Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
MỤC LỤC

MỤC LỤC .........................................................................................................1
LỜI MỞ ĐẦU....................................................................................................2
NỘI DUNG........................................................................................................3
I. Mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và xã hội.......................................3
1.1. Tự nhiên.................................................................................................3
1.2. Xã hội....................................................................................................3
1.3. Sự tác động qua lại giữa xã hội và tự nhiên .........................................3
1.3.1. Vai trò của yếu tố tự nhiên và yếu tố xã hội trong hệ thống tự nhiên
và xã hội.......................................................................................................3
1.3.2. Những yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên ......5
II. Bảo vệ môi trường trước những yêu cầu mới của thời kì đẩy mạnh công
nghiệp hóa hiện đại hóa ở Việt Nam................................................................5
2.1. Thực trạng vấn đề bảo vệ môi trường ở Việt Nam:...............................5
2.2. Công ngiệp hóa - hiện đại hóa đi đôi với bảo vệ môi trường, thực hiện
phát triển bền vững.....................................................................................12
2.2.1 . Sự cần thiết phải bảo vệ môi trường trong công cuộc công nghiệp
hóa - hiện đại hóa đất nước........................................................................12
2.2.2 . Phương hướng và Giải pháp cho công tác bảo vệ môi trường ở nước
ta ...............................................................................................................13
III – Vai trò và nhiệm vụ của thủy lợi trong công tác bảo vệ môi trường...17
3.1. Thủy lợi là một trong những ngành có ảnh hưởng trực tiếp tới môi
trường. ................................................................................................... 17
3.2. Nhiệm vụ của thủy lợi đối với môi trường nước ta hiện nay. ........ 17
KẾT LUẬN......................................................................................................18
Danh mục các tài liệu tham khảo..................................................................21

Phan Hữu Trông 48H – Đại học Thủy Lợi
1

Xuất phát từ thực tiễn trên cũng như nhận thức được tầm quan trọng của
yếu tố môi trường trong công cuộc công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở Việt Nam,
em đã lựa chọn đề tài: “Mối quan hệ biện chứng giữa xã hội và tự nhiên.
Vận dụng phân tích vấn đề bảo vệ môi trường hiện nay ở nước ta”.
Phan Hữu Trông 48H – Đại học Thủy Lợi
2
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
NỘI DUNG
I. Mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và xã hội
1.1. Tự nhiên
Theo nghĩa rộng, tự nhiên là toàn bộ thế giới vật chất tồn tại khách quan,
con người và xã hội loài người là một bộ phận đặc thù của tự nhiên. Nguồn gốc
của con người là từ tự nhiên, bộ óc người là sản phẩm cao nhất của vật chất,
con người sống trong tự nhiên như một sinh vật. Chính tự nhiên là tiền đề cho
sự tồn tại và phát triển của con người.
Tuy nhiên, con người chỉ trở thành con người đích thực khi nó được
sống trong môi trường xã hội, trong mối quan hệ qua lại giữa người với người.
Con người mang trong mình bản tính tự nhiên và bản chất xã hội. Vì vậy có
thể nói con người là hiện thân của sự thống nhất giữa xã hội và tự nhiên.
1.2. Xã hội
Xã hội là hình thái vận động cao nhất của vật chất. Hình thái vận động
này lấy mối quan hệ của con người và sự tác động lẫn nhau giữa người với
người làm nền tảng. ”Xã hội không phải gồm các cá nhân mà xã hội biểu hiện
tổng số những mối mối liên hệ và những quan hệ của những cá nhân đối với
nhau” (C.Mac).
Xã hội là một bộ phận đặc biệt của tự nhiên đồng thời với quá trình của
tự nhiên, xã hội cũng có một quá trình phát triển lịch sử của mình, thể hiện
bằng vận động và phát triển không ngừng của cơ cấu xã hội. Ở mỗi giai đoạn
lịch sử cụ thể, có một dạng cơ cấu xã hội cơ bản, đặc thù được coi như nấc
thang của sự phát triển xã hội. Sự vận động phát triển của xã hội phải tuân theo

nhiên, một quá trình trong đó bằng hoạt động của chính mình, con người làm
trung gian, điều tiết và kiểm tra sự trao đổi chất giữa họ và tự nhiên”.
Sự trao đổi chất giữa con người và tự nhiên thể hiện trước hết ở chỗ: tự
nhiên cung cấp cho con người tất cả các nguồn vật chất vốn có của sinh quyển
để con người sống và tiến hành lao động sản xuất; nhưng cũng chính quá trình
sử dụng các nguồn vật chất của sinh quyển để sống và lao động sản xuất, con
người đã làm biến đổi tự nhiên mạnh mẽ nhất, nhanh chóng nhất so với tất cả
các thành phần khác của chu trình sinh học.
Trong quá trình trao đổi chất này, nếu con người không kiểm tra, điều
tiết việc sử dụng, khai thác, bảo quản các nguồn vật chất của tự nhiên thì
khủng hoảng sinh thái sẽ xảy ra, sự cân bằng của hệ thống tự nhiên – xã hội bị
phá vỡ, sự sống của con người và xã hội loài người bị đe dọa.
Phan Hữu Trông 48H – Đại học Thủy Lợi
4
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Chính vì vậy, trong sự tác động qua lại giữa tự nhiên và xã hội, yếu tố xã
hội ngày càng giữ vai trò quan trọng. Để giữ được môi trường tồn tại và phát
triển của mình, con người phải nắm chắc các quy luật tự nhiên, kiểm tra, điều
tiết hợp lý việc bảo quản, khai thác, sử dụng và tái tạo các vật chất của tự nhiên
để đảm bảo sự cân bằng của hệ thống tự nhiên - xã hội.
1.3.2. Những yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên
Có nhiều yếu tố tác động đến mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên, trong
đó quan trọng nhất là trình độ phát triển của xã hội và việc nhận thức, vận
dụng quy luật tự nhiên, quy luật xã hội vào hoạt động của con người.
Sự thống nhất giữa xã hội và tự nhiên là sự tác động được thực hiện
thông qua mối quan hệ qua lại và quy định lẫn nhau giữa xã hội và tự nhiên
trong quá trình hoạt động sống, hoạt động sản xuất của con người. Phương
thức sản xuất trước hết là lực lượng sản xuất là yếu tố cơ bản quyết định trình
độ phát triển của xã hội trong đó lực lượng sản xuất là biểu hiện của quan hệ
giữa con người với tự nhiên. Do vậy giữa trình độ phát triển của xã hội và mối

thiên nhiên đối với sản xuất nông nghiệp đã đem đến cho người nông dân một
nếp suy nghĩ thiển cận và một nếp làm ăn tự do tùy tiện, chỉ nhìn thấy những
lợi ích trước mắt... đốt nương làm rẫy, chặt cây lấy gỗ, củi, bẻ măng, bắt cá...
tùy theo nhu cầu của mình. Khi khoa học kỹ thuật còn chưa can thiệp thì sự
khai thác đó vẫn nằm trong giới hạn phục hồi của tự nhiên. Song, một khi đã
đưa kỹ thuật vào khai thác thiên nhiên, phục vụ cuộc sống thì vấn đề không
còn đơn giản như vậy nữa. Kỹ thuật hiện đại cộng với nếp nghĩ, nếp làm của
người nông dân là tai họa lớn cho môi trường sinh thái. Từ ngày đổi mới, cả
nước bước vào nền kinh tế thị trường, cơ chế thị trường đã có tác động đến
mọi mặt, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Môi trường sinh thái là một trong
những lĩnh vực đang chịu sức ép nặng nề nhất trước sự tấn công của kinh tế thị
trường. Nếu như trước đây, môi trường sinh thái chỉ mới gánh chịu hậu quả
của việc áp dụng kĩ thuật trên cái nền của sản xuất nhỏ, thì nay còn chịu thêm
sự tác động mạnh mẽ của cơ chế thị trường.
Những quan niệm trong truyền thống văn hóa dân tộc về mối quan hệ
giữa con người và tự nhiên có nhiều điều rất đáng quý nhưng cũng còn có
những điều rất hạn chế do lối sống nông nghiệp mang lại. Sự không phù hợp
giữa quan niệm cũ được xây dựng trên nền tảng của sản xuất nông nghiệp với
lối sống hiện đại đang là nguyên nhân gây ra hiện trạng môi trường sống suy
thoái như hiện nay ở nước ta, cũng như những khó khăn rất lớn trong việc
khắc phục chúng.
b. Thực trạng môi trường sinh thái ở Việt Nam hiện nay
Phan Hữu Trông 48H – Đại học Thủy Lợi
6
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Vấn đề môi trường sinh thái là vấn đề thuộc lĩnh vực quan hệ qua lại và
tác động lẫn nhau giữa con người xã hội và tự nhiên. Trong quá trình tác động
qua lại có tính chất sinh thái giữa xã hội và tự nhiên, các mâu thuẫn giữa chúng
không ngừng xuất hiện và không ngừng được giải quyết, bởi lẽ mâu thuẫn vốn
là bản chất của mọi sự vận động, mọi sự tác động qua lại. Đặc điểm quan trọng

ánh một cách rõ nét thông qua hiện trạng của môi trường sinh thái và qui định
đặc điểm của nó.
Bên cạnh đó, Việt Nam là một thành viên của ngôi nhà trái đất, vì vậy,
tuy có những nét đặc thủ riêng nhưng vấn đề môi trường sinh thái nước ta
không nằm ngoài những vấn môi trường sinh thái của trái đất. Hiện trạng môi
trường sinh thái ở Việt Nam có cả những vấn đề về sự khan hiếm và cạn kiệt
các nguồn tài nguyên thiên nhiên lẫn những vấn đề ô nhiễm môi trường sống.
Ngoài ra, sự ô nhiễm môi trường xã hội cũng được coi là một trong những vấn
đề sinh thái – xã hội cấp thiết. Về mặt biểu hiện thì tình hình môi trường sinh
thái ở Việt Nam hiện nay về cơ bản không có gì khác biệt so với tình hình môi
trường sinh thái ở các nước phát triển về mặt công nghiệp, mà sự khác biệt
chính là nguyên nhân đưa đến những hiện tượng đó .
Nếu như ở các nước phát triển, hậu họa sinh thái là do sự phát triển của
kĩ thuật, công nghệ, do sự phát triển tự phát của nền văn minh công nghiệp, thì
ở Việt Nam hậu họa sinh thái lại do sự kết hợp giữa phát triển và lạc hậu với
những ảnh hưởng còn nặng nề của nếp nghĩ, nếp làm của người sản xuất nhỏ
và lối sống công nghiệp còn chưa hoàn thiện. Có thể nói, hiện trạng môi
trường sống ở Việt Nam là biểu hiện sự hội tụ đan xen của những vấn đề môi
trường sinh thái điển hình của thời đại: vấn đề môi trường sinh thái của những
giai đoạn trước nền văn minh nông nghiệp, của nền văn minh nông nghiệp, văn
minh công nghiệp và hậu công nghiệp. Trong mỗi một vấn đề môi trường sinh
thái đều mang những đặc trưng này.
Nước ta có nhiều ưu thế về nguồn tài nguyên thiên nhiên và những điều
kiện địa lí tự nhiên, đặc biệt là có thế mạnh về nguồn tài nguyên có thể tái tạo
(rừng, đất đai, động - thực vật) và một số nguồn tài nguyên không thể tái tạo
như một số loại tài nguyên khoáng sản (dầu mỏ, than đá, bôxit, đất hiếm, vật
liệu xây dựng...). Khí hậu nhiệt đới gió mùa, nóng, ẩm, mặt trời chiếu sáng
quanh năm... là nguồn cung cấp năng lượng vô tận cho sự sống của con người
và mọi sinh vật. Ngoài ra, tài nguyên phong cảnh đang mở ra triển vọng to lớn
cho ngành du lịch, dịch vụ, nghỉ ngơi, giải trí. Đối với một nước đang phát