Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN
KHOA KINH TẾ QUẢN LÝ MÔI TRƯỜNG VÀ ĐÔ THỊ
CHUYÊN ĐỀ TỐT NGHIỆP
CHUYÊN NGÀNH KINH TẾ - QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG
Đề tài: Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do
ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Sinh viên
Nguyễn Khánh Tuyên
Lớp Kinh tế và quản lý môi trường
Khóa 47
Hệ Chính quy
Giáo viên hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh
Cán bộ hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Thùy Dương
Hà Nội 2009
1
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Mục lục
Danh mục bảng biểu ............................................................................................ 4
Danh mục hình vẽ ................................................................................................ 5
Thuật ngữ viết tắt ................................................................................................. 6
Chân thành cảm ơn bạn Trần Mậu Nghĩa, sinh viên khoa Công nghệ thông
tin trường Đại học Bách Khoa Hà Nội đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực
hiện chuyên đề này. .............................................................................................. 7
LỜI NÓI ĐẦU ...................................................................................................... 8
Chương I: Cơ sở khoa học và thực tiễn của đánh giá thiệt hại sức khỏe con
người do ô nhiễm không khí. ............................................................................. 11
1.1. Khái niệm về ô nhiễm không khí. .................................................................................................... 11
3.4. Lượng giá bằng tiền thiệt hại đối với sức khỏe người dân do ô nhiễm không khí. ........................ 58
Chương IV: Các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm không khí. ........................... 62
Kết luận ............................................................................................................... 67
Tài liệu tham khảo ............................................................................................. 68
3
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Danh mục bảng biểu
Số Tên bảng Trang
1 Tác nhân gây ô nhiễm không khí 12
2 Mười nguyên nhân mắc bệnh cao nhất tại các bệnh viện 31
3
Dự báo số trường hợp bị ảnh hưởng đến sức khỏe liên quan đến
ô nhiễm không khí ở Hà Nội
33
4
Lợi ích về sức khỏe đạt được tại Jakarta khi giảm nồng độ các
chất độc trong không khí xuống mức tiêu chuẩn của Indonesia
35
5
Lợi ích về sức khỏe đạt được tại Jakarta khi giảm nồng độ các
chất độc trong không khí xuống mức tiêu chuẩn của WHO
36
6
Số trường hợp tránh được những rủi ro về sức khỏe tại Mỹ năm
2002
37
7
Quy đổi giá trị cho các trường hợp liên quan đến bệnh về hô hấp
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Thuật ngữ viết tắt
CHD Coronary Heart Disease – một loại bệnh liên quan tới vành tim
DBP Diastolic Blood Pressure - chứng trương tim
FP Fine Particles – nồng độ những hạt có đường kính nhỏ hơn 2.5µg
LRI
Lower Respiratory Illness in Children - Các bệnh mức độ nhẹ ở trẻ
em
PM
10
Nồng độ những hạt có đường kính nhỏ hơn 10µg
RAD Restricted Activity Days - những ngày làm việc bị hạn chế
TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam
TSP Total Suspended Particulates - tổng các hạt lơ lửng trong không khí
WB World Bank - Ngân hàng thế giới
WHO World Health Organization - Tổ chức y tế thế giới
WTA Willingness To Accept - Sự sẵn sàng chấp nhận
WTP Willingness To Pay - Sự sẵn sàng chi trả
6
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Lời cám ơn
Em xin chân thành cảm ơn PGS.TS. Nguyễn Thế Chinh, phó viện trưởng
Viện chiến lược chính sách Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài nguyên Môi
trường, đã giúp đỡ em rất nhiều trong quá trình học tập và thực hiện chuyên đề
này.
Em xin chân thành cảm ơn ThS. Nguyễn Thị Thùy Dương, phó trưởng ban
trong khu vực và trên thế giới. Để có được điều này, Việt Nam đã chấp nhận
đánh đổi sự trong lành của môi trường tự nhiên khi không quan tâm tới sự tàn
phá tới môi trường trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa. Việc môi
trường là một tài nguyên vô giá vẫn chưa được nhìn nhận đúng ở Việt Nam. Các
vấn đề về ô nhiễm như ô nhiễm không khí, ô nhiễm nước, ô nhiễm rác thải…
chưa được coi như hồi chuông báo động về mức độ tàn phá môi trường do các
hoạt động kinh tế gây ra.
8
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Chuyên đề này, với mục đích đưa ra một cái nhìn cụ thể về tác hại của ô
nhiễm môi trường không khí tới sức khỏe của người dân, sẽ dựa trên những
nghiên cứu đã được thực hiện tại những nước phát triển, đưa vào đánh giá tại
Việt Nam, cụ thể là thủ đô Hà Nội. Để thấy được tầm quan trọng của việc bảo vệ
môi trường không khí xung quanh nhằm mục đích bảo vệ sức khỏe cho người
dân thành phố.
Chuyên đề sẽ gồm 4 phần:
- Chương I, là cơ sở khoa học của vấn đề ô nhiễm không khí, sẽ nêu ra các
định nghĩa, phân loại, và các nguồn gây ô nhiễm không khí và tác hại do ô nhiễm
không khí gây ra.
- Chương II sẽ trình bày về hiện trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội và
những thiệt hại do ô nhiễm không khí gây ra tại Hà Nội.
- Chương III là phần chính của chuyên đề, với việc đưa ra phương pháp
đánh giá thiệt hại do ô nhiễm không khí gây ra đối với sức khỏe của người dân
Hà Nội, với các kinh nghiệm từ nước ngoài và áp dụng tại Hà Nội.
- Chương IV là phần các giải pháp nhằm kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm
không khí, không chỉ tại Hà Nội mà còn trên cả nước.
Việc đánh giá ô nhiễm không khí đã được thực hiện trên nhiều quốc gia,
nhưng ở Việt Nam hiện nay vẫn chưa có một nghiên cứu chính thức nào nêu lên
1.1.2. Các nguồn gây ô nhiễm không khí
Có rất nhiều nguồn gây ô nhiễm không khí. Có thể chia ra thành nguồn
gốc tự nhiên và nguồn gốc nhân tạo.
Nguồn gốc tự nhiên
• Phun núi lửa: Núi lửa phun ra những nham thạch nóng và nhiều
khói bụi giàu sunfua, mêtan và những loại khí khác. Không khí
chứa bụi lan tỏa đi rất xa vì nó được phun lên rất cao.
• Cháy rừng: Các đám cháy rừng, savan và đồng cỏ bởi các quá trình
tự nhiên xảy ra do sấm chớp, cọ sát giữa thảm thực vật khô như tre,
11
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
cỏ. Các đám cháy này thường lan truyền rộng, phát thảu nhiều bụi
và khí.
• Bão bụi gây nên do gió mạnh và bão, mưa bào mòn đất sa mạc, đất
trồng và gió thổi tung lên trời thành bụi. Nước biển bốc hơi và cùng
với sóng biển tung bọt mang theo bụi muối lan truyền vào không
khí. Các quá trình phân hủy, thối rữa xác động, thực vật tự nhiên
cũng phát thải nhiều chất khí, các phản ứng hóa học giữa những khí
tự nhiên hình thành các khí sunfua, nitrit, các loại muối,.v..v. Tất cả
các loại bụi khí đều gây ô nhiễm không khí.
Tổng lượng tác nhân ô nhiễm óc nguồn gốc thiên nhiên thường rất lớn,
nhưng có đặc điểm là phân bố tương đối đồng đều trên toàn thế giới, nồng độ các
tác nhân cũng không tập trung ở một vùng và thực tế, con người, thực vật, động
vật cũng đã làm quen với nồng độ của các tác nhân đó.
Nguồn gốc nhân tạo.
Nguồn gây ô nhiễm nhân tạo rất đa dạng, nhưng chủ yếu là do hoạt động
công nghiệp, đốt cháy nhiên liệu hóa thạch và hoạt động của các phương tiện
giao thông, xây dựng.
2
), nitơ điôxit (NO
2
), SO
2
, CO,
H
2
S và các loại khí halogen (clo, brom, iot)
• Các hợp chất flo
13
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
• Các chất tổng hợp (ete, benzen).
• Các chất lơ lửng (bụi rắn, bụi lỏng, bụi vi sinh vật), nitrat, sunfat,
các phân tử carbon, sol khí, muội, khói, sương mù…
• Các loại bụi nặng, bụi đất, đá, bụi kim loại như đồng, chì, sắt, kẽm,
nikel, thiếc…
• Khí quang hóa như Ozon (O
3
), FAN, FB2N, Nox…
• Chất thải phóng xạ,
• Nhiệt.
• Tiếng ồn
Sáu tác nhân ô nhiễm: các loại ôxit, các hợp chất fli, các chất tổng hợp và
các loại bụi nặng sinh ra chủ yếu do quá trình đốt cháy nhiên liệu và sản xuất
công nghiệp. Các tác nhân ô nhiễm không khí có thể phân thành 2 dạng: dạng
hơi khí và dạng phân tử nhỏ. Phần lớn các tác nhân ô nhiễm đều gây tác hại đối
với sức khỏe con người:
máu tác hại thận, gây bệnh
vàng da
Carbon
Ống xả khí ô tô, xe máy, ống
khói đốt than
Giảm bớt khả năng lưu
chuyển ôxi trong máu
Clo
Tẩy vảo sợi và các quá trình hóa
học tương tự
Gây nguy hại đối với toàn
bộ đường hô hấp và mắt
Hidroxianit
Khói phun ra, các lò chế biến
hóa chất, mạ kim loại.
Gây tác hại đối với tế bào
thần kinh, đau đầu, làm
khô họng, mờ mắt
Hidro florua
Tinh luyện dầu khí, khắc kính
bằng axit, sản xuất nhôm, phân
bón.
Gây mỏi mệt toàn thân
Hidro sunfit
Công nghiệp hóa chất và tinh
luyện nhiên liệu có nhựa đường
Giống mùi trứng thối, gây
buồn nôn, gây kích thích
mắt và họng
Nitơ ôxit
4
rơi xuống đất cùng với nước mưa, làm thay đổi pH của
đất và của thủy vực , tác động xấu tới nhiều thực vật, động vật và vi sinh vật.
Như vậy, mưa axit là tác nhân ô nhiễm thứ cấp được tạo thành do sự kết hợp
H
2
O với SO
2
. Cũng có những trường hợp các tác nhân không gây ô nhiễm, liên
kết quang hóa với nhau để tạo thành tác nhân ô nhiễm thứ cấp mới, gây tác động
xấu. Cơ thể phản ứng đối với các tác nhân ô nhiễm theo nồng độ và theo thời
gian. Sự phát thải lâu dài khí flo sẽ gây bệnh viêm da ở động vật: vật liệu cao su
tiếp xúc lâu với Ozon thì sẽ bị nứt. Nếu thời gian tác động ngắn sẽ không gây
các hiện tượng tương tự. Cơ quan bảo vệ môi trường của Mỹ biểu thị ô nhiễm
không khí theo chỉ số chuẩn ô nhiễm (PSI), theo ngưỡng an toàn và nguy hiểm
đối với sức khỏe của người. PSI là một chỉ số thu được khi tính tới nhiều chỉ số ô
nhiễm, ví dụ tổng các hạt lơ lửng SO
2
, CO, O
3
, NO
2
được tính theo µg/m
3
/giờ
hoặc trong 1 ngày.
Một số chất gây ô nhiễm không khí nhân tạo nguy hiểm nhất đối với con
người và khí quyển trái đất là CO
2
, SO
tăng lên khoảng 25%
và sẽ tăng lên gấp 2 lần vào giữa thế kỷ sau. Trong khí quyển, lượng CO
2
ước
tính khoảng 711x109 tấn.
Sunfua Đioxit (SO
2
)
SO
2
là chất ô nhiễm không khí có nồng độ thấp trong khí quyển, tập trung
chủ yếu ở tầng đối lưu. SO
2
có nguồn gốc tự nhiên do núi lửa phun và nhân tạo
do đốt nhiên liệu than, dầu, khí đốt, sinh khối thực vật, quặng sunfua.v..v.. SO
2
rất độc hại với sức khỏe con người và sinh vật, gây ra các bệnh về phổi, phế
quản. SO
2
trong không khí khi gặp oxi và nước tạo thành axit, tập trung trong
nước mưa gây ra hiện tượng mưa axit. Mưa axit có ảnh hưởn xấu tới các hồ
nước. Phần lớn các hồ nước ở Bắc Âu bị axit hóa. Riêng ở Canada có 4000 hồ
nước bị axit hóa, các sinh vật trong hồ đều chết. Mưa axit có tác động xấu tới
rừng và các thảm thực vật xanh khác. Do bị mưa axit tàn phá, Thụy Điển mỗi
năm tổn thất tới 4,5 triệu m
3
gỗ. Sản lượng gỗ ở các khu rừng phía đông nước
Mỹ giảm bình quân mỗi năm 5% vì mưa axit. SO
2
còn gây ra những sự cố
lượng lớn CO, có giá trị đạt tới 12-120kg/km2/ngày. Tác hại của khí CO đối với
con người và động vật xảy ra khi nó hòa hợp thuận nghịch với hemoglobin trong
máu.
1.2. Tác hại của ô nhiễm không khí tới sức khỏe dân cư.
Trong nghiên cứu này, tác giả dựa trên những đánh giá đã có từ trước của
nước ngoài, từ đó sử dụng những số liệu tại Việt Nam để cho thấy được giá trị
của việc giảm thiểu ô nhiễm không khí đem lại lợi ích về sức khỏe cho người
dân như thế nào
1.2.1 Ảnh hưởng của sự thay đổi nồng độ các chất lơ lửng (TSP, PM
10
) lên
sức khỏe người dân.
Ảnh hưởng tới số người tử vong.
18
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Theo nghiên cứu của Indonesia, hậu quả chính của sự thay đổi 10µg/m
3
PM
10
sẽ thay đổi giá trị giữa 0.31 đến 1.49%, trung bình 0.96%. Một vài báo cáo
nghiêng về chiều hướng là sự thay đổi 10µg/m
3
PM
10
sẽ thay đổi giá trị của số
người tử vong tới 1%. Trong khoảng nghiên cứu này, mức độ có thể tin tưởng
được là khi thay đổi 10µg/m
3
Hen suyễn
Viêm phế quản mãn tính
Các triệu chứng về hô hấp
19
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
1.2.2. Ảnh hưởng của nhiễm độc chì.(Lead)
Chì là một loại độc tố đối với cơ thể con người, được sản sinh ra từ khói
bụi và rác thải tại các lò nấu chảy kim loại hoặc năng lượng từ các thực vật tái
sinh. Độc tố của chì trong không khí xâm nhập vào cơ thể con người và thoát ra
ngoài với tốc độ rất chậm. Nhiễm độc chì là nguyên nhân gây ra rất nhiều hậu
quả đối với sức khỏe. Những chẩn đoán ban đầu do nhiễm độc chì có thể là các
bệnh về phát triển thần kinh đối với trẻ em, huyết áp cao và các bệnh tim mạch
đối với người trưởng thành. Đó là 2 căn bệnh được dùng để ước lượng việc giảm
độc tố của chì trong không khí đối với với sức khỏe người dân.
Hậu quả của nhiễm độc chì với các bệnh huyết áp đối với người trưởng thành.
Theo những nghiên cứu từ trước, sử dụng dữ liệu của NHANES II, do
trung tâm quốc gia về thống kê sức khỏe Hoa Kỳ (National Center for Health
Statistics), để thấy được sự liên quan giữa lượng chì trong máu và huyết áp.
Những nghiên cứu này cho thấy độ tuổi từ 40 đến 59 có nguy cơ tiềm ẩn dẫn đến
các bệnh về huyết áp cao nhất. Ngoài độ tuổi này, những nguy cơ giảm xuống do
các bệnh có thể phát hiện sớm. Hơn nữa, lượng chì trong máu vượt quá ngưỡng
từ 7 tới 34µg/dl máu mới dẫn tới nguy cơ mắc các bệnh về huyết áp.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng cho thấy hậy quả của nhiễm độc chì trong
máu tới bệnh cao huyết áp, và việc tăng huyết áp sẽ là nguy cơ cao cho việc gây
ra các bệnh tim mạch. Ví dụ, việc hút thuốc lá, choresterol, và bệnh tâm trương
là những nhân tố tác động tới bệnh CHD (coronary heart disease – một loại bệnh
liên quan tới vành tim). Bên cạnh những nghiên cứu về bệnh CHD, các báo cáo
còn cảnh báo về căn bệnh bắt nguồn từ cao huyết áp, mà tỷ lệ tử vong khi mắc
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
số đó có thể sự dụng để làm hệ số hồi quy ước lượng sự thay đổi của 1µg/dl
nồng độ chì trong máu tới sự giảm chỉ số IQ. Trung tâm điều chỉnh các loại bệnh
(Center for Disease Control – CDC) đã thực hiện phân tích lại và ước lượng thay
đổi IQ trên mỗi thay đổi nồng độ chì trong máu. Mỗi hệ số hồi quy bị ảnh hưởng
bởi giá trị nghịch đảo xung quanh hệ số ấy. Hộ báo cáo rằng, sự thay đổi mỗi 1
µg/dl nồng độ chì trong máu sẽ dẫn tới thay đổi 0.25 điểm IQ. Một thống kê
khác của Winneke nghiên cứu trên 1700 trường hợp trẻ em và đưa ra kết luận
mỗi đứa trẻ sẽ bị giảm 0.12 điểm IQ trên mỗi sự thay đổi của 1 µg/dl nồng độ chì
trong máu.
22
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Chương II: Hiện trạng ô nhiễm không khí và thiệt hại do ô
nhiễm không khí đối với sức khỏe người dân trên địa bàn
Hà Nội
2.1 Khái quát về Hà Nội
Bản đồ Hà Nội mở rộng tháng 8-2008
23
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Tiếp cận đánh giá thiệt hại sức khỏe con người do ô nhiễm không khí tại Hà Nội
Hà Nội là thủ đô, đồng thời cũng là thành phố lớn thứ hai Việt Nam với
dân số 6,233 triệu người. Sau đợt mở rộng địa giới hành chính vào tháng 8 năm
2008, Hà Nội hiện nay có diện tích 3.324,92 km², gồm một thị xã, 10 quận và 18
huyện ngoại thành. Khí hậu Hà Nội tiêu biểu cho vùng Bắc Bộ với đặc điểm của
khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, mùa hè nóng, mưa nhiều và mùa đông lạnh, ít
mưa. Thuộc vùng nhiệt đới, thành phố quanh nǎm tiếp nhận lượng bức xạ Mặt
Trời rất dồi dào và có nhiệt độ cao. Và do tác động của biển, Hà Nội có độ ẩm và
giáo dục... Về cơ cấu dân số, theo số liệu 1 tháng 4 năm 1999, cư dân Hà Nội và
Hà Tây khi đó chủ yếu là người Kinh, chiếm tỷ lệ 99,1%. Các dân tộc khác như
Dao, Mường, Tày chiếm 0,9%. Năm 2006, cũng trên địa bàn Hà Nội và Hà Tây,
25
Nguyễn Khánh Tuyên
Kinh tế môi trường K47
Copyright: Tài liệu đại học ©