Bộ giáo dục và đào tạo
Trờng đại học s phạm H Nội

Nghiêm Thị Hải Yến Quá trình xâm lợc v
chính sách cai trị Của Pháp ở Lo
(1885-1945) - Đặc điểm v hệ quả Chuyên ngành: Lịch sử thế giới cận - hiện đại
M số: 62.22.50.05
T
T
ó
ó
m
m
n
ns
s
ĩ
ĩl
l
ị
ị
c
c
h
hs
s
ử
ử

Có thể tìm hiểu luận án tại:
- Th viện Quốc gia
- Th viện Trờng Đại học S phạm Hà Nội

1
Mở đầu
1. Lý do chọn đề tài
Lào là một quốc gia nằm ở trung tâm Đông Nam á lục địa -
một khu vực thờng đợc coi là ngã t đờng, là hành lang hay
cầu nối thế giới Đông á với Tây á và Địa Trung Hải. Vì thế, dẫu
Lào là nớc duy nhất ở Đông Nam á không có đờng ra biển, nhng
từ xa xa nơi đây đã là nơi gặp gỡ của các nền văn hoá khu vực và thế
giới để tạo nên một nền văn hoá - văn minh Lào rực rỡ.
Mặc dù là một quốc gia không lớn, đồi núi nhiều, nhng thiên
nhiên lại ban tặng cho Lào một kho tài nguyên phong phú: Những
cánh rừng nhiệt đới bạt ngàn với nhiều loại gỗ quí, hiếm (gỗ tếch, gỗ
trắc, gỗ mun, gỗ thông ); những sản vật có giá trị lớn (cánh kiến
trắng, cánh kiến đỏ ); một loạt các mỏ khoáng sản giầu có (sắt,
thiếc, vàng, than, muối ). Với vị trí và sự giàu có nh vậy, từ lâu Lào
cùng với các nớc Đông Dơng đã trở thành miếng mồi hấp dẫn của
các nớc thực dân phơng Tây.
Sự xâm lợc và cai trị của thực dân phơng Tây mà kẻ đại diện là
thực dân Pháp ở Lào đã đánh dấu bớc ngoặt quan trọng trong quá
trình phát triển của đất nớc này. Đây là thời kỳ ở Lào diễn ra những
biến động lớn trên nhiều mặt: Về biên giới lãnh thổ; về kinh tế, chính
trị, xã hội và văn hoá. Những biến động đó hầu nh đều xuất phát từ sự
tác động của quá trình xâm lợc và cai trị của thực dân Pháp ở Lào.

trong giai đoạn lịch sử này.
Thứ năm, khi đề cập đến thành công của cuộc Cách mạng Tula
ở Lào, một số nhà sử học phơng Tây cho rằng kết quả đó là sự ăn
may, ăn theo. Điều đó có đúng không? Câu hỏi còn đang bỏ ngỏ.
Do đó nghiên cứu giai đoạn lịch sử này của Lào chính là góp phần
xem xét lại quan điểm của các sử gia phơng Tây và khẳng định tính
nội lực của cách mạng Lào cũng nh sự phối hợp, giúp đỡ lẫn nhau
giữa hai dân tộc Lào - Việt trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung.
Đây là thời kì đặt những viên gạch đầu tiên để xây dựng khối liên

3
minh chiến đấu Lào - Việt - nguồn gốc của mối quan hệ đặc biệt giữa
hai dân tộc trong giai đoạn hiện nay.
Những vấn đề đặt ra trên đây đã thôi thúc chúng tôi chọn Quá
trình xâm lợc và chính sách cai trị của Pháp ở Lào (1885-1945)-
Đặc điểm và hệ quả làm đề tài luận án tiến sĩ sử học của mình với
hy vọng sẽ góp phần làm sáng tỏ những khía cạnh đặt ra ở trên.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Quá trình xâm lợc và chính sách cai trị của thực dân Pháp ở
Lào đã đợc các nhà nghiên cứu đề cập tới trong các công trình
khoa học viết về lịch sử khu vực hoặc lịch sử của dân tộc Lào. Có
thể đề cập đến các nhóm công trình nghiên cứu sau:
2.1. Các tác giả Lào
Với mong muốn nhân dân Lào hiểu rõ sự phát triển lịch sử
dân tộc, ngày 17 tháng 6 năm 1971, Nhà xuất bản Viêng Chăn đã
giúp đỡ tác giả Chao Nhun On Phon xuất bản cuốn "Dã sử Lào,
thời kỳ biến thành thuộc địa của Xiêm và Pháp"; Mahasila
Vilavong là nhà Sử học nên những công trình viết về lịch sử dân
tộc đơc xuất bản. Năm 1977, cuốn "Lịch sử Lào từ thợng cổ đến
giữa thế kỷ XIX". Năm 1989, Nhà xuất bản Giáo dục và Thể thao

Nghiên cứu quá trình xâm lợc, chính sách cai trị của thực dân
Pháp ở Lào, trớc tiên cần phải đề cập đến một số công trình của các
học giả ngời Pháp đơng thời - những ngời có điều kiện tiếp xúc
trực tiếp với thực tế nớc Lào. "Phái bộ Pavie ở Đông Dơng 1879-
1895" (Mission Pavie Indo - Chine 1879-1895) gồm 11 tập đợc xuất
bản tại Paris năm 1919. Theo dạng hồi ký nh vậy, năm 1921, cuốn
"Sự chinh phục những trái tim - đất nớc triệu voi và lọng trắng" (A
la conquête des coeurs - les pays des Million d Eléphants et du
Parasol blance) của Pavie đợc xuất bản tại Paris. Những công trình
đợc cấu trúc và trình bày một cách hệ thống dựa trên những báo cáo
của chính quyền Pháp cũng nh thực tế chính sách của họ áp dụng ở
xứ Lào đơng đại gồm có: "Nớc Lào và chế độ bảo hộ của Pháp"

(1900) của Gosselin Capitaine; "Lịch sử Lào" của Lucien de Reinach

5
với lời tựa của Paul Doumer nguyên toàn quyền Đông Dơng; Cuốn
"Lịch sử nớc Lào thuộc Pháp" (1931) của Paul Le Boulanger.
Bên cạnh các công trình đã công bố của ngời Pháp, các nhà
khoa học Liên Xô cũng có nhiều đóng góp cho quá trình nghiên cứu
lịch sử Lào. Liên quan đến hớng nghiên cứu của luận án có những
công trình:"Chính sách của Pháp ở Cao Miên và Lào 1852 - 1907"
(1960) của tác giả Đêmensep thuộc Viện hàn lâm khoa học Liên Xô;
Tác giả Ionhexian năm 1973 cho ra mắt bạn đọc cuốn "Nớc Lào -
sự phát triển kinh tế, xã hội từ cuối thế kỷ XIX đến những năm 60
của thế kỷ XX".
Đối với ngời Mỹ, họ không mấy quan tâm nghiên cứu sâu về
lịch sử Lào thời cận đại mà chủ yếu tập trung vào giai đoạn hiện đại,
tức là sau năm 1945.
Năm 1956, cuốn "Lịch sử Đông Nam á" của nhà sử học Anh -

thời kỳ thuộc địa đã đợc đặt ra song số lợng các công trình chuyên
sâu cha nhiều nhất là liên quan trực tiếp đến Lào.
Tính đến thời điểm thực hiện luận án, ở Việt Nam, chúng tôi
cha thấy có một công trình nghiên cứu lịch sử trọn vẹn, chuyên biệt
về đề tài mà luận án đề cập.
3. Đối tợng, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

* Đối tợng
Đối tợng nghiên cứu mà luận án hớng tới là: Quá trình xâm
lợc và chính sách cai trị của Pháp ở Lào (1885-1945), những đặc
điểm, hệ quả của nó.
* Nhiệm vụ nghiên cứu
- Làm rõ hoàn cảnh đặc biệt của nớc Lào trớc khi thực dân
phơng Tây xâm lợc.
- Phân tích âm mu và thủ đoạn xâm lợc của thực dân Pháp
trong tiến trình tranh giành ảnh hởng với phong kiến Xiêm về vùng
đất Lào qua từng giai đoạn lịch sử cụ thể.
- Làm rõ mức độ thực thi chính sách cai trị của thực dân Pháp ở
xứ Lào trên các mặt: Chính trị, kinh tế - xã hội, văn hoá - giáo dục.
- Rút ra những đặc điểm và hệ quả của quá trình xâm lợc, cai
trị của thực dân Pháp ở Lào thời kỳ cận đại.

7
* Phạm vi nghiên cứu
Về thời gian: Phạm vi nghiên cứu của luận án bao quát từ năm
1885
2
, tức là năm mà thực dân Pháp bắt đầu có hành động cụ thể thực hiện
âm mu xâm chiếm Lào cho đến năm 1945 khi Lào tuyên bố độc lập.
Về nội dung: Luận án tìm hiểu tiến trình xâm lợc vùng đất

Đó là các công trình của các tác giả đơng thời và hiện nay,
trong và ngoài nớc nghiên cứu chung về Đông Dơng và về Lào.
4.2. Phơng pháp nghiên cứu
Qua việc xác định đối tợng nghiên cứu, với chủ đề trên, phơng
pháp lịch sử, phơng pháp logic là phơng pháp nghiên cứu chủ đạo.
Xuất phát từ việc nghiên cứu một giai đoạn lịch sử theo những lát cắt
của thời gian, đặt sự kiện lịch sử trong tổng thể chung của khu vực và
thế giới đồng đại để đối chiếu, nhận xét, do vậy phơng pháp so sánh
đợc chúng tôi chú ý vận dụng. Do nguồn tài liệu ít ỏi và tản mát nên
trong quá trình thực hiện luận án phơng pháp tổng hợp, thống kê và
phân tích là những phơng pháp không thể thiếu.
5. Đóng góp của luận án
Luận án đóng góp ở những điểm sau:
- Luận án là công trình chuyên khảo đầu tiên ở Việt Nam đi
sâu nghiên cứu về một giai đoạn lịch sử quan trọng của nớc Lào,
dựng lại bức tranh tổng thể về quá trình xâm lợc và tình hình Lào
thời kỳ Pháp xâm dựa trên nguồn t liệu đa chiều.
- Rút ra những đặc điểm và đánh giá về những hệ quả của nó
(cả mặt tích cực và hạn chế).
- Trong quá trình nghiên cứu, ngời viết luôn đặt Lào trong
phép so sánh đồng đại với các nớc trong liên bang Đông Dơng
thuộc Pháp. Những hệ quả rút ra từ luận án góp phần giải đáp về
những hạn chế và khó khăn mà nớc Lào hiện tại đang phải đối mặt
trong quá trình xây dựng đất nớc. Những hệ quả cũng chính là
những bài học kinh nghiệm quý báu đối với cả hai nớc Việt Nam -
Lào về định hớng trong đờng lối đối ngoại, hợp tác và phát triển
kinh tế - xã hội hiện nay.
- Nội dung và t liệu của luận án đợc sử dụng, phục vụ cho
nghiên cứu, giảng dạy về lịch sử Lào nói riêng và lịch sử Đông Nam
á nói chung, cũng nh phục vụ nhu cầu tham khảo của bạn đọc quan

của cả thực dân Anh và Pháp.

3
Bản đồ Đông Nam á thế kỷ XVII-XVIII của ngời châu Âu vẽ không có nớc Lào
mà chỉ có lãnh thổ của Xiêm

10
1.2. Nớc Lào và âm mu xâm lợc của thực dân Pháp
1.2.1. Khái quát về đất nớc, con ngời và lịch sử Lào trớc khi
Pháp xâm lợc
Lào là một nớc lục địa thuộc bán đảo Đông Dơng nằm ở
khu vực Đông Nam châu á. Quốc gia Lang Xạng (Lào) ra đời vào
thế kỷ XIV. Quốc gia Lang Xạng hng thịnh trải qua 12 triều vua. Sau
thời của vua Xulinha Vôngsa (1693), nớc Lào rơi vào tình trạng phân
liệt và trở thành thuộc địa của phong kiến Xiêm từ năm 1778. Nh
vậy, Lào là một quốc gia mất độc lập từ trớc khi thực dân phơng
Tây xâm nhập và xâm lợc.
1.2.2. Vị trí chiến lợc của Lào trong âm mu xâm lợc của thực
dân Pháp ở Đông Nam á lục địa
Tính đến thời điểm năm 1884, thực dân Pháp đạt đợc kết quả
lớn trong tiến trình mở rộng thuộc địa ở Đông Dơng. Họ đã làm chủ
Việt Nam cũng nh Campuchia. Yếu tố thúc đẩy tham vọng của
ngời Pháp tiến vào vùng đất trung tâm Đông Nam á, một phần là sự
tiếp tục của những kế hoạch không thành của họ trớc đây và quan
trọng hơn đó chính là quyền lực mà họ có đợc (quyền bảo hộ) đối
với vùng đất Lào (vùng đất giáp biên giới phía tây Việt Nam) thông
qua văn bản kí kết hiệp ớc giữa triều đình phong kiến Việt Nam với
Pháp năm 1884.
Lào có tầm quan trọng đặc biệt đối với chiến lợc thực dân của
Pháp ở khu vực Đông Nam á. Thứ nhất, cơng giới thuộc địa của họ

ban xem xét về biên giới giữa Luông Pha Băng và Bắc Kỳ. Xiêm đã
ký với Pháp Hiệp định sơ bộ ngày 7-5-1885, cho phép Pháp đợc đặt
một phó lãnh sự tại Luông Pha Băng.
Chính phủ Xiêm một mặt thể hiện tinh thần hợp tác với Pháp
về việc xác định biên giới, mặt khác mau chóng tổ chức lại hệ thống
hành chính ở Lào nhằm che đậy sự thực về vùng đất này đối với Pháp.
Chính sự kiện giặc Hõ tấn công Luông Pha Băng đã làm lộ ý đồ của

12
chính phủ Xiêm, thực dân Pháp nhân cơ hội đó công khai sáp nhập
vùng Sip Song Châu Thai (12 châu mờng của ngời Thái) vào vùng
đất thuộc địa của mình.
1.3.3. Sức ép quân sự, ngoại giao của Pháp đối với Xiêm và bản
Hiệp ớc ngày 3 tháng 10 năm 1893
Sau năm 1888, thực dân Pháp tiến hành điều tra và tiếp tục đòi
lại những vùng đất trớc đây từng thuộc về Việt Nam, họ muốn tiếp
cận với lu vực sông Mêcông. Tham vọng của Pháp không chỉ đụng
chạm đến quyền lợi của Xiêm mà nó trở thành mối quan ngại của
thực dân Anh trong phân chia ảnh hởng ở khu vực Đông Nam á. Bối
cảnh mới buộc Pháp phải có sự điều chỉnh về phơng sách lấn đất
trong giai đoạn này.
Chiến dịch xâm chiếm Lào trên toàn bộ vùng đất phía đông
Lào chính thức đợc triển khai từ tháng 4-1893 dới sự chỉ đạo của
Toàn quyền Đông Dơng M. De Lanessan. Quan điểm dùng quân đội
bản xứ và sử dụng phơng pháp ngoại giao hoà bình để giành đợc
cảm tình của dân c đợc quán triệt trong toàn bộ chiến dịch.
Chính phủ Pháp quyết định tấn công trực tiếp vào thủ đô Xiêm.
Kết quả, phong kiến Xiêm buộc phải ký vào bản Hiệp ớc Pháp -
Xiêm ngày 3-10-1893 tại lâu đài Vallabha (Băng Cốc). Theo nội dung
của Hiệp ớc, vùng đất Lào phía đông sông Mêcông thuộc quyền sở

Giai đoạn 1893 - 1899, đây đợc coi là giai đoạn thử nghiệm.
Lào thuộc Pháp đợc chia thành hai vùng: Bắc Lào và Nam Lào. Sau
một vài năm tồn tại thể chế này, Pháp nhận thấy việc phân chia không
thích hợp với tổ chức cai trị chung nên chính quyền thực dân có sự
thay đổi. Quyết định của Chính phủ Pháp ký ngày 10-4-1899 thành
lập Lào là một xứ nằm trong Liên Bang Đông Dơng thuộc Pháp.
Giai đoạn 1899-1945, ở Lào có hai hệ thống chính quyền song
song tồn tại: Vơng triều Luông Pha Băng do nhà vua đứng đầu và
Pháp, do viên Khâm sứ Pháp đứng đầu.

14
- Song song với việc thiết lập hệ thống chính quyền, thực dân
Pháp tiến hành xây dựng lực lợng quân đội, cảnh sát và toà án.
Lực lợng quân đội Pháp ở Lào thời gian đầu mang tính chất di
động, không đóng thành các doanh trại lớn. Số lợng quân đội phụ
thuộc vào tình hình chính trị ở Lào.
Lực lợng cảnh sát đợc xây dựng chặt chẽ từ trung ơng đến
cơ sở. Lực lợng cảnh sát gồm có: Cảnh sát an ninh, cảnh sát hình sự,
cảnh sát kiểm soát và cảnh sát bản.
Về mặt tổ chức t pháp ở Lào, hệ thống toà án theo các cấp:
Xã, tỉnh, xứ. ở cấp xứ, toà án tối cao đợc điều khiển bởi Khâm sứ
với sự tham dự của hội thẩm.
2.2.2. Về kinh tế
2.2.2.1. Chính sách thuế
Ngân sách đầu t của Pháp cho xứ Lào phụ thuộc vào sự cân
đối tài chính của chính quyền Pháp đối với toàn Liên bang Đông
Dơng. Nguồn ngân sách chủ yếu chi phí cho hoạt động của các xứ là
ngân sách địa phơng. Ngân sách Lào đợc thành lập theo nghị định
của Toàn quyền Đông Dơng ngày 30-9-1895. Ngân sách này do
Khâm sứ Lào quản lý. Nguồn thu của ngân sách Lào trông vào các

số ngành sau:
Khai thác lâm nghiệp
Đây là ngành kinh tế hàng đầu mà t bản Pháp thâm nhập bởi họ
có thể khai thác ngay, cho lời nhanh mà không cần bỏ vốn đầu t
nhiều. Ngoài những nguồn lợi về gỗ, các sản phẩm phụ mang lại nguồn
lợi lớn cho các nhà t bản Pháp thông qua thu gom và xuất khẩu nh
cánh kiến trắng, sáp ong, nhựa thông, đậu khấu rừng, tinh dầu

16
Khai thác mỏ
Xứ Lào có nhiều mỏ kim loại quí. Báo cáo của Tổng t lệnh ở
Hạ Lào ngày 16-3-1898 gửi Toàn quyền Đông Dơng cho biết, ngời
Pháp đã phát hiện các mỏ có chứa vàng, đồng, thiếc, kẽm, chì
Nhng, số lợng giấy phép xin thăm dò khai thác mỏ đến năm 1910
mới chỉ là 16 (con số qua ít so với tiềm năng thực của Lào). Đến năm
1922, số giấy phép đăng ký khai thác ở Lào là 58 chiếm 2% so với
toàn Đông Dơng.
Những năm 20 của thế kỷ XX, là thời điểm xét về mặt sản
lợng cũng nh quy mô khai thác mỏ đạt mức cao nhất trong thời kỳ
Pháp thống trị Lào. Giá trị khai thác mỏ hàng năm cho thấy rõ lợi
nhuận tăng tiến. Bớc sang những năm 30, ngành khai thác mỏ chững
lại do ảnh hởng của khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933. Sau
năm 1940, khai thác kinh tế ở Lào của t bản Pháp bị thu hẹp so với
toàn cảnh nền kinh tế Đông Dơng.
Khai thác kinh tế nông nghiệp
Nông nghiệp Lào cha thực sự thu hút vốn đầu t của Pháp.
Xuất phát từ lợi ích thực tế, thực dân Pháp chú trọng đến phát triển
kinh tế đồn điền, sản phẩm chủ yếu là cây lúa, cây cà phê và cây cao
su. Tuy nhiên, kinh tế đồn điền ở Lào chỉ có biểu hiện khởi sắc trong
những năm 20 của thế kỷ XX theo nhu cầu của thị trờng thế giới.

khai thác kinh tế ở Lào mức độ không lớn. Về cơ bản, kinh tế Lào
tiếp tục là nền kinh tế tự nhiên. Xã hội Lào mang đầy đủ đặc trng
sự nô dịch về văn hoá.
Thứ ba, quá trình vơ vét thuộc địa của Pháp tác động lớn đến
đời sống, kinh tế - xã hội của ngời dân bản xứ và làm cho nó biến
đổi. Sự biến đổi về cơ bản là tiêu cực, song không thể phủ nhận yếu tố
tích cực (tác động ngoài ý muốn của kẻ đi xâm lợc) đem đến cho sự
phát triển của chính nớc bản xứ.

18
Chơng 3
Đặc điểm v hệ quả quá trình xâm lợc, cai trị
của thực dân Pháp đối với Lo
3.1. Đặc điểm
3.3.1. Biện pháp ngoại giao đợc chú trọng trong quá trình xâm
lợc Lào
Trong quá trình xâm lợc các nớc Đông Dơng (Việt Nam,
Campuchia và Lào), biện pháp quân sự và ngoại giao đều đợc thực
dân Pháp sử dụng. Tuy nhiên, trong tiến trình xâm lợc Lào, thủ pháp
ngoại giao đợc thực dân Pháp triển khai chủ yếu và có hiệu quả là vì:
- Vị trí địa lý của Lào không thuận lợi cho thực hiện tác chiến
truyền thống của thực dân Pháp đối với thuộc địa vì Lào là một nớc
nằm sâu trong lục địa. Pháp không thể triển khai lực lợng hải quân
và thực thi biện pháp quân sự trên đất Lào.
- Về vai trò của triều đình phong kiến đối với vận mệnh của đất
nớc. Triều đình phong kiến của Lào vẫn tồn tại song, vì Lào trớc
khi Pháp xâm không còn là một quốc gia thống nhất nên triều đình
phong kiến Luông Pha Băng không phải là của toàn Lào. Thực tế, Lào
là một quốc gia đã mất quyền tự chủ, là thần thuộc của phong kiến
Xiêm. Xuất phát từ hoàn cảnh đó, Pháp thực hiện biện pháp lôi kéo,

3.1.3. Xứ Lào đợc xem nh thuộc địa dự trữ của thực dân Pháp
Đối với thực dân Pháp nói riêng và chủ nghĩa thực dân nói chung,
việc chiếm thuộc địa để khai thác, bóc lột về kinh tế là mục tiêu hàng
đầu và tối thợng. Tuy nhiên, xứ Lào lại là thuộc địa dự trữ vì:
- Lào không có những điều kiện thuận lợi phù hợp với lối khai
thác kiểu ăn bám đặc trng của thực dân Pháp.

20
- Pháp duy trì Lào vì mục đích chính trị hơn vì kinh tế. Theo
quan điểm chiến lợc của chính sách thực dân, việc xâm chiếm Lào
đợc gắn liền với việc tranh chấp của Pháp với các cờng quốc thực
dân khác nhằm dứt khoát chia lại Đông Dơng và và chiếm lấy con
đờng tới Vân Nam Trung Quốc.
3.2. Hệ quả
3.2.1. Lnh thổ quốc gia Lào bị thu hẹp so với thời kỳ lập quốc,
nhng có ranh giới khá rõ ràng
Thời Phạ Ngừm, lãnh thổ Lào bao trùm hai bên bờ sông Mêcông.
Sau hiệp ớc Pháp - Xiêm 3-10-1893, vùng đất Lào ở hữu ngạn sông
Mêcông thuộc về Xiêm. Chính phủ Xiêm thực thi những biện pháp
hành chính vĩnh viễn biến Lào thành đất của Xiêm. Nớc Lào ngày
nay là phần đất Lào thuộc Pháp ở tả ngạn sông Mêcông.
3.2.2. Biến đổi về kinh tế - x hội
Về kinh tế, tuy sự thâm nhập kinh tế t bản vào Lào không đậm
nét song nó góp phần làm mất dần tính biệt lập, hoà nhập từng bớc
với nền kinh tế khu vực.
Về xã hội, đó là sự xuất hiện những tầng lớp xã hội mới:
Thơng nhân, công nhân, tầng lớp viên chức Lào.
3.2.3. Hệ quả về chính trị
3.2.3.1. Sự thức tỉnh mạnh mẽ ý thức đoàn kết và ý chí đấu tranh của
nhân dân các bộ tộc Lào

đó, thực dân Anh đã "hợp tác", "bật đèn xanh" để Pháp đơn phơng
lấn tới, tranh giành ảnh hởng với phong kiến Xiêm ở vùng đất Lào.
Bằng việc sử dụng phơng pháp nghiên cứu lịch sử và phơng
pháp so sánh đồng đại, chúng tôi đã làm rõ âm mu và tiến trình xâm
lợc Lào của thực dân Pháp, rút ra đặc trng riêng: Biện pháp ngoại
giao đợc chú trọng trong quá trình xâm lợc Lào. Từ đó, để thấy
rằng, đối với mỗi đối tợng khác nhau, Pháp có những cách hành xử
khác nhau. Điều này quyết định tới đặc điểm và hệ quả mà chủ nghĩa

22
thực dân để lại dấu ấn đậm, nhạt khác nhau ở mỗi thuộc địa. Đối với
nớc Lào đó chính là: Lãnh thổ quốc gia bị thu hẹp so với thời kỳ lập
quốc, nhng có ranh giới khá rõ ràng. Lào thuộc Pháp chỉ là vùng đất
tả ngạn sông Mêcông. Phần đất Lào rộng lớn ở hữu ngạn sông
Mêcông vĩnh viễn bị sáp nhập vào đất của Xiêm (Thái Lan).
2. Sau năm 1893, chế độ cai trị đợc thiết lập ở Lào biểu hiện
quyền sở hữu của Pháp ở vùng đất này trên phơng diện pháp lý quốc
tế. Là một xứ thuộc Liên bang Đông Dơng nên mô hình cai trị áp
dụng chung toàn Đông Dơng đợc đa vào áp dụng ở Lào. So với
các nớc trong khu vực, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của Lào
thấp kém nên, thực dân Pháp gặp khó khăn trong quá trình triển khai
kế hoạch cai trị và khai thác kinh tế. Nhng, cũng chính sự lạc hậu và
thấp kém của Lào đã tạo điều kiện cho thực dân Pháp thực hiện đúng
mục đích kìm hãm phát triển đối với nớc thuộc địa. Lào đợc xem
nh thuộc địa dự trữ của thực dân Pháp.
Khi nghiên cứu chế độ cai trị của chủ nghĩa thực dân, từ trớc
đến nay, phần lớn các công trình nghiên cứu của các học giả chủ yếu
đề cập đến hậu quả đối với thuộc địa nói chung và xứ Lào nói riêng.
Với thực tế lịch sử phong phú của thời kỳ 1893 - 1945, chúng tôi
mạnh dạn đa ra những nhận xét mang dấu ấn cá nhân về hệ quả của

mâu thuẫn giữa họ không mang tính đối kháng quyết liệt, một mất
một còn.
Thứ hai, quan hệ huyết thống làng xã với nền sản xuất tiểu
nông, tự cấp, tự túc lại rất đậm nét trong t tởng và nếp nghĩ của
ngời Lào.
Thứ ba là ngời đứng đầu (hoặc có ảnh hởng quan trọng)
trong mỗi lực lợng lại chính là ba anh em ruột trong hoàng gia
5
.
Thứ t, Hoàng gia Lào cai trị đất nớc theo truyền thống tôn
trọng ngôi vua và lấy đạo Phật làm quốc giáo
Sự hoà hợp này mang đậm nhân cách Lào. Đây là nét đặc thù
riêng của chính trị Lào.

4
Chính phủ Liên hiệp dân tộc lần thứ nhất ký kết ngày 22-10-1957; Chính phủ Liên
hiệp dân tộc lần thứ hai thành lập ngày 12-6-1962; Chính phủ Liên hiệp dân tộc lần
thứ ba ngày 5-4-1974. [Xem thêm: Nguyễn Thị Quế, Chính phủ Liên hiệp dân tộc
trong cách mạng giải phóng dân tộc của nớc Lào thời kỳ 1954-1975, Luận án phó
tiến sĩ Lịch Sử, Hà Nội 1995]
5
Hoàng thân Phétxarát, hoàng thân Xuphana Phuma, hoàng thân Xuphanuvông.

24
*Về quan hệ đặc biệt Lào - Việt
Quan hệ Lào- Việt luôn chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng
trong chính sách đối ngoại của Lào cũng nh của Việt Nam. Trong
những năm tháng chiến tranh cách mạng, quyền lợi của dân tộc Lào
gắn chặt với quyền lợi của các nớc Đông Dơng và ngợc lại. Sự
giúp đỡ của Việt Nam đối với Lào dựa trên tinh thần quốc tế vô sản,

1. Nghiêm Thị Hải Yến (2004), Quá trình xâm chiếm nớc Lào của
thực dân Pháp 1885-1893, tạp chí Khoa học và Công nghệ,
ĐH Thái Nguyên, số 4 (32), tr. 26-30.
2. Đỗ Thanh Bình - Nghiêm Thị Hải Yến (2005), Về quá trình xâm
lợc, cai trị của thực dân Pháp ở nớc Lào (1885-1945), tạp chí
Nghiên cứu Đông Nam á, số 2 (71), tr.11-17.
3. Nghiêm Thị Hải Yến (2007), Đóng góp của Việt kiều trong đấu
tranh giành độc lập của nhân dân Lào giai đoạn những năm 30
(thế kỷ XX), Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam á, số 9 (90), tr. 44-49.
4. Nghiêm Thị Hải Yến (2007), Về vấn đề pháp lý của xứ Lào thuộc
Pháp (1893-1945), tạp chí Nghiên cứu châu Âu, số 10 (85), tr.57-61.
5. Nghiêm Thị Hải Yến (2008), Nhân tố chủ quan trong cách mạng
tháng Tám năm 1945 ở Lào, tạp chí Khoa học và Công nghệ,
ĐH Thái Nguyên, số 4 (48), tr.22-26.
6. Đỗ Thanh Bình - Nghiêm Thị Hải Yến (2008), Mấy vấn đề về cuộc
đấu tranh giành độc lập của nhân dân Lào giai đoạn 1893-1945,
tạp chí Nghiên cứu Lịch Sử, số 9 +10 (389+390), tr.62-70.
7. Nghiêm Thị Hải Yến, Quá trình đấu tranh giành độc lập của
nhân dân Lào giai đoạn 1893-1945. Đề tài NCKH cấp Bộ. Mã
số: B2007. TN 04-17. Nghiệm thu tháng 12/ 2008.
8. Nghiêm Thị Hải Yến (2009), Thủ pháp xâm lợc nớc Lào của
thực dân Pháp (1885-1893), tạp chí Nghiên cứu châu âu, số 1,
tr.40-46.