Học viện Chính trị hành chính Quốc gia
Hồ Chí Minh
BO CO
TNG HP KT QU NGHIấN CU
TI KHOA HC CP B NM 2011
Mó s: B 11-04

Từ quy luật mâu thuẫn đến vấn đề đấu tranh giai cấp
ở nớc ta hiện nay

C quan ch trỡ: VIN TRIT HC
Ch nhim ti: TS. NG QUANG NH
Th ký ti: NGUYN TH BC 9116 Hà Nội - 2011
LỰC LƯỢNG NGHIÊN CỨU TT
Tác giả Tên chuyên đề

Th.S Hoàng Ngọc Thắng
Trường Đại học Phòng cháy chữa cháy
CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI Chữ viết tắt Chữ được viết tắt
Chủ nghĩa cộng sản CNCS
Chủ nghĩa tư bản CNTB
Chủ nghĩa xã hội CNXH
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá CNH, HĐH
Doanh nghiệp nhà nước DNNN
Giai cấp công nhân GCCN
Giai cấp nông dân GCND
Kinh tế thị trường KTTT
Lực lượng sản xuất LLSX

13
1.1. Quy luật mâu thuẫn
13
1.2. Lý luận về giai cấp, đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác –
Lênin – giá trị khoa học và ý nghĩa của nó trong thời đại ngày nay
31
Chương 2: ĐẤU TRANH GIAI CẤP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY - THỰC
CHẤT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA

59
2.1. Thực chất của cuộc đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay
59
2.2. Những vấn đề đặt ra từ nhận thức quy luật mâu thuẫn và
quá trình thực hiện đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay
126
Chương 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP CƠ BẢN GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
ĐẤU TRANH GIAI CẤP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY TRÊN CƠ SỞ QUY LUẬT
MÂU THUẪN

144
3.1. Một số quan điểm cơ bản để giải quyết vấn đề đấu tranh
giai cấp ở nước ta hiện nay trên cơ sở nhận thức, vận dụng quy luật
mâu thuẫn
144
3.2. Một số giải pháp cơ bản giải quyết vấn đề đấu tranh giai
cấp ở nước ta hiện nay trên cơ sở nhận thức, vận dụng quy luật mâu
thuẫn
153
KẾT LUẬN
171

ững nội dung cơ bản
trong học thuyết cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Mác – Lênin, trong đó
có lý luận giai cấp và đấu tranh giai cấp. Nhiều tư tưởng, học thuyết của các
nhà lý luận, nhà tư tưởng tư sản đưa ra trước đó có điều kiện trỗi dậy và phát
triển mạnh mẽ. Những thuật ngữ như “xã hội siêu công nghiệp”, “các nhà hợp
nhất”, “phương tiện h
ợp nhất”, “siêu đấu tranh”, “ý thức hệ toàn cầu”…của
Alvin Toffler; “dung hợp giai cấp” của phái Phrăng Phuốc; “chủ nghĩa Mác
mới” ở các nước phương Tây, bắt nguồn từ Lucacs, Korsch, Hor Kheimer,

2
Gramsi có điều kiện tiếp tục đưa ra quan điểm phủ nhận sứ mệnh lịch sử của
giai cấp công nhân; lấy xung đột văn hoá thay thế cho đấu tranh giai cấp Tất
cả những lý luận, tư tưởng của các học giả thuộc các trường phái trên đây xét
đến cùng đều nhằm phủ nhận vai trò của chủ nghĩa Mác – Lênin; phủ nhận lý
luận đấu tranh giai cấp, chuyên chính vô sả
n. Họ cho rằng lý luận đấu tranh
giai cấp đã lỗi thời, xã hội không còn đấu tranh giai cấp, không còn chuyên
chính vô sản, chỉ còn sự hợp tác, thống nhất, sự tương trợ thuần tuý lẫn
nhau… Điều này đã tác động không nhỏ tới nhận thức, tư tưởng, quan điểm,
lập trường của những người mácxít.
Vậy, có phải lý luận đấu tranh giai cấp của chủ nghĩa Mác – Lênin đ
ã lỗi
thời? Có phải thời đại ngày nay không còn đấu tranh giai cấp?
Theo quan điểm của V.I.Lênin, trong thời kỳ chuyên chính vô sản, đấu
tranh giai cấp vẫn còn là tất yếu. Vì, trong nền chuyên chính vô sản, giai cấp
vô sản dùng chính quyền của mình để đè bẹp bọn bóc lột, trấn áp những lực
lượng phản cách mạng, lực lượng bảo thủ, đại diện cho lợi ích của thiểu số,
bảo vệ
đất nước; làm cho quần chúng lao động và bị bóc lột hoàn toàn tách

hiện nay của tình hình thế giới sẽ làm cho cuộc đấu tranh vì mục tiêu hoà bình
và tiến bộ xã hội càng trở nên khó khă
n, phức tạp hơn, nhất là đối với những
nước đang đi theo con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội. Do vậy, vấn đề đấu
tranh giai cấp vẫn là nội dung cơ bản trong đường lối chính sách của các đảng
cộng sản, nhất là các đảng cộng sản cầm quyền. Mắc sai lầm trong vấn đề này
chắc chắn sẽ gây ra tổn thất to lớn cho cách mạng.
Trong đ
iều kiện hiện nay, nước ta đang phát triển kinh tế nhiều thành
phần, với sự đan xen tồn tại của các hình thức sở hữu đã làm cho cơ cấu xã
hội – giai cấp có nhiều biến đổi. Mặt khác, nước ta đang trong thời kỳ quá độ
lên chủ nghĩa xã hội. Đó là thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã
hội kia, nên trong thời kỳ ấy s
ự đấu tranh giữa cái cũ và cái mới diễn ra rất
gay gắt. Cái mới mặc dù là tiến bộ nhưng mới ra đời nên còn non nớt chưa
chiếm ưu thế, chưa phát triển thành xu hướng chủ đạo. Cái cũ tuy đã lỗi thời
về mặt lịch sử nhưng lại chưa mất đi vì nó còn biện hộ cho lợi ích của một lực

4
lượng xã hội nhất định. Cuộc đấu tranh giữa cái cũ và cái mới đại diện cho hai
xu thế tiến bộ và lạc hậu biểu hiện thành mâu thuẫn xã hội trên tất cả các lĩnh
vực của đời sống xã hội (kinh tế, chính trị - xã hội, văn hoá tư tưởng ) làm
cho mâu thuẫn giai cấp, đấu tranh giai cấp diễn ra phức tạp. Do vậy, có thể
khẳng định, ở nước ta hi
ện nay đấu tranh giai cấp vẫn còn là tất yếu.
Nội dung chủ yếu của cuộc đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay không
ngừng củng cố chính quyền Nhà nước của dân, do dân, vì dân; đấu tranh làm
thất bại mọi âm mưu và hành động chống phá của các thế lực thù địch, bảo vệ
độc lập dân tộc, xây dựng nước ta thành một nước xã hội chủ nghĩa phồn
vinh, nhân dân hạnh phúc; thực hiệ

Quan hệ giai cấp – dân tộc – nhân loại, của tác giả Trần Hữu Tiến,
Nguyễn Ngọc Long, Nguyễn Xuân Sơn, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
2002; Quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về giai cấp, của tác giả Lê Hữu
Nghĩa, Tạp chí Cộng sản số 11/1994; Giai cấp và đấu tranh giai cấp – Một số
vấn đề lý luận và thực tiễn, của tác giả Trần Phúc Thăng, Nxb. Lý luậ
n Chính
trị, Hà Nội, 2005; Nghiên cứu và vận dụng học thuyết đấu tranh giai cấp của
chủ nghĩa Mác - Lênin trong điều kiện hiện nay như thế nào? của tác giả
Dương Văn Thịnh, Tạp chí Triết học, số 1/2006; Vấn đề dân tộc, giai cấp,
nhân loại, của tác giả Vũ Hiền, Ngô Mạnh Lân, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà
Nội. 1995; Nhận thức và vận dụng quan đi
ểm mácxít về đấu tranh giai cấp
trong lĩnh vực bảo vệ an ninh trật tự ở nước ta hiện nay, Tạp chí Trật tự an
toàn xã hội, số 10/1997; Cách mạng tháng Mười tiếp tục soi sáng con đường
chúng ta đi, của Học viện CTQG Hồ Chí Minh và Trung tâm Khoa học Xã
hội và Nhân văn quốc gia, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.1998; Nét đặc sắc
trong việc giải quyết mối quan hệ dân tộc, giai cấp ở Việt Nam hi
ện nay, của
tác giả Nguyễn Chí Mỳ, Nguyễn Ngọc Long, Tạp chí Cộng sản số 6/1999;
Đấu tranh giai cấp với nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia trong công cuộc đổi
mới hiện nay ở Việt Nam, Luận án Tiến sĩ Triết học, của tác giả Phạm Thái
Bình, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2001; Góp phần

6
nhận thức thế giới đương đại, của tác giả Nguyễn Đức Bình, Lê Hữu Nghĩa,
Trần Hữu Tiến (đồng chủ biên), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.2003; Học
thuyết đấu tranh giai cấp - một số vấn đề lý luận và thực tiễn hiện nay, của
tác giả Nguyễn Quang Hưng, Tạp chí Triết học, số 10/2005; Tư tưởng của
V.I.Lênin về cuộc
đấu tranh của giai cấp vô sản vì dân chủ và chủ nghĩa xã

thế lực thù địch với độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Nói cách khác, nó là
cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Đây là một nhận
thức phản ánh đúng đắn tinh thần của chủ nghĩa Mác – Lênin, có ý nghĩa lý
luận cơ bản đối với vi
ệc cuộc đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay. Tác giả
Luận án còn khẳng định, chúng ta không thể nhận thức mơ hồ về giai cấp và
đấu tranh giai cấp, thiếu quan điểm giai cấp và phương pháp phân tích giai
cấp trong việc xử lý các quan hệ xã hội - giai cấp. Phủ nhận tính khách quan
của đấu tranh giai cấp thì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,
văn minh sẽ không trở thành hiện thực. Đây là quan điể
m đúng đắn để giải
quyết vấn đề đấu tranh giai cấp ở Việt Nam hiện nay.
Tuy vậy, gắn việc giải quyết vấn đề đấu tranh giai cấp với nhiệm vụ bảo
vệ an ninh quốc gia nên Luận án chưa làm rõ được những sai lầm về nhận
thức và xử lý những vấn đề giai cấp cụ thể ở Việt Nam thời gian qua, do thiếu
cơ sở
lý luận về giai cấp và đấu tranh giai cấp. Mặt khác, những nội dung của
cuộc đấu tranh giai cấp được nghiên cứu trong bối cảnh Việt Nam chưa chịu
nhiều tác động bởi các yếu tố quốc tế như hiện nay. Những vấn đề trên đây sẽ
được nghiên cứu đầy đủ trong đề tài này của nhóm tác giả.
Trong cuốn Giai cấp và đấu tranh giai cấp – Một số vấn đề lý lu
ận và
thực tiễn, tác giả Trần Phúc Thăng đã có những nghiên cứu sâu sắc về giai
cấp, đấu tranh giai cấp. Trong đó, tác giả đã lược khảo quan điểm của các nhà
tư tưởng về giai cấp và đấu tranh giai cấp trong lịch sử, từ thời cổ đại đến
trước khi chủ nghĩa Mác – Lênin ra đời; nêu ra những tư tưởng cơ bản, có giá
trị to lớn của chủ
nghĩa Mác – Lênin về giai cấp và đấu tranh giai cấp; làm rõ
điểm khác biệt căn bản giữa quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin và những
quan điểm trước đó về giai cấp và đấu tranh giai cấp.

thức hệ. Để giành thắng lợi, chủ nghĩa xã hội cần phát triển về mọi mặt: tư
tưởng, lý luận, chính trị, thực tiễn; chỉ có phát triển đúng hướng, hệ tư t
ưởng
xã hội chủ nghĩa mới thắng được hệ tư tưởng tư sản.

9
Trong bài Toàn cầu hoá và đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc, được
in trong cuốn Góp phần nhận thức thế giới đương đại, tác giả Trần Hữu Tiến
đã phân tích cuộc đấu tranh giai cấp, đấu tranh dân tộc trong thời kỳ toàn cầu
hoá hiện nay. Tác giả khẳng định, cùng với áp bức, bóc lột giai cấp, áp bức,
bóc lột dân tộc vẫn tồn tại trong điều kiện toàn cầu hoá, áp bức dân t
ộc đã
tăng lên sau khi Liên xô sụp đổ. Bước sang thế kỷ XXI, chính giới tư bản, đặc
biệt là Mỹ, tăng cường rõ rệt tính chất bành trướng, phản động, hiếu chiến.
Biểu hiện rõ rệt là cuộc xâm lược tàn bạo của Mỹ và NATO ở Nam Tư, là
việc Mỹ cấu kết với Israel đàn áp dã man phong trào giải phóng dân tộc ở
Trung Đông Do vậy, có thể nói trong điều kiện toàn c
ầu hoá, các mâu thuẫn
cơ bản trên thế giới biểu hiện dưới những hình thức và mức độ khác nhau vẫn
tồn tại và phát triển, có mặt sâu sắc hơn, đấu tranh dân tộc và đấu tranh giai
cấp tiếp tục diễn ra gay gắt. Trong bài viết này, tác giả còn nêu ra những đặc
điểm của phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân thời kỳ toàn cầu hoá.
Những đặc điểm đó đã phản ánh tính phứ
c tạp của cuộc đấu tranh giai cấp
hiện nay.
Ngoài những công trình chủ yếu trên đây, các công trình khác đã nghiên
cứu vấn đề giai cấp trên nhiều góc độ khác nhau, trong đó các công trình vẫn
có sự thống nhất về thực chất của đấu tranh giai cấp ở nước ta hiện nay là
cuộc đấu tranh chống xu hướng tự phát tư bản chủ nghĩa và các thế lực thù
địch với độc lập dân tộc và chủ

người. Đặc biệt, trong một số công trình trên đã nêu khả năng và tương lai
phát triển của chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ mới trên cơ sở nền tảng của chủ
nghĩa Mác về sự phát triển của lịch sử, tính tất yếu của lịch sử.
Một số công trình khác đã phân tích vấn đề quan hệ giai cấp, dân tộc, sắc
tộc ở các nước trên th
ế giới, như tư tưởng bá quyền kiểu mới, về đấu tranh sắc
tộc ở Balkans Âu - Á, từ đó đưa ra những nhận định về trật tự thế giới mới.
Điều này có ý nghĩa tham khảo đối với quá trình đấu tranh để giữ độc lập dân
tộc và xây dựng chiến lược phát triển của mỗi quốc gia trong tương lai. Đây
là những vấn đề chính tr
ị thực tiễn quan trọng, được nhóm tác giả nghiên cứu
kỹ và phân tích sâu thêm thực chất của cuộc đấu tranh giai cấp hiện nay.

11
Có thể nói, cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về giai cấp,
đấu tranh giai cấp, nhưng do chưa có sự phân tích rõ cơ sở lý luận của đấu
tranh giai cấp nên trong xử lý những vấn đề thực tiễn vẫn mắc những sai lầm
nhất định. Đặc biệt, phân tích cơ sở lý luận để giải quyết vấn đề đấu tranh giai
cấp trong điều kiện Việt Nam hội nhậ
p quốc tế toàn diện, mạnh mẽ thì chưa
có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống. Đây là vấn đề được giải
quyết trong đề tài Từ quy luật mâu thuẫn đến vấn đề đấu tranh giai cấp ở
nước ta hiện nay của tập thể tác giả.
3. Mục tiêu của đề tài
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn vấn đề đấu tranh giai cấp ở
n
ước ta hiện nay, đề tài đề xuất những quan điểm, giải pháp cơ bản giải quyết
vấn đề đấu tranh giai cấp, góp phần giải phóng sức sản xuất xã hội, thúc đẩy
sự phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
4. Phương pháp nghiên cứu

cấp ở n
ước ta hiện nay trên cơ sở nhận thức quy luật mâu thuẫn 13
Chương 1

QUY LUẬT MÂU THUẪN – CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐỂ NGHIÊN CỨU
VẤN ĐỀ ĐẤU TRANH GIAI CẤP Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

1.1. QUY LUẬT MÂU THUẪN
1.1.1. Nội dung cơ bản của quy luật mâu thuẫn
Để nghiên cứu vấn đề đấu tranh giai cấp hiện nay, chúng ta không thể
không đi sâu tìm hiểu quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập
(gọi tắt là quy luật mâu thuẫn). Bởi lẽ, chính quy luật này là cơ sở lý luận để
hiểu và lý giải vấn đề đấu tranh giai cấp nói chung, đấu tranh giai cấp ở Việt
Nam nói riêng.
Xung quanh quy luật thống nhấ

1
. Trong khi đó
khái niệm "thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập" được hiểu theo nhiều
nghĩa khác nhau.
Thứ nhất, sự thống nhất của các mặt đối lập được hiểu theo nghĩa các
mặt đối lập nương tựa vào nhau, cần đến nhau, làm cơ sở, điều kiện, tiền đề
cho nhau tồn tại, không có mặt này thì cũng không có mặt kia và ngược lại,
không có mặ
t kia thì cũng không có mặt này. Chẳng hạn như đồng hóa và dị
hóa trong cơ thể động vật. Không có đồng hóa thì quá trình dị hóa không thể
diễn ra. Ngược lại, không có dị hóa thì quá trình đồng hóa cũng không thể
diễn ra được. Nghĩa là đồng hóa và dị hóa trong cơ thể động vật cần đến nhau,
nương tựa vào nhau, làm cơ sở cho nhau tồn tại.
Thứ hai, sự thống nhất của các mặt đối lập là sự phù h
ợp, sự đồng nhất,
sự tác động ngang nhau của các mặt đối lập. Như V.I.Lênin đã từng chỉ rõ:
"Sự đồng nhất của các mặt đối lập ("Sự thống nhất của chúng, nói như vậy có
lẽ đúng hơn ? Tuy ở đây sự phân biệt giữa các từ đồng nhất và thống nhất
không quan trọng lắm"
2
. V.I.Lênin còn viết: "Sự thống nhất (phù hợp, đồng 1
Xem: Từ điển Tiếng Việt, Nxb. Khoa học xã hội, Hà Nội.1977. tr.744.
2
V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb. Tiến Bộ, Mátxcơva.1981, tập 29, tr.279.

15
nhất, tác dụng ngang nhau) của các mặt đối lập là có điều kiện, tạm thời "

ột cách đơn giản rằng mặt 1
V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb. Tiến Bộ, Mátcơva.1981, tập 29, tr.379.

16
này không thể hàm chứa yếu tố nào của mặt kia và ngược lại. Nếu chỉ hiểu
như vậy dễ dẫn tới sai lầm tả khuynh. Điều quan trọng là chúng ta phải tìm
được những yếu tố thuộc tính, đặc điểm giống nhau, tương đồng nhau ở các
cặp mặt đối lập. Tất nhiên, như V.I.Lênin nói "những yếu tố, thuộc tính, đặc
điểm giống nhau này, t
ương đồng, đồng nhất với nhau này là phải có điều
kiện "Không phải chỉ là sự thống nhất của các mặt đối lập, mà còn là những
chuyển hóa của mỗi, quy định, chất đặc trưng, mặt, thuộc tính sang mỗi cái
khác [sang cái đối lập với nó?]"
1
. Cũng chính vì vậy, đối với V.I.Lênin: "Phép
biện chứng là học thuyết vạch ra rằng những mặt đối lập làm thế nào mà có
thể và thường là (trở thành) đồng nhất - trong những điều kiện nào chúng là
đồng nhất, bằng cách chuyển hóa lẫn nhau, tại sao lý trí của con người không
nên xem những mặt đối lập ấy là chết, cứng đờ, mà là sinh động, có điều kiện,
năng độ
ng, chuyển hóa lẫn nhau"
2
. Chỉ trên tinh thần này của V.I.Lênin chúng
ta mới thực hiện được chính sách đại đoàn kết dân tộc. Sự đoàn kết thống
nhất trong Đảng cũng là như vậy.
Qua trên chúng ta có thể hiểu rằng, mâu thuẫn không thể hình thành từ
sự thống nhất của các “phần tử, yếu tố” không đối lập. Hơn nữa khái niệm

ngược nhau. Các mặt đối lập theo V.I.Lênin đó là "những khuynh hướng mâu
thuẫn; bài trừ lẫn nhau, đối lập"
1
nhau. Vì vậy, phát triển theo quan điểm duy
vật biện chứng đối với V.I.Lênin đó "là sự thống nhất của các mặt đối lập (sự
phân đôi cái thống nhất thành những mặt đối lập bài trừ lẫn nhau và mối quan
hệ lẫn nhau giữa các mặt đối lập ấy"
2
. Rõ ràng là các mặt đối lập trong mẫu
thuẫn theo quan niệm của V.I.Lênin không chỉ là những khuynh hướng trái
ngược nhau mà phải là những khuynh hướng mâu thuẫn nhau, đối lập nhau,
bài trừ lẫn nhau (V.I.Lênin nhấn mạnh chữ bài trừ lẫn nhau) và giữa chúng có
mối quan hệ lẫn nhau. Bài trừ ở đây là mặt này bài trừ mặt kia nhưng lại
thống nhất với nhau, quan hệ với nhau, làm tiền đề tồn tại cho nhau.
4. Một sự
vật, hiện tượng có thể có nhiều mâu thuẫn cơ bản nhưng trong
cùng một thời điểm, một điều kiện, một mối liên hệ xác định, theo chúng tôi
sự vật, hiện tượng chỉ có một mâu thuẫn cơ bản. Bởi mâu thuẫn cơ bản phải là
mâu thuẫn quy định bản chất sự vật, hiện tượng tồn tại với tư cách là chính 1
V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb. Tiến Bộ, Mátcơva.1981, tập 29, tr.379.
2
V.I.Lênin: Toàn tập, Nxb. Tiến Bộ, Mátcơva.1981, tập 29, tr.379.

18
nó. Mâu thuẫn cơ bản được giải quyết sự vật, hiện tượng sẽ chuyển sang trạng
thái tồn tại khác của nó-hay nói khác đi nó đã là sự vật khác. Khi ấy sự vật đó
đã là sự vật khác chứ không còn như nó đã là. Tất nhiên trong một sự vật,

19
Mặc dù khi mâu thuẫn được giải quyết sự vật mới vận động, phát triển
nhưng nếu không có sự thống nhất của các mặt đối lập thì sự vật không thể là
nó, nó không thể tồn tại được. Do vậy, khi nhận thức sự vật phải nhận thức
đúng cả thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập.
6. Cần phân biệt mâu thuẫn trong tự
nhiên với mâu thuẫn trong xã hội.
Mâu thuẫn trong tự nhiên được giải quyết một cách tự phát không cần đến sự
can thiệp của con người; còn mâu thuẫn xã hội được giải quyết thông qua
hoạt động thực tiễn có ý thức của con người. Con người không thay thế được
quy luật nói chung, quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập nói
riêng nhưng thông qua hoạt động thực tiễn có ý thức của mình, con ngườ
i có
thể tìm ra cơ chế, điều kiện để tác động thúc đẩy quy luật diễn ra nhanh hơn,
tạo động lực cho sự phát triển. Chẳng hạn, giai cấp tư sản đang làm mọi cách
để "điều hòa" “điều chỉnh” mâu thuẫn giữa tính chất xã hội hóa của lực lượng
sản xuất và tính chất tư bản tư nhân chủ nghĩa của quan hệ sản xuấ
t trong xã
hội tư bản. Để thực hiện điều này, giai cấp tư sản có những điều chỉnh nhất
định về an sinh xã hội, về chính sách xã hội, có tính tới lợi ích của người lao
động. Nhưng những điều chỉnh về an sinh xã hội, về chính sách xã hội này
cũng chỉ có giới hạn nhất định mà giai cấp tư sản còn chấp nhận được về mặt
lợi ích. Do vậy, để giải quyết mâu thuẫn này không thể là "điều hòa", thỏa
hiệp mãi. Sự tác động của giai cấp tư sản chỉ có thể “kéo dài” sự tồn tại của
mâu thuẫn cơ bản này chứ không giải quyết được nó.
Đúng như V.I.Lênin đã viết: "Có thể định nghĩa vắn tắt phép biện chứng
là học thuyết về sự thống nhất của các mặ
t đối lập. Như thế là nắm được hạt
nhân của phép biện chứng, nhưng điều đó đòi hỏi phải có những sự giải thích
và một sự phát triển thêm"

ểu cho lôgic phát triển nội tại
của khu vực xã hội chủ nghĩa.
Thứ nhất, đó là mâu thuẫn gắn liền với sự tồn tại những tàn dư của chủ
nghĩa tư bản trong bản thân khu vực xã hội chủ nghĩa, đó là tàn dư của cái cũ
trong cái mới, vì xã hội mới thoát thai từ trong lòng xã hội cũ.
Thứ hai, trong sự phát triển của chủ nghĩa xã hộ
i cũng có những mâu
thuẫn nảy sinh do những nhiệm vụ mới của sự phát triển tiếp tục đặt ra, khi
những hiện tượng tự bản thân chúng hoàn toàn không phải là những tàn dư (1)
Dẫn theo: Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô - Viện Triết học: Lịch sử phép biện chứng, tập V, Phép biện
chứng mácxít (Giai đoạn V.I.Lênin), Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội. 1998, tr.400.

21
của chủ nghĩa tư bản. Trong một giai đoạn phát triển nhất định, có những cái
đóng vai trò tiến bộ, nhưng sau đó đã biến thành vật kìm hãm sự phát triển
tiếp tục, trở nên già cỗi, lỗi thời.
Thứ ba, đó là những mâu thuẫn của sự phát triển, tuy trực tiếp không
phải là quan hệ giữa cái cũ và cái mới, mà là đặc trưng cho mối liên hệ mâu
thuẫ
n giữa bộ phận và toàn thể, giữa cái đặc thù và cái phổ biến, giữa cái duy
nhất và cái nhiều, giữa cái đồng nhất và khác biệt ở trong bản thân cái mới
(1)
.
Theo tư tưởng của V.I.Lênin, cái mới và cái cũ chỉ được hiểu theo nghĩa
những mặt mâu thuẫn trong đó một mặt (cái mới) thúc đẩy sự phát triển trong
những điều kiện nhất định, còn mặt kia (cái cũ) thì lại kìm hãm nó cũng trong
những điều kiện ấy. Tiêu chuẩn của cái mới và cái cũ ở đây là mối quan hệ