Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
1
PHÒNG GIÁO DỤC  ĐÀO TẠO TP. PLEIKU
TÊN ĐỀ TÀI: MỘT VÀI KINH NGHIỆM
TỔ CHỨC CÁC TIẾT HỌC CÓ THÍ NGHIỆM ĐỂ NÂNG
CAO CHẤT LƯNG GIỜ HỌC MÔN VẬT LÝ Ở TRƯỜNG
THCS

học sinh các kỹ năng thực hành và thái độ ứng xử trong thực hành, cần thiết cho việc
học tập Vật lí ở các cấp học trên.
Từ năm học 2003 – 2004, Bộ giáo dục đã triển khai thay sách giáo khoa với
mục tiêu là để giảm tải những kiến thức mang tính hàn lâm, tăng tính chủ động cho
học sinh. Cụ thể, phần lớn các kiến thức mới đều được rút ra từ các kinh nghiệm,
nhiều tiết thực hành đã được đưa vào chương trình với sự giúp đỡ đắc lực của các
thiết bò đồ dùng thí nghiệm.
Tuy nhiờn, trong giờ học Vật lý nói chung đối với tất cả học sinh, ngay cả với
những học sinh khá giỏi thì tiết học Vật lý hiện nay vẫn chưa được các em đón nhận
một cách hào hứng “ Chưa được yêu thích” bởi lẽ theo quan niệm các em cho rằng
đó là một môn học phụ hơn nữa lại khó, bên cạnh đó theo chương trình đổi mới sách
giáo khoa vật lý như hiện nay phần lớn các tiết dạy vật lý đều có thí nghiệm học
sinh lại càng ngại vì kó năng thực hành và xử lí kết quả thí nghiệm của các em chưa
tốt, chưa có kế hoạch, chưa thành thạo, hơn nữa hiện nay có một số giáo viên rất
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
3
ngại dạy môn vật lý bởi lẽ nó có nhiều thí nghiệm mà giáo viên lại còn lúng túng
trong cách tổ chức hướng dẫn học sinh làm thí nghiệm

Đứng trước thực trạng trên tôi quyết đònh chọn nghiên cứu đề tài: “ Một vài
kinh nghiệm tổ chức các tiết học có thí nghiệm để nâng cao chất lượng giờ học
Vật lí ở trường THCS ” để củng cố thêm cho nghiệp vụ giảng dạy của mình và qua
đây mong đóng góp một phần nhỏ bé của mình giúp các bạn đồng nghiệp và giúp
cho sự nghiệp giáo dục trồng người.
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
4
PHẦN II:
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. PHÂN LOẠI CÁC THÍ NGHIỆM VẬT LÍ.
Trong dạy học Vật lí, mỗi thí nghiệm tiến hành trong tiết học đều được quy về

2) Khi học về chương âm học (Vật lí 7) có thể cho học sinh làm những chiếc
đàn bằng những kiến thức đã học.
2. THÍ NGHIỆM THỰC HÀNH VẬT LÍ:
Thí nghiệm thực hành Vật lí là thí nghiệm do tự tay học sinh tiến hành đưới sự
hướng dẫn của giáo viên.
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
5
*Phân loại:
Với dạng thí nghiệm này có nhiều cách phân loại, tuỳ theo căn cứ để phân
loại:
2.1. Căn cứ vào nội dung:
Có thể chia thí nghiệm thực hành làm hai loại:
a) Thí nghiệm thực hành đònh tính.
- Loại thí nghiệm này có ưu điểm nêu bật bản chất của hiện tượng.
+ Ví dụ: Thí nghiệm nghiên cứu tính dẫn nhiệt của các chất; nghiên cứu sự nóng
chảy, đông đặc của các chất.
b) Thí nghiệm thực hành đònh lượng.
- Loại thí nghiệm này có ưu điểm giúp học sinh nắm được quan hệ giữa các đại
lượng vật lí một cách chính xác rõ ràng.
+ Ví dụ: Thí nghiệm nghiên cứu sự cân bằng của đòn bẩy để tìm ra công thức
F1/F2 = l2/ l1, thí nghiệm xác đònh điện trở,
2.2. Căn cứ vào tính chất:
Có thể chia thí nghiệm thực hành làm hai loại:
a) Thí nghiệm thực hành khảo sát.
- Loại thí nghiệm này học sinh chưa biết kết quả thí nghiệm, phải thông qua thí
nghiệm mới tìm ra được các kết luận cần thiết. Loại thí nghiệm này được tiến hành
trong khi nghiên cứu kiến thức mới.
+ Ví dụ: Các thí nghiệm nghiên cứu về đặc điểm chung của nguồn âm của bài
“nguồn âm” - Vật lí 7.
b) Thí nghiệm kiểm nghiệm

thu vào để nóng lên với chất làm vật.
=>Kết quả thí nghiệm của các nhóm khái quát thành công thức tính nhiệt
lượng vật thu vào để nóng lên: Q = m.c. t
* Ưu điểm của loại thí nghiệm này:
+ Rèn luyện cho học sinh ý thức lao động tập thể.
+ Kích thích tinh thần thi đua làm việc giữa các nhóm.
* Một số hạn chế của loại thí nghiệm này:
+ Mỗi nhóm không được rèn luyện đầy đủ các kó năng làm toàn diện thí
nghiệm.
Vì vậy cần khắc phục bằng cách cho các nhóm luân phiên nhau làm lại thí
nghiệm.
c) Thí nghiệm thực hành cá thể:
Trong hình thức tổ chức này các nhóm học sinh làm thí nghiệm trong cùng thời
gian hoặc cùng đề tài nhưng dụng cụ và phương pháp khác nhau.
Ví dụ: Thí nghiệm nghiên cứu sự nhiễm điện do cọ xát - Vật lí 7.
* Ưu điểm của loại thí nghiệm này:
+ Giảm được khó khăn về bộ thí nghiệm.
* Một số hạn chế của loại thí nghiệm này:
+ Việc hướng dẫn của giáo viên rất phức tạp. Vì vậy hình thức này đòi hỏi tính
tự lực cao nên chỉ thích hợp cho các lớp trên.
II. CÁC LOẠI BÀI HỌC THÍ NGHIỆM THỰC HÀNH VẬT LÍ:
1. Thí nghiệm thực hành khảo sát đồng loạt lớp:
Trong kiểu bài này tất cả các nhóm học sinh cùng làm thí nghiệm khảo sát
trong giờ học thay cho thí nghiệm biểu diễn của giáo viên để nhận thức kiến thức
mới. Nội dung có thể là đònh tính hay đònh lượng.
2. Thí nghiệm thực hành kiểm nghiệm đồng loạt lớp:
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
7
- Loại thí nghiệm này thường sử dụng cho thí nghiệm đònh lượng.
- Ví dụ: Thí nghiệm kiểm nghiệm độ lớn của lực đẩy acsimét - Vật lí 8

+ Bố trí sao cho cả lớp đêu nhìn rõ. Muốn như vậy nên sắp xếp dụng cụ trên
mặt phẳng thẳng đứng. Nếu không được phải đem đến tận bàn cho học sinh xem.
Giáo viên cũng cần chú ý không che lấp thí nghiệm khi thao tác.
d) Sử dụng các vật chỉ thò thích hợp: Nhằm tập chung sự chú ý của học sinh
về những điều cần quan sát. Thí nghiệm phải có sức thuyết phục học sinh. Muốn vậy
thí nghiệm phải rõ ràng, chặt chẽ để học sinh không thể hiểu theo một cách nào
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
8
khác, phải loại bỏ triệt để những ảnh hưởng phụ, nếu không loại bỏ được thì phải
làm thêm thí nghiệm phụ để chứng tỏ ảnh hưởng phụ là không đáng kể.
e) Thí nghiệm phải đảm bảo cho người và dụng cụ thí nghiệm: Đối với các
chất dễ cháy, nổ phải để xa ngọn lửa và nếu nó bốc cháy thì phải dùng cát hoặc bao
tải ướt phủ lên. Với những chất độc hại như thuỷ ngân thì phải hết sức thận trọng
không để vương vãi. Với các thí nghiệm điện, nếu dùng điện lưới 220V hay 110V thì
mạch điện nhất thiết phải có cầu chì ngắt điện và không được dùng dây trần. Phải
nắm vững tính năng, cách bảo quản dụng cụ để không làm hỏng dụng cụ.
f) Phải phát huy được tác dụng của thí nghiệm biểu diễn. Điều này đòi hỏi:
- Thí nghiệm phải được tiến hành hữu cơ với bài học, tuỳ vào mục đích của
bài học mà đưa thí nghiệm đúng lúc.
- Thí nghiệm phải tiến hành kết hợp với phương pháp giảng dạy khác nhất là
phương pháp đàm thoại và vẽ hình.
- Thí nghiệm chỉ có hiệu quả tốt khi có sự tham gia tích cực, có ý thức của học
sinh. Vì vậy giáo viên phải làm cho học sinh hiểu rõ mục đích của thí nghiệm, cách
bố trí thí nghiệm và các dụng cụ của thí nghiệm. Học sinh trực tiếp quan sát và rút ra
kết luận cần thiết.
2. Đối với tiết học có thí nghiệm thực hành:
Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của thí nghiệm thực hành, cần thực hiện
tốt các nội dung sau:
a) Chuẩn bò tốt dụng cụ thí nghiệm thực hành, đảm bảo đủ vể số lượng, chất
lượng. Điều này đòi hỏi giáo viên cần nghiên cứu kó chương trình thực hành ngay từ
IV. MỘT SỐ BÀI SOẠN MINH HỌA:

Môn:Vật lý 9

Tiết 3 Bài 3 THỰC HÀNH:XÁC ĐỊNH ĐIỆN TRỞ
CỦA MỘT DÂY DẪN BẰNG AMPE KẾ VÀ VÔN KẾ.
A.MỤC TIÊU
- Nêu được cách xác đònh đđiện trở từ công thức tính điện trở.
- Mô tả được cách bố trí và tiến hành thí nghiệm xác đònh điện trở của một
dây dẫn bằng ampe kế và vôn kế.
- Có kỹ năng mắc mạch điện đúng sơ đồ.
- Sử dụng đúng các dụng cụ đo:Vôn kế,Am pe kế
- Có kỹ năng làm bài thực hành và viết báo cáo thực hành.
- Có ý thức chấp hành nghiêm túc quy tắc sử dụng các thiết bò điện trong
thí nghiệm.
- Tạo thái độ yêu thích môn học và tính cẩn thận khi làm thí nghiệm
B. CHUẨN BỊ
Giáo viên: một đồng hồ đa năng
Đối với mỗi nhóm học sinh
 1 dây điện trở chưa biết giá trò.
 1 nguồn điện có thể điều chỉnh được HĐT từ 0V đến 6V một cách liên tục.
 1 ampe kế có giới hạn đo 1.5A và độ chia nhỏ nhất là 0.1A.
 1 Vôn kế có giới hạn đo 6V và độ chia nhỏ nhất là 0.1V.
 1 công tắc điện.
 7 đoạn dây nối, mỗi đoạn dài khoảng 30 cm.
 Mỗi học sinh chuẩn bò một mẫu báo cáo thí nghiệm, trong đó đã trả lời các
câu hỏi của phần 1 trang 10 SGK.
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku

Bước 4:
HS sinh hoàn thành báo cáo thực
hành
Bước 5:
GV thu báo cáo thực hành,nhận xét,
đánh giá nhắc nhở, rút kinh nghiệm
Gv thông báo điểm ở giờ học sau

1.Vẽ sơ đồ mạch điện
2. Mắc mạch điện theo sơ đồ

3. Đặt các giá trò hiệu điện thế khác
nhau tăng dần từ 0 đến 5V vào hai
đầøu dây dẫn đọc và ghi cường độ
dòng điện ứng với mỗi hiệu điện thế
vào bảng báo cáo thực hành
4.Hoàn thành báo cáo thực hành(
theo mẫu sgk )
V
A

B

+

 Biết làm việc tự lực để tiến hành có kết quả công việc thực hành, biết xử lý và
báo cáo kết quả thực hành theo mẫu, có tinh thần hợp tác với các bạn trong
nhóm
 Rèn kó năng làm thực hành và viết báo cáo thực hành
B. CHUẨN BỊ
Đối với mỗi nhóm học sinh
- Nguồn điện 3v và 6v, 2 đoạn dây dẫn một bằng thép, ( có thể dùng kim khâu),một
bằng đồng dài 3,5 cm =0,4 mm
-Ống dây A khoảng 200 vòng ,dây dẫn có =0,2 mm,quấn sẵn trên ống nhựa có
đường kính cỡ 1cm.
-Ống dây B khoảng300 vòng ,dây dẫn có =0,2 mm,quấn sẵn trên ống bằng nhựa
trong đường kính cỡ 5cm.Trên mặt ống có khoét một lỗ tròn đương kính 2mm.
-2 đoạn chỉ nilon mảnh,mỗi đoạn dài 15cm.
-1 công tắc, 1 giá thí nghiệm, bút dạ
Đối với mỗi học sinh:
- Báo cáo thực hành theo mẫu trong SGK trả lời đầy đủ các câu hỏi phần 1. trả lời
câu hỏi trang 81.
C. CÁC HOẠT ĐÔÏNG DẠY VÀ HỌC
1/ Kiểm tra.( 5 p)
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
12
- Kiểm tra việc chuẩn bò bài của học sinh
2/ Bài mới.(35 p)

Hoạt động của GV và HS Nội Dung G/v: Kiểm tra phần trả lời các câu hỏi
của học sinh
H/s: thảo luận và trả lời các câu hỏi

H/s: khi đóng mạch điện quan sát hiện
C
1
.Đặt thanh thép trong từ trường của
nam châm, của dòng điện.
C
2
.Treo kim nằm thăng bằng trên một
sợi dây không xoắn xem nó có chỉ
hướng Bắc- Nam hay không hoặc đưa
kim lại gần các mạt sắt xem kim có
hút mạt sắt hay không
C
3
.Đặt kim nam châm vào lòng và
gần một đầu ống dây. Căn cứ vào sự
đònh hướng của kim nam châm mà xác
đònh chiều các đường sức từ trong lòng
ống dây. Từ đó xác đònh tên từ cực của
ống dây. Sau đó dùng quy tắc nắm tay
phải để xác đònh chiều dòng điện chạy
trong các vòng của ống dây
I.
CHẾ TẠO NAM CHÂM VĨNH
CỬU
- các bước tiến hành:
- Nối 2 đầu ống dây với nguồn điện
- Đặt đồng thời đoạn dây thép và đồng
dọc trong lòng ống dây, đóng công tác
điện khoảng 2 phút


3.Tổng kết(4 phút).
-Thu dọn dụng cụ, hoàn chỉnh báo cáo thực hành
-Nhận xét tiết thực hành về các mặt của từng nhóm .
+Thái độ và ý thức học tập
+Kết quả thực hành
4.Hướng dẫn về nhà.(1 phút)
Ôn lại qui tắc nắm tay phải và qui tắc bàn tay trái.
Nguyễn Thị Tân - THCS Bùi Thị Xn, Pleiku
14

PHẦN III:
KẾT QUẢ VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
I. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯC:
Năm học 2008 – 2009 là năm học thứ 6 thực hiện theo chương trình sách giáo
khoa mới trên toàn quốc. Với sự trang bò tương đối đầy đủ các thiết bò đồ dùng dạy
học, cùng với sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi đã đạt được một số kết quả trong
quá trình giảng dạy của mình. Cụ thể:
1. Về kiến thức:
Học sinh nắm chắc những kiến thức cơ bản của các bài học dựa trên cơ sở tái
hiện lại được các thí nghiệm của bài học. Có mở rộng và nâng cao một số kiến thức
phù hợp cho đối tượng học sinh giỏi.
2. Về kó năng:
Học sinh có kó năng quan sát các hiện tượng và quá trình vật lí để thu thập các
dữ liệu thông tin cần thiết. Kỹ năng sử dụng các dụng cụ đo lường Vật lí phổ biến,
lắp ráp và tiến hành các thí nghiệm Vật lí đơn giản. Kó năng phân tích, xử lí các
thông tin và các dữ liệu thu được để giải thích được một số hiện tượng Vật lí đơn
giản, để giải các bài tập Vật lí đòi hỏi những suy luận lôgíc và những phép tính cơ
bản cũng như để giải quyết một số vấn đề trong cuộc sống. Kỹ năng đề xuất các dự
án hoặc các giả thuyết đơn giản về các mối quan hệ về bản chất của các hiện tượng

9
1
38 5 13% 33 87% 08-09
9
2
38 2 5% 36 95%
II. BÀI HỌC KINH NGHIỆM:
Qua việc vận dụng những kinh nghiệm trên vào công tác giảng dạy và kết quả
đạt được, tôi rút ra một số bài học kinh nghiệm như sau:
1. Để tiết học thành công thì người giáo viên cần phải nghiên cứu trước bài
học nắm vững được mục tiêu bài học.
2. Cần xây dựng trước các hoạt động sẽ tiến hành trên lớp, chuẩn bò tốt
phương tiện phục vụ cho dạy học, lường trước các tình huống có thể sảy ra. Đối với
các tiết có thí nghiệm cần phải trực tiếp làm thử trước ( đảm bảo cho TN thành công
).
3.Trong các tiết dạy có sử dụng đồ dùng thí nghiệm người giáo viên cần phải
tổ chức cho học sinh các hoạt động nhằm tích cực hóa hoạt động học tập của học
sinh, rèn luyện tư duy sáng tạo cho học sinh, kích thích các em đề ra phương án và
cách tiến hành thí nghiệm khác
4. Trong sử dụng đồ dùng thí nghiệm cần coi trọng việc rèn luyện kó năng tự
học cho học sinh, kó năng tập đề suất phương án thí nghiệm.
5. Trong việc tổ chức sử dụng đồ dùng thí nghiệm cần phải kết hợp hài hòa
việc học tập cá nhân với việc học tập hợp tác nhóm theo phương châm “ Học thầy
không tầy học bạn”
6. Qua thí nghiệm cần phải đònh hướng cho học sinh, khuyến khích học sinh
tự tìm tòi khám phá và vận dụng vào thực tiễn khuyến khích khả năng tự chế tạo đồ
dùng phục vụ học tập
Trên đây là một vài kinh nghiệm nhỏ về “ Cách tổ chức tiết học có thí nghiệm “
mà tôi đã áp dụng thấy có hiệu quả. Rất mong sự góp ý của đồng nghiệp và những
bạn quan tâm đến đề tài này.