Đề án kinh tế chính trị
Lời mở đầu
Thế kỷ XX là thể kỷ ghi đậm trong lịch sử loài ngời những dấu ấn cực kỳ sâu
sắc. Đó là thế kỷ khoa học và công nghệ tiến nhanh, kinh tế phát triển mạnh mẽ xen
lẫn những cuộc khủng hoảng lớn của Chủ nghĩa T bản thế giới và sự phân hoá gay gắt
về giàu nghèo giữa các nớc, khu vực. Đó là thế kỷ diễn ra hai cuộc chiến tranh thế giới
đẫm máu cùng hàng trăm cuộc xung đột vũ trang. Đó cùng là thế kỷ chứng kiến một
phong trào cách mạng sâu rộng trên phạm vi toàn thế giới, với thắng lợi của Cách
mạng Tháng 10 Nga cuộc Cách mạng vĩ đại mở ra thời đại quá độ từ Chủ nghĩa T bản
lên Chủ nghĩa xã hội.
Đối với nớc ta, thế kỷ XX là thế kỷ của những biến đổi to lớn, thế kỷ đấu tranh
oanh liệt giành lại độc lập, tự do, hạnh phúc, thống nhất Tổ quốc và xây dựng Chủ
nghĩa xã hội.Với những thắng lợi giành đợc trong thế kỷ XX, nớc ta từ một nớc thuộc
địa nửa phong kiến đã trở thành một quốc gia độc lập, tự do, phát triển theo con đờng
CNXH, có quan hệ quốc tế rộng rãi, có vị thế ngày càng quan trọng trong khu vực và
trên thế giới. Đất nớc ta từ một nền kinh tế nghèo nàn, lạc hậu đã bớc vào thời kỳ đẩy
mạnh CNH-HĐH.
Việt Nam tiến hành quá trình CNH-HĐH từ năm 1960, sau hơn 40 năm đổi mới
đã thu đợc nhiều thành tựu đáng kể, tiến hành cách mạng khoa học kỹ thuật để xây
dựng chính sách vật chất kỹ thuật cho CNXH và xây dựng cơ cấu kinh tế hợp lý, phân
công lại lao động xã hội. Để đạt đợc những thành tựu trên phải kể đến vai trò của
Đảng-nhà nớc-đã hoạch định các chính sách chiến lợc phát triển kinh tế, phát triển tối
đa những mặt tích cực, hạn chế tối thiểu những mặt tiêu cực của kinh tế thị trờng.
Để phần nào làm rõ hơn vai trò quản lý của nhà nớc trong quá trình phát triển
kinh tế nói chung và trong quá trình CNH-HĐH nói riêng, em xin chọn cho mình đề
tài: Vai trò của nhà n ớc trong sự nghiệp CNH-HĐH ở nớc ta .
Trong bài viết này, em xin đợc trình bày nội dung cơ bản về đề tài trên. Những
luận chứng về vai trò của nhà nớc trong quá trình CNH-HĐH nh thế nào? Thực trạng
vai trò của nhà nớc trong quá trình CNH-HĐH ở nớc ta ra sao? Cuối cùng là một số
giải pháp nhằm nâng cao vai trò của nhà nớc ta trong thời gian tới. Trong bài viết
không thể tránh khỏi những thiếu sót vì vậy em rất mong thầy cô và các bạn thông
nhiều phơng pháp để tiến hành công nghiệp hóa.
Nớc ta bắt đầu tiến hành công nghiệp hóa từ những năm 60 của thế kỷ 20. Trải
qua mấy thập niên công nghiệp hóa, hiện nay nền kinh tế đẫ có đợc những chính sách
vật chất kỹ thuật nhất định phát triển lực lợng sản xuất, phát triển năng suất lao
Trang 2
Đề án kinh tế chính trị
động, thúc đẩy tăng trởng và phát triển kinh tế đã đa vào hoạt động một số công trình
lớn và trọng điểm phục vụ cho phát triển nhà nớc, ngân hàng và dịch vụ. Ngoài ra còn
củng cố và tăng cờng vai trò kinh tế của nhà nớc, tạo công ăn việc làm, nâng cao năng
lực tích luỹ, khuyến khích sự phát triển tự do và toàn diện của mỗi cá nhân. Quá trình
công nghiệp hóa còn tạo điều kiện vật chất cho việc tăng cờng củng cố an ninh cuốc
phòng và tạo điều kiện vật chất cho việc xây dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, đủ sức
tham gia một cách có hiệu quả vào sự phân công và hợp tác quốc tế .
Chính vì vậy, qua tất cả các kỳ đại hội Đảng ta luôn xác định: công nghiệp hóa là
nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ lên CNXH ở nớc ta.Tuy nhiên so với
nhiều nớc trong khu vực và trên thế giới, nền kinh tế nớc ta còn trong tình trạng tụt
hậu và kém phát phiển. Để đảm bảo có nền kinh tế có tốc độ tăng cao, bền vững và để
thực hiện các mục tiêu của CNXH, không còn con đờng nào khác là chúng ta phải đẩy
mạnh công nghiệp hóa gắn công nghiệp hóa với hiện đại hóa.Nh vậy gắn công nghiệp
hóa với hiện đại hóa là tất yếu khách quan và là xu hớng có tính quy luật, bắt nguồn từ
yêu cầu khai thác lợi thế của nớc phát triển về công nghệ . CNH - HĐH là quá trình
chuyển đổi căn bản toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý
kinh tếxã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến
sức lao động cùng với công nghệ, phơng tiện và phơng pháp tiên tiến hiện đại, dựa trên
sự phát triển của công nghệ và tiến bộ khoa học công nghệ tạo ra năng suất lao động
xã hội cao.
1.1.2 Thực chất quá trình CNH - CĐH ở nớc ta.
Nớc ta tiến hành công nghiệp hóa - HĐH dới sự lãnh đạo của Đảng - Nhà nớc.
Nhà nớc có vai trò quan trọng trong việc định hớng cho nớc ta thực hiện quá trình
CNH - HĐH. Bài học thành công trong quá trình công nghiệp hóa của các nớc NICs
Ba là, tốc độ tăng lao động trong các ngành phi sản xuất vật chất (dịch vụ) phát
triển nhanh hơn tốc độ phát triển lao động trong các ngành sản xuất vật chất.
Đi đôi với việc phân công lại lao động xã hội, một cơ cấu kinh tế mới cũng dần
dần đợc hình thành. Cơ cấu kinh tế của nhà nớc là một tổng thể của các quan hệ kinh
tế hay các biện pháp hợp thành của nền kinh tế, gắn với vị trí, trình độ kỹ thuật, công
nghệ, quy mô tỷ trọng tơng ứng với từng bộ phận và mối quan hệ tơng tác giữa các
biện pháp gắn liền với điều kiện kinh tế xã hội trong từng giai đoạn phát triển nhất
định, nhằm thực hiện các mục tiêu kinh tế đã đợc hoạch định. Nớc ta khi bớc vào thời
kỳ đổi mới đã phải tiếp nhận một thực trạng một cơ cấu kinh tế mạng nặng đặc trng
của một nớc nông nghiệp lạc hậu. Sau nhiều kế hoạch phát triển kinh tế lần lợt các mô
hình cơ cấu kinh tế đợc hình thành. Song cho đến những năm cuối những năm 80, nền
kinh tế cơ bản vẫn là cơ cấu kinh tế cũ lạc hậu và kém hiệu quả. Cấu trúc của cơ cấu
Trang 4
Đề án kinh tế chính trị
kinh tế bao gồm cơ cấu ngành kinh tế, vùng kinh tế, giữa thị tứ, thị xã, thị trấn, thành
phố, đô thị và cơ cấu thành phần kinh tế. Khai thác có hiệu quả tiềm năng đa dạng về
nông lâm ng nghiệp, thúc đẩy nhanh việc hình thành các vùng kinh tế tập trung,
chuyên canh, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa nông nghiệp và nông thôn, bảo đảm
tổng mức lơng thực, thực phẩm trong nớc, tạo nguồn nhiên liệu vũng chắc cho công
nghiệp chế biến, phát triển nguồn hàng xuất khẩu.
Ngoài ra, xây dựng cơ bản chọn lọc một số cơ sở công nghiệp nặng trọng yếu và
hết sức cấp thiết. Xây dựng nâng cấp, cải tạo hệ thống kết cấu hạ tầng phục vụ phát
triển và thu hút vốn đầu t trực tiếp từ nớc ngoài, chú y đổi mới công nghệ, nâng cao
chất lợng, đa dạng hóa mặt hàng. Phát triển dịch vụ du lịch, khai thác có hiệu quả lợi
thế về tự nhiên, thống nhất lịch sử văn hóa, dân tộc, phục vụ phát triển kinh tế và cải
thiện đời sống.
1.2 Vai trò của nhà nớc ảnh hởng đến CNH-HĐH.
1.2.1 Tính tất yếu khách quan về vai trò của nhà nớc đối với CNH-HĐH.
Là một nớc kém phát triển, lạc hậu, muốn đi lên CNXH, thực hiện CNH-HĐH
cần phải có một tiền đề về cơ sở vật chất kỹ thuật, trang thiết bị đầy đủ. Nhng nếu
động lực của phát triển, vừa đảm bảo thực hiện CNH-HĐH vừa sáng tạo ra tốc độ tăng
trởng kinh tế cao, đồng thời xây dựng tiềm lực khoa học công nghệ để từng bớc phát
triển kinh tế trí thức ở Việt Nam. Từ t tởng chỉ đạo đó, Đại hội IX đã chỉ rõ nhiệm vụ
chủ yếu cấu từng ngành khoa học:
- Đối với khoa học xã hội và nhân văn cần đi sâu nghiên cứu những vấn đề lớn
của đất nớc, khu vực và toàn cầu để chủ động hội nhập quốc tế. Giải quyết
những vấn đề lý luận và thực tiễn xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc.
- Đối với khoa học tự nhiên: nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên chủ yếu
theo định hớng ứng dụng, phục vụ trực tiếp cho việc sáng tạo công nghệ.
Nghiên cứu cơ sở khoa học của sự phát triển các lĩnh vực công nghiệp trọng
điểm và khai thác tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trờng dự báo, phòng,
tránh, giảm nhẹ hậu quả thiên tai.
- Đối với khoa học công nghệ: vừa phải hớng vào những công nghệ cơ bản để
nâng cao trình độ công nghệ của các ngành kinh tế quốc dân, từ đó đổi mới sản
phẩm, nâng cao năng suất lao động, sức cạnh tranh của hàng hoá, thúc đẩy
chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hớng CNH-HĐH, vừa phải hớng vào một số
ngành công nghệ cao hiện đại mà chúng ta có khả năng.
Trang 6
Đề án kinh tế chính trị
Bên cạnh đó, nhà nớc cố gắng tạo thị trờng cho khoa học công nghệ, đổi mới cơ
chế tài chính nhằm khuyến khích sáng tạo gắn ứng dụng khoa học công nghệ với sản
xuất, kinh doanh, quản lý dịch vụ. Coi trọng việc nghiên cứu cơ bản trong các ngành
khoa học. Tăng đầu t ngân sách và huy động các nguồn lực khác cho khoa học và
công nghệ, hoàn thành xây dựng những khu công nghiệp cao và hệ thống phòng thí
nghiệm trọng điểm quốc gia. Sắp xếp lại và đổi mới hệ thống nghiên cứu khoa học,
phối hợp chặt chẽ việc nghiên cứu khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật với khoa học
xã hội và nhân văn. Đẩy mạnh hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học và công
nghệ. Thực hiện tốt chính sách bảo vệ nhà khoa học có công trình nghiên cứu xuất sắc.
1.2.3 Vai trò của nhà nớc đối với giáo dục đào tạo.
CNH-HĐH có quan hệ chặt chẽ với giáo dục và đào tạo, chúng luôn có sự tác
Hiện nay tình hình thế giới và trong nớcđã có sự thay đổi, sự nghiệp CNH-HĐH đặt ra
những yêu cầu mới đòi hỏi phải có sự kết hợp chặt chẽ kinh tế với quốc phòng an ninh
toàn diện và cấp bách hơn. Đảng và nhà nớc ta đã:
- Ban hành các văn bản pháp luật về kết hợp kinh tế quốc phòng an ninh: đặc tr-
ng cơ bản nhất của quản lý nhà nớc là quản lý bằng pháp luật. Vì vây để nâng
cao hiệu lực quản lý nhà nớc về kết hợp kinh tế quốc phòng an ninh thì điều
quan trọng là phải ban hành các văn bản pháp luật.
- Xây dựng quy hoạch, kế hoạch, chính sách quốc gia về kết hợp kinh tế quốc
phòng an ninh.
- Tổ chức quản lý thông tin, nghiên cứu khoa học, giáo dục, hớng dẫn thực hiện,
tranh thủ kiểm tra, xử lý những vi phạm pháp luật đều là những nội dung
quản l nhà nớc rất quan trọng góp phần nâng cao hiệu lực quản lý nhà nớc về
kết hợp kinh tế quốc phòng an ninh.
Tăng cờng quốc phòng an ninh, giữ vững an ninh quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ là
nhiệm vụ trọng yếu, thờng xuyên của Đảng, nhà nớc và của toàn dân, trong đó quân
đội nhân dân và công an nhân dân là lực lợng nòng cốt.
Chính sách của nhà nớc ta là xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân
cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bớc hiện đại, có bản lĩnh chính trị vững vàng,
trung thành tuyệt đối với Tổ quốc, với Đảng và nhân dân,có trình độ học vấn và
chuyên môn, nghiệp vụ cao, quan trọng và hết lòng phục vụ nhân dân. Xây dựng chính
sách chính trị xã hội, thế trận quốc phòng toàn dân và an ninh nhân dân, coi trọng xây
Trang 8
Đề án kinh tế chính trị
dựng thế trận trên các địa bàn chiến lợc trọng yếu, xây dựng lực lợng quân dân, tự vệ
và công an, bảo vệ cơ sở.
Hoàn thiện hệ thống pháp luật về nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Đầu t thích đáng cho
công nghiệp quốc phòng, trang bị kỹ thuật hiện đại cho quân đội, công an. Từng bớc
cải thiện đời sống vật chất của các lực lợng vũ trang, thực hiện tốt chính sách hậu ph-
ơng đối với Quân đội nhân dân và Công an nhân dân.
1.2.5 Vai trò của nhà nớc trong việc đào tạo nguồn nhân lực.
quan trọng nhất đối với sự nghiệp CNH-HĐH cũng nh sản xuất kinh doanh của nền
kinh tế là phải có nguồn vốn lớn. Vốn cho sự nghiệp CNH-HĐH các ngành kinh tế
quốc dân nhiều hay ít tuỳ thuộc vào năng lực của cơ chế huy động, quản lý và sử dụng
vốn có hiệu quả hay không? Muốn cho sự nghiệp CNH-HĐH đợc tiến hành với tốc độ
nhanh cần phải có cơ chế, chính sách và biện pháp huy động đợc nguồn vốn nhiều
nhất, quản lý và sử dụng vốn hiệu quả nhất.
Vấn đề huy động vốn cho quá trình CNH-HĐH có ý nghĩa quan trọng đối với
nền kinh tế nớc ta. Nhà nớc huy động vốn từ nội bộ nền kinh tế trong nớc, tạo ra sự
liên doanh liên kết giữa các ngành, các lĩnh vực các miền các vùng của nền kinh tế đất
nớc, tạo ra thông qua sự phát triển mạnh mẽ của công ty cổ phần, thông qua việc huy
động các khoản tiền nhàn rỗi trong dân chúng, của các cơ sở kinh tế, các cơ quan đoàn
thể, thông qua cấc khoản thuế nộp ngân sách nhà nớc. Trong đó nhiệm vụ nội bộ của
nền kinh tế có tính chất quyết định cho quá trình CNH-HĐH. Vì vậy cần phải ra sức
tiết kiệm trong sản xuất, trong tiêu dùng cá nhân, dồn vốn cho đầu t phát triển. Đầu t
nhà nớc chủ yếu tập trung xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, xây dựng một cơ sở
phát triển mạnh mẽ sản xuất nhằm huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong nhân dân phục
vụ có hiệu quả sự nghiệp CNH-HĐH.
1.2.7 Vai trò của nhà nớc trong phát huy sức mạnh tổng hợp của các thành phần
kinh tế.
CNH-HĐH là sự nghiệp của toàn dân, của mọi thành phần kinh tế trong đó kinh
tế nhà nớc là chủ đạo và đặt dới sự lãnh đạo của Đảng. Điều đó đòi hỏi phải thực hiện
nhất quán, lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, lấy
việc giải phóng sức lao động, động viên tối đa mọi nguồn lực bên trong và bên ngoài
cho CNH-HĐH, nâng cao hiệu quả kinh tế xã hội, cải thiện đời sống của nhân dân là
mục tiêu trong việc khuyến khích các thành phần kinh tế và các hình thức tổ choc kinh
doanh.
Trang 10
Đề án kinh tế chính trị
1.2.7.1 Tiếp tục đổi mới và phát triển có hiệu quả kinh tế nhà nớc để làm tốt vai trò
chủ đạo làm đòn bẩy cho sự tăng trởng kinh tế và giải quyết nhiều vấn đề xã hội, làm
Đề án kinh tế chính trị
Phát huy sức mạnh tổng hợp của dân, của các thành phần kinh tế là một trong
những vấn đề quyết định sự thành bại của công cuộc CNH-HĐH đất nớc. Ngày nay
đang có xu thế hợp tác, liên kết, liên doanh giữa các thành phần kinh tế cùng đầu t
phát triển. Khuyến khích mở rộng tổ chức các hiệp hội ngành nghề bao gồm các nhà
doanh nghiệp nhà nớc và T nhân, các hiệp hội công thơng tạo điều kiện cho các nhà
kinh tế tham gia xây dựng đất nớc, hỗ trợ bổ sung cho nhau mở rộng sản xuất kinh tế,
vơn ra thị trờng thế giới, giúp nhau chấp hành pháp luật.
1.3. Kinh nghiệm các nớc đi trớc.
1.3.1. Chiến lợc hàng nhập khẩu thay thế hàng xuất khẩu .
Kinh nghiệm của các nớc thực hiện chuyển giao công nghệ (Nhật Bản, NTCs,
ASEAN ) cho thấy các n ớc tiến hành CNH gắn liền với HĐH qua chuyển giao công
nghệ hay CNH hớng về xuất khẩu đều đạt đợc những kết quả nổi bật. Chuyển giao
công nghệ cho phép:
- Rút ngắn khoảng cách lạc hậu so với các nớc có nền kinh tế phát triển do khai
thác đợc lợi thế tuyện đối và lợi thế so sánh về Khoa học công nghệ nhiện đại
của thế giới.
- Tạo điều kiện để khai thác có hiệu quả hơn các nguồn lực trong nớc nhằm tăng
trởng kinh tế.
- Đối với những nớc đang chuyển từ nền CNH thay thế nhập khẩu sang CNH
hớng về xuất khẩu thì nó thúc đẩy chuyển dịch này có hiệu quả, tạo thế và lực
cho cạnh tranh va hòa nhập thị trờng thế giới.
ở giai đoạn đầu kinh tế của các nớc ASEAN vốn là nền kinh tế nông nghiệp lạc
hậu, công nghiệp què quoặt, chủ yếu là công nghiệp khai thác và một số chế biến nông
lâm sơ cấp với kỹ thuật lạc hậu. Nhng từ những năm 70 các nớc ASEAN đã thay đổi
phơng hớng phát triển công nghiệp từ thay thế nông nghiệp. Nội dung của chính sách
này là khuyến khích t bản t nhân phát triển trên cơ sở thực hiện các chính sách mở cửa
nhằm huy động mọi nguồn lực trong nớc, thu hút vốn nớc ngoài để phát triển công
nghiệp. Thực tế của thế giới mấy chục năm qua cho thấy hầu hết các nớc thực hiện
CNH hớng về xuất khẩu đều đạt kết quả nổi bật so với áp dụng chiến lợc công
mức độ ô nhiễm ngày càng tăng lên.
Tại thủ đô Băngkôk:sau 22 năm mặt bằng lún xuống 160cm do khai thác
nguồn nớc ngầm.
Chính vì vậy đã có những bài học rút ra từ thực trạng trên.
Trang 13
Đề án kinh tế chính trị
- Chống ô nhiễm ngay tại nguồn phát sinh ra ô nhiễm: áp dụng công nghệ loại bỏ chất
bẩn.
ở Liên bang Đức: các nhà máy đều lắp bộ phận lọc vào ống khói đảm bảo khói thải
vào không khí không còn độc hại.
- Việc bảo vệ môi trờng đợc xem xét ngay từ khi lập luận chứng kinh tế kỹ thuật cho
các dự án. Không đảm bảo yêu cầu về bảo vệ môi trờng thì bị đình chỉ xây dựng.
- Tăng cờng vai trò của nhà nớc trong việc phòng chống ô nhiễm: tiến hành việc đo
đạc về môi trờng, đo đạc về nguồn gây ô nhiễm, lập chơng trình điều chỉnh.
- Các nớc nhập chuyển giao công nghệ thờng chú ý hạn chế các công nghệ tốn nhiều
nguyên liệu và gây ô nhiễm môt trờng.
Nớc ta bớc vào thời kỳ đẩy nhanh CNH-HĐH nhng đã đối mặt với vấn đề môi
trờng đang đặt ra trớc mắt. Hà Nội, Hồ Chí Minh là hai thành phố lớn có mức độ ô
nhiễm đã tới mức báo động. Hà Nội có mức độ ô nhiễm CO
2
gấp 14 lần tiêu chuẩn cho
phép, lợng bụi nội thành cao hơn ngoại thành 5-10 lần. Hồ Chí Minh có các kim loại
chì, nhôm, thuy ngân với hàm lợng lớn hơn 20 lần cho phép.
Song song với việc xây dựng tốt các cơ sở phục vụ cho quá trình CNH-HĐH ,
Đảng và Nhà nớc ta phải chú trọng và quan tâm tới kết quả thực hiện của các nớc đi tr-
ớc. Từ đó sẽ xây dựng những chính sách và chơng trình phù hợp cho sự nghiệp CNH-
HĐH của nớc ta.
Trang 14
Copyright: Tài liệu đại học ©