồm một số các tỉnh phía Nam thuộc
miền Đông Nam Bộ và một số tỉnh miền Tây Nam Bộ
. Thời gian
nghiên cứu từ tháng 9/2004.
6.3 Do đặc điểm của QLNN về GD với mức độ tác động và ảnh
hưởng sâu rộng đến các vấn đề liên quan nên đề tài không tổ chức
thực nghiệm toàn bộ mô hình mà chỉ tiến hành thử nghiệm một số
giải pháp ở một số phòng GD-ĐT.
7. Luận điểm cơ bản
7.1 Cấp huyện là một trong ba cấp tổ chức hành chính tạ
i địa
phương có vị trí hết sức quan trọng trong QLNN về GD. Đây là cấp
quản lý trung gian có cơ quan chuyên môn về giáo dục là phòng GD-
ĐT. Việc nghiên cứu và hoàn thiện mô hình QLGD cấp huyện nói
chung và phòng GD-ĐT nói riêng sẽ làm tăng thêm hiệu quả QLNN
về GD trong phạm vi cả nước.
7.2 Quản lý nhà nước nói chung và QLGD nói riêng đều có xuất
phát điểm là quản lý hệ thống cho dù nó ở cấp độ nào. Khi hệ thống
lớn kinh tế-xã hội đang thay đổ
i theo xu hướng hội nhập, toàn cầu

8.3
Luận án đã khẳng định và chứng minh mô hình QLGD cấp
huyện hiện nay còn thiếu hiệu quả, sự cần thiết phải cải tiến mô hình
này theo hướng tăng cường hiệu quả QLNN.
8.4 Luận án đã đưa ra các nội dung đổi mới mô hình QLGD cho
cấp huyện và phòng GD-ĐT về cơ cấu, tổ chức bộ máy và phương
thức quản lý cùng với một hệ thống các giải pháp nhằm th
ực hiện các
nội dung đổi mới mô hình.
9. Các phương pháp nghiên cứu
5
9.1 Các phương pháp nghiên cứu lý thuyết
9.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
10. Cấu trúc luận án
Cấu trúc luận án chia làm 3 phần:
- Mở đầu: trình bày lý do chọn đề tài; mục đích, khách thể
- đối tượng, giả thuyết khoa học, nhiệm vụ nghiên cứu, giới hạn,
các luận điểm bảo vệ, đóng góp mới của luận án, phương pháp
nghiên cứu.
- Nội dung: gồm 3 chương
Chương 1:
Cơ sở lý luận nghiên cứu mô hình QLGD cấp huyện
Chương 2: Thực trạng mô hình QLGD cấp huyện của một số tỉnh,
thành phố phía Nam.
Chương 3: Đề xuất đổi mới mô hình QLGD cấp huyện và một
số giải pháp triển khai thực hiện theo hướng tăng cường hiệu quả
quản lý nhà nước.
- Kết luận và khuyến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục

ng và điều chỉnh các hoạt
động GD trên địa bàn huyện để thực hiện mục tiêu nâng cao dân trí,
đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho xã hội, hoàn thiện và phát
triển nhân cách của công dân.
QLNN về GD cấp huyện quán triệt nguyên tắc trong
QLHCNN trong đó chú trọng đặc biệt hai nguyên tắc: 1) nguyên tắc
kết hợp QL theo ngành với quản lý theo địa phương, vùng, lãnh thổ;
2) nguyên tắc tập trung dân chủ.
Theo các nguyên tắc này, UBND huyện thực hiện các chức
n
ăng QLGD về các điều kiện thực thi. Các cơ quan chuyên môn sở
7
GD-ĐT, phòng GD-ĐT và các nhà trường, cơ sở giáo dục thực hiện
quản lý chuyên môn theo quy định của cơ quan quản lý cấp trên.
Phòng GD-ĐT chịu sự chỉ đạo trực tiếp về chuyên môn, nghiệp vụ
của sở GD-ĐT và quản lý về chuyên môn nghiệp vụ ngành học mầm
non, các trường tiểu học, trung học cơ sở theo địa bàn phân cấp.
1.3 HIỆU QUẢ QLNN VỀ GIÁO DỤC CẤP HUYỆ
N
1.3.1 Hiệu quả và hiệu quả giáo dục
1.3.2 Hiệu quả quản lý nhà nước
1.3.3 Các yếu tố tác động đến hiệu quả công tác QLGD
¾ Cơ chế quản lý
¾ Năng lực đội ngũ cán bộ quản lý
¾ Điều kiện, phương tiện phục vụ quản lý
¾ Công tác thanh tra, kiểm tra
1.3.4 Tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động củ
a một tổ chức
¾ Đạt được mục tiêu tổ chức đề ra
¾ Duy trì được sự ổn định và phát triển bền vững của tổ chức

Trong mô hình QLGD cấp huyện, huyện ủy giữ vai trò lãnh
đạo. Huyện ủy lãnh đạo mô hình QLGD cấp huyện bằng các chủ
trương, đường lối, bằng các cương lĩnh, quyết sách của Đảng.
HĐ
ND chỉ đạo UBND trong việc thực thi các nghị quyết của
Huyện ủy
HĐND
UBND
HDGD& các tổ
chức
CT-XH
Cơ quan
Chuyên
môn
Cơ sở GD
Lãnh đạo
Chỉ đạo
Tham mưu
Phối hợp
9
HĐND. UBND chỉ đạo các cơ quan chuyên môn trong việc thực thi


Chương 2
THỰC TRẠNG MÔ HÌNH QLGD CẤP HUYỆN
CỦA MỘT SỐ TỈNH, THÀNH PHÍA NAM
2.1 KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI CÁC TỈNH,
THÀNH PHỐ VÙNG ĐÔNG VÀ TÂY NAM BỘ
2.2 HIỆN TRẠNG MÔ HÌNH QLGD CẤP HUYỆN
2.2.1 Cấu trúc tổ chức bộ máy và các mối quan hệ
2.2.2 Hiện trạng phân cấp quản lý giáo dục cho cấp huyện
UBND huyện quản lý các điều kiện thực thi bao gồm: công tác
tổ chức, công tác nhân sự, công tác tài chính
Sở GD-ĐT chỉ đạo phòng GD-ĐT thực hiện công tác chuyên
môn. Phòng GD-ĐT quản lý công tác chuyên môn ngành học mầm
non và bậc tiểu học, trung học cơ sở
2.2.3 Đánh giá chung về sự hoạt động và phối hợp giữa các tổ
chức của mô hình QLGD cấp huyện
Thực tế hoạt động và sự phối hợp giữa các tổ chức của mô
hình QLGD cấp huyện bộc lộ những bất c
ập sau:
- Hiện nay có nhiều ngành tham gia vào QLGD nhưng việc
xây dựng chương trình, đề án phát triển vẫn chưa có cơ chế phối hợp
cụ thể giữa các ngành GD, tài chính, kế hoạch và đầu tư, nội vụ.
- Thực tế QL nhân sự hiện nay tại cấp huyện cho thấy các
công việc liên quan đến công tác nhân sự như tuyển nhân sự, chuyển
công tác, luân chuyển cán bộ QL, đề bạt…đều do phòng Nội vụ đề
xu
ất và tham mưu. Ý kiến của phòng GD-ĐT chỉ là ý kiến tham
khảo.
- Hiện nay sự phối hợp giữa hai cơ quan phòng Tài chính-Kế
hoạch và phòng GD-ĐT chưa tốt nên ở nhiều địa phương phòng GD-

và ngành GD nói riêng. Điều này cho thấy sự quan tâm của các cấp
12
có thẩm quyền trong việc phát triển sự nghiệp GD. Tuy nhiên, kết
quả khảo sát cũng cho thấy, hoạt động của thành tố trọng tâm của mô
hình QLGD cấp huyện hiện nay chưa đạt được hiệu quả mong muốn.
Còn nhiều bất cập về cơ cấu tổ chức; cơ chế hoạt động và sự phối
hợp trong hoạt động; quyền lực trong tổ chức; văn hóa t
ổ chức;
phong cách lãnh đạo… Xu thế chung, GD sẽ phát triển cả về chất
và lượng nên mô hình QLGD hiện nay có nguy cơ không thể bảo
đảm hiệu quả hoạt động nếu như không có sự hoàn thiện và phát
triển tổ chức phòng GD-ĐT.
2.3.2 Hiệu quả công tác của mô hình QLGD cấp huyện
Kết quả khảo sát cho thấy có tình trạng bất bình đẳng rõ rệt
về điều kiện cũng như cơ hội GD giữa nông thôn và thành thị, giữa
các thành phố lớn như TP.HCM với các tỉnh. Trong quá trình triển
khai thực hiện, các chính sách còn thiếu đồng bộ, không nhất quán,
chồng chéo, không sát với yêu cầu thực tế. Nhiều chỉ thị, quyết định
đưa ra không tổ chức thực hiện và kiểm tra chấp hành đến nơi đến
chốn nên hiệu lực, hiệu quả thực thi các chính sách QLNN về GD tại
cấp huyện chưa cao. Nhiều địa phương, chủ thể QL th
ụ động, áp
dụng một cách máy móc các quy định từ trung ương. Điều này dẫn
đến hệ quả, cũng là chính sách đó nhưng ở một số nơi được đối
tượng thụ hưởng chấp nhận, nơi khác lại có những phản ứng khác
nhau.
Sự tham gia của người dân vào quá trình QLNN về GD vẫn
còn nhiều khó khăn, hạn chế. Một trong những nguyên nhân chủ yếu
là do người dân vẫn ch
ưa ý thức được hết quyền lợi và nghĩa vụ của

nặng về giải quyết sự vụ, không thường xuyên, chưa đề ra chiến lược
hoạt động dài lâu, chưa có lộ trình hoạt động cụ thể Ở nhiều nơi,
Hội khuyến học trong hoạt động, chất lượng và hiệu quả công tác
không đồng đều. Nguyên nhân có nhiều nhưng nổi bậ
t nhất phải kể
đến tâm huyết của những người làm công tác này.
14
2.4 NHẬN XÉT MÔ HÌNH QLGD CẤP HUYỆN HIỆN NAY Ở
CÁC VÙNG ĐÔNG VÀ TÂY NAM BỘ
2.4.1 Nhận xét chung về mô hình QLGD cấp huyện
2.4.2 Sự đáp ứng của công tác quản lý giáo dục trước các
yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội của địa phương
2.4.3 Những vấn đề gay cấn ảnh hưởng đến hiệu quả công
tác QLGD của mô hình
Các vấn đề liên quan đến thể chế
- Khảo sát cho thấy ở nhiều đị
a phương, biên chế mà UBND
huyện phân bổ cho các cơ quan QLGD không đủ để vận hành bộ
máy.
- Phân cấp chưa triệt để nên chưa phát huy được tính năng
động, sáng tạo chịu trách nhiệm của đơn vị cơ sở. Phân cấp còn
chồng chéo, chưa hợp lý.
Cơ chế phối hợp trong hoạt động
- Cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng trong huyện
với nhau hiệ
n nay chưa đồng bộ, chưa đạt hiệu quả như mong muốn.
Hai lĩnh vực nổi cộm trong sự phối hợp chưa mang lại kết quả là vấn
đề QL tài chính và QL nhân sự.
2.4.4 Phân tích mạnh, yếu, thời cơ, nguy cơ


trung QL vào một đầu mối duy nhất là phòng GD-ĐT sẽ làm cho
phòng chủ động trong thực hiện nhiệm vụ QL, điều hành nhằm nâng
cao tính chủ động, sáng tạo, linh hoạt, tăng tính tự chịu trách nhiệm
của tập thể, cá nhân của cơ quan QLGD tránh được tình trạng nhiề
u
cơ quan chức năng cùng tham mưu nhưng khi xảy ra sai phạm rất
khó quy trách nhiệm.
3.2.1.2 Đổi mới phương thức quản lý
16
Phòng GD- ĐT là cơ quan chuyên môn của UBND huyện.
Phòng QL chuyên môn nhưng không được QL các điều kiện thực thi,
tất cả đều phụ thuộc vào UBND. Để thực hiện phân cấp triệt để trong
cải cách hành chính, cần trao cho phòng GD- ĐT không những chỉ
QL về chuyên môn mà là cả các điều kiện thực thi như tài chính và
nhân sự. Khi được trao quyền QL sẽ làm tăng tính tự chủ và tự chịu
trách nhiệm của phòng GD-ĐT. Dưới đây là quy trình
đề xuất.
Hình 3.1: Quy trình nhân sự đề xuất 3.2.2 Đổi mới cơ cấu tổ chức và phương thức hoạt động của
phòng GD-ĐT
3.2.2.1 Đổi mới cơ cấu tổ chức
Theo Nghị định 15/2007/NĐ-CP, đơn vị hành chính cấp
huyện được chia làm 3 loại: loại I, loại II,loại III nên phòng GD-ĐT
cũng sẽ được phân làm 3 loại. Việc phân loại phòng sẽ là cơ s
ở để
quyết định về nhân sự, số tổ công tác và số lượng cán bộ QL phòng.
Phân loại Định biên Số tổ
công tác
Số cán bộ
Quản lý
Phòng loại I 20-22 5 3
Phòng loại II 17-19 4 3
Phòng loại III 14-16 4 2
Khi thiết kế cơ cấu tổ chức phòng GD-ĐT cần tiếp cận quan
điểm “Quản lý sự thay đổi” và thiết kế theo cơ cấu ma trận. Đây là
UBND huyện
Phòng
TC-KH
Phòng
GD-ĐT
Trường
MN,TH,THCS

Kho bạc

3.3 CÁC GIẢI PHÁP TRIỂN KHAI THỰC HIỆN MÔ HÌNH
THEO HƯỚNG TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ QLNN
3.3.1 Nhóm giải pháp về nhận thức
- Nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của
QGLD cấp huyện.
19
- Quán triệt và nâng cao nhận thức về mục tiêu, tác dụng của phân
cấp quản lý HCNN
3.3.2 Giải pháp về thể chế, cơ chế hoạt động
- Sửa đổi thể chế
- Xây dựng cơ chế hoạt động phù hợp, có hiệu quả cho Hội đồng
giáo dục, Hội khuyến học cấp huyện
3.3.3 Nhóm giải pháp về thực hiện nhiệm vụĐổi mới công tác kế
hoạch hóa và xây d
ựng kế hoạch chiến lược GD
- Đổi mới QLNN theo hướng quản lý chất lượng thực thi chức
năng, nhiệm vụ
- Nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý GD
- Bảo đảm các điều kiện về cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện
đại cho công tác quản lý giáo dục
3.3.4 Tổ chức thực thi có hiệu quả chính sách giáo dục tại địa
phương
3.4 TH
ĂM DÒ VÀ THỬ NGHIỆM
3.4.1 Thăm dò về các đề xuất hoàn thiện phòng GD-ĐT
Kết quả xử lý số liệu thăm dò cho thấy hầu hết các ý kiến trả
lời của những người được hỏi đều nhất trí với các đề xuất đưa ra. Đa
số ý kiến đều đánh giá và nhất trí khá cao về cơ cấu TC, bộ máy; về
nhân sự; về vị trí, chức nă
ng, nhiệm vụ, quyền hạn; về quy trình làm

ện đại
hóa đất nước vì vậy việc hoàn thiện mô hình QLGD nói chung và
QLGD cấp huyện nói riêng là yêu cầu tất yếu, là nhân tố bảo đảm
nâng cao hiệu quả QLNN trong xu thế hội nhập hiện nay. Theo phân
cấp quản lý hiện nay, cấp huyện là cấp quản lý ngành GD thấp nhất
tại địa phương và phòng GD-ĐT là cơ quan chuyên môn của UBND
huyện nên công tác QLGD của phòng có vị trí, vai trò quan trọng
trong việc QL sự nghiệp GD ở cấp huyện. Việc hoàn thi
ện mô hình
QLGD cấp huyện nói chung và phòng GD-ĐT nói riêng với những
21
chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm, quyền hạn tương xứng là những
điều kiện cần và đủ để hoạt động QLGD cấp huyện đạt hiệu lực, hiệu
quả đáp ứng những yêu cầu đòi hỏi trong cải cách hành chính nói
chung và ngành GD nói riêng.
2) Trong thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản quy
phạm pháp luật nhằm từng bước hoàn thiện cơ cấu bộ máy QLGD tại
các
địa phương nhưng thực tiễn hoạt động cho thấy vẫn còn nhiều bất
cập, thiếu sót như: cơ cấu tổ chức bộ máy chưa hợp lý, chồng chéo
trách nhiệm, song trùng trong QL. Nhiệm vụ thực thi chưa đi liền với
quyền hạn thể hiện ở chỗ phòng GD-ĐT chỉ quản lý về chuyên môn,
không quản lý các điều kiện để thực thi; các chế độ, chính sách, quy
đị
nh trong công tác QLGD còn chồng chéo, mâu thuẫn và chưa hợp
lý……vì vậy mô hình QLGD cấp huyện như hiện nay chưa đáp ứng
tốt yêu cầu đặt ra.
3) Trong xu thế phát triển hiện nay, để thực hiện các chỉ tiêu và nhiệm
vụ giáo dục mà Chiến lược phát triển giáo dục của đất nước đến năm
2010 đã đề ra, việc hoàn thiện mô hình QLGD cấp huyện trong đó

tiêu, nhiệm vụ của mình.
Tuy nhiên, để có thể đổi mới mô hình QLGD cấp huyện nhất
thiết cần phải có sự chỉ đạo thống nhất của các cơ quan QL cấp trên,
sự phối hợp đồng bộ củ
a các cơ quan ban ngành liên quan và sự chủ
động, sáng tạo, tích cực của cán bộ QLGD và chuyên viên cơ quan
QLGD cấp huyện. Chúng tôi xin nêu một số các khuyến nghị sau:
1. Với Nhà nước
Hoàn thiện mô hình QLGD cấp huyện nói chung và phòng GD-
ĐT nói riêng nhằm nâng cao hiệu quả QLNN là một trong những
nhiệm vụ quan trọng nhằm đổi mới QLGD đáp ứng yêu cầu đặt ra
cho QLNN trong giai đoạn hiện nay.
Trong cải cách hành chính nhà nước nói chung và cải cách hành
chính trong lĩnh vực GD-ĐT nói riêng, Nhà nướ
c cần tập trung chỉ
23
đạo các bộ, ngành liên quan nghiên cứu, tạo điều kiện để có thể nhanh
chóng hoàn thiện mô hình QLGD cấp huyện. Cần Xây dựng cơ chế
hoạt động phù hợp, có hiệu quả cho Hội đồng giáo dục, Hội khuyến
học cấp huyện. Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với việc đẩy mạnh
cải cách trong giáo dục, hoàn thiện mô hình QLGD tại địa phương
hiện nay. Sớm ban hành các văn b
ản QPPL để hoàn thiện tổ chức bộ
máy phòng GD-ĐT. Cần phân cấp, phân quyền triệt để, tạo điều kiện
cho các cơ quan QLGD địa phương phát huy sự năng động, sáng tạo
hoàn thành các nhiệm vụ được giao một cách hiệu quả nhất qua việc
trao cho phòng GD-ĐT được quản lý tài chính, quản lý nhân sự.
Chuyển QLNN về dạy nghề sang cho ngành giáo dục quản lý.
2. Với Bộ Giáo dục và Đào tạ
o

cũng đồng thời làm tăng trách nhiệm, là điều kiện cần và đủ để phòng
hoàn thành nhiệm vụ được giao.
Ưu tiên về tài chính, trang bị đầy đủ các trang, thiết bị
cần thiết
phục vụ cho công tác quản lý của phòng. Với phương châm “đầu tư
cho giáo dục là đầu tư cho phát triển”, tạo mọi điều kiện để có thể
trang bị cơ sở vật chất tốt nhất cho phòng GD-ĐT.
4. Với phòng Giáo dục và Đào tạo
Với vai trò và trọng trách được giao, phòng GD-ĐT phải phát
huy nội lực, đổi mới tư duy trong công tác quản lý, chủ độ
ng trong
công tác tham mưu, đề xuất nhằm đưa ra những hướng đi thích hợp,
đạt hiệu quả trong việc thực hiện các mục tiêu đã đề ra.
Để đổi mới bộ máy và phương thức hoạt động, mỗi cán bộ quản
lý và các chuyên viên, nhân viên trong phòng cần nỗ lực, chủ động
trong mọi hoạt động đặc biệt là việc thường xuyên học hỏi trau dồi
kiến thức mới có thể
đáp ứng được những yêu cầu đặt ra trong giai
đoạn hiện nay./