Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
MỤC LỤC

Lời mở đầu………………………………………………………………….4
1. Mối quan hệ biện chứng giữa xã hội và tự nhiên………………………...5
1.1. Xã hội – Tự nhiên……………………………………………………....5
1.2. Quan hệ giữa tự nhiên và xã hội………………………………………..5
1.2.1. Vai trò của yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội………………………….5
trong hệ thống tự nhiên – xã hội
1.2.2. Con người trong quan hệ Tự nhiên – Xã hội…………………………6
1.2.2.1. Vai trò của con người trong mối quan hệ tự nhên - xã hội…………6
1.2.2.2. Mối quan hệ giữa con người và tự nhiên phụ thuộc vào……………7 trình
độ phát triển của xã hội
1.3. Mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên phụ thuộc vào……………………8
trình độ nhận thức và vận dụng các quy luật trong hoạt động thực tiễn
2. Vấn đề môi trường………………………………………………………...9
2.1. Môi trường, tài nguyên và hệ sinh thái………………………………….9
2.1.1 Khái niệm môi trường………………………………………………….9
2.1.2 Tài nguyên thiên nhiên………………………………………………..10
2.1.3 Hệ sinh thái…………………………………………………………... 11
2.2. Những vấn đề bảo vệ môi trường……………………………………....11
2.2.1. Tác động của con người vào môi trường……………………..............12
2.2.2. Những biến đổi tiêu cực của môi trường do hoạt động……………....13 của
con người
2.2.3.Những hậu quả do môi trường bị biến đổi và ô nhiễm gây ra…………15
2.2.4. Các biện pháp bảo vệ môi trường……………………………………..15
2.2.5. Mấy vấn đề về tài nguyên và môi trường trong tiến…………………..16
trình hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay.
Kết luận……………………………………………………………………….17
Danh sách tài liệu tham khảo…………………………………………………19
3

tự nhiên và vấn đề bảo vệ môi trường ở nước ta hiện nay.
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Chương I : MỐI QUAN HỆ BIỆN CHỨNG GIỮA XÃ HỘI VÀ TỰ NHIÊN
I. Xã hội – Tự nhiên
Tự nhiên là toàn bộ thế giới vật chất vô cùng, vô tận tồn tại khách quan. Quá
trình phát triển của tự nhiên đã sản sinh ra sự sống cùng với sự xuất hiện của con
người. Tự nhiên là một trong những yếu tố cơ bản và cần thiết nhất cho sự sống, là
điều kiện thường xuyên và tất yếu trong quá trình sản xuất ra của cải vật chất của xã
hội. Tự nhiên cho con người nơi cư trú, cung cấp những thứ cần thiết nhất cho sự sống
của con người. Nhưng con người bằng lao động tác động trở lại giới tự nhiên, khai thác
và cải biến giới tự nhiên để đáp ứng nhu cầu tồn tại của mình.
Xã hội là hình thái vận động cao nhất của thế giới vật chất, là một bộ phận đặc
thù của tự nhiên. Hình thái vận động này lấy con người và sự tác động lẫn nhau giữa
người với người làm nền tảng. Xã hội biểu hiện tổng số những mối liên hệ của các cá
nhân, “là sản phẩm của sự tác động qua lại giữa những con người”. Như vậy xã hội
được hình thành thông qua những hoạt động có ý thức của con người, xã hội tự có
những quy luật riêng của nó mà con người cũng phải tuân theo.Đồng thời với sự tiến
hóa của tự nhiên, xã hội cũng có một quá trình phát triển lịch sử của mình, thể hiện
bằng sự vận động, biến đổi và phát triển không ngừng trong cơ cấu xã hội.
Ngay từ đầu con người đã dựa vào những ưu đãi mà thiên nhiên ban tặng để sinh
sống, tồn tại, tiến hóa. Ban đầu con người chỉ biết sử dụng mà chưa biết cải tại phát
triển những sản phẩm tự nhiên. Trải qua hàng nghìn năm con người đã dần chinh phục
được tự nhiên, bằng trí tuệ của mình, họ đã không còn sống phụ thuộc vào tự nhiên,
ngược lại bắt tự nhiên phục vụ cho các nhu cầu ngày càng cao của họ.
II. Quan hệ giữa tự nhiên và xã hội
1. Vai trò của yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội trong hệ thống tự nhiên – xã hội :
Hệ thống tự nhiên - xã hội là một chỉnh thể trong đó những yếu tố tự nhiên và
những yếu tố xã hội tác động qua lại lẫn nhau. Tự nhiên có ảnh hưởng to lớn đến sự
tồn tại và phát triển của xã hội, xã hội thì ngày càng có vai trò quan trọng đối với việc

sở cấu trúc liên hoàn chặt chẽ của sinh quyển và được đảm bảo bởi cơ chế hoạt động
của chu trình sinh học, đó là chu trình trao đổi chất, năng lượng, thông tin giữa các hệ
thống vật chất với môi trường tồn tại của con người trong tự nhiên. Chu trình này hoạt
động tuân theo những quy luật và những nguyên tắc tổ chức chung mà cả hai yếu tố
cùng phải tuân theo đồng thời thì mới đảm bảo cho một sự phát triển bền vững.
Để giữ được môi trường tồn tại và phát triển của mình, con người phải nắm chắc
các quy luật tự nhiên, quy luật xã hội, kiểm tra điều tiết hợp lý việc bảo quản, khai thác
sử dụng và tái tạo các nguồn vật chất của tự nhiên để đảm bảo sự cân bằng của hệ
thống tự nhiên – xã hội.
2. Con người trong quan hệ Tự nhiên – Xã hội

<1> Vai trò của con người trong mối quan hệ Tự nhiên – Xã hội
Con người có nguồn gốc tự nhiên, là sản phẩm cao nhất của quá trình tiến hóa thế
giới vật chất. Con người vừa là hiện thân vừa là hạt nhân của sự thống nhất biện chứng
giữa xã hội với tự nhiên. Con người sống trong môi trường tự nhiên như một động vật,
để tồn tại và phát triển họ cũng có những nhu cầu thiết yếu như bất kì một động vật nào
khác và đồng thời tuân thủ nghiêm ngặt những quy luật sinh học. Chính tự nhiên là tiền
đề cho sự phát triển và tồn tại của họ. C.Mác khẳng định “giới tự nhiên là thân thể vô
cơ của con người”, “con người sống bằng giới tự nhiên”. Song con người chỉ có thể
trở thành con người đích thực khi được sống trong môi trường xã hội, trong mối quan
hệ qua lại giữa người với người.
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Tuy nhiên dù có lệ thuộc rất nhiều vào tự nhiên và xã hội nhưng chính con người
mới là thành phần quyết định xu hướng phát triển tiếp theo của hai yếu tố đó, bởi vì có
con người mới có xã hội và có mối quan hệ tự nhiên xã hội, phải có lao động của con
người thì phương thức sản xuất của xã hội mới phát triển lên trình độ cao hơn, và từ đó
làm biến đổi tự nhiên theo hình thức mới. Nếu con người tiến hành hoạt động sống và
sản xuất đúng cách thì cả tự nhiên và xã hội đều sẽ biến đổi tốt, ngược lại nếu nhận
thức và hành động của họ đều sai lầm thì hai yếu tố kia sẽ bị ảnh hưởng tiêu cực.

Tuy nhiên, xã hội đối xử với tự nhiên ra sao là tùy thuộc vào bản chất chế độ xã
hội, vào quan hệ sản xuất thống trị. Có những cách thức tác động vào tự nhiên khác
nhau, ứng với mỗi chế độ xã hội khác nhau. Chẳng hạn như, dưới chế độ sở hữu tư
7
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
nhân tư bản chủ nghĩa - chế độ lấy lợi nhuận làm mục đích - thì con người coi tự nhiên
không chỉ là môi trường sống mà chủ yếu là đối tượng để khai thác, chiếm đoạt nhằm
đạt được mục đích của mình. Khủng hoảng sinh thái xảy ra ở nhiều nơi và đang đe dọa
sự sống của cả nhân loại là một điều tất yếu của việc quá lạm dụng tự nhiên, không tôn
trọng tự nhiên.
Bởi vậy, để tồn tại và phát triển , con người cần phải quay về chung sống với tự
nhiên, thay đổi phương thức khai thác và sử dụng những tài nguyên thiên nhiên và
quan trọng hơn cả phải xóa bỏ chế độ sở hữu tư nhân tư bản chủ nghĩa - nguồn gốc sâu
xa phá hoại thiên nhiên để tiến tới việc điều khiển một cách có ý thức mối quan hệ giữa
tự nhiên và xã hội, nâng cao trình độ phát triển của xã hội. Xây dựng một môi trường
tự nhiên trong sạch về nhiều mặt là việc làm không phải là của riêng một quốc gia, một
dân tộc.
3. Mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên phụ thuộc vào trình độ nhận thức và
vận dụng các quy luật trong hoạt động thực tiễn
Bằng hoạt động thực tiễn con người và xã hội ngày càng giữ vai trò quan trọng
đối với sự biến đổi và sự phát triển của tự nhiên. Con người cần tuân thủ những quy
luật xã hội trong hoạt động thực tiễn, trước hết là hoạt động sản xuất xã hội. Nếu con
người tác động vào giới tự nhiên theo đúng quy luật của nó thì con người đã tạo ra
“thiên nhiên thứ hai” hài hòa đối với sự phát triển của xã hội. Ngược lại, nếu con người
bất chấp quy luật, chỉ khai thác, chiếm đoạt những cái có sẵn trong tự nhiên thì sự
nghèo nàn dần của giới tự nhiên và việc phá vỡ sự cân bằng hệ thống tự nhiên – xã hội
là không tránh khỏi. Cuối cùng thì con người cũng sẽ phải gánh chịu hậu quả của
những gì con người đã gây ra, đấy là lúc thiên nhiên nổi giận.
“Sự việc nhắc nhở chúng ta từng giờ từng phút rằng chúng ta hoàn toàn không
thống trị được giới tự nhiên như một kẻ xâm lược thống trị dân tộc khác, như một