B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH THÁI KIM PHONG
NH HNG CA CHT LNG
CUC SNG CÔNG VIC
N S GN KT NHÂN VIÊN TRONG T CHC LUN VN THC S KINH T
TP. H CHÍ MINH – NM 2011
TP. H CHÍ MINH – NM 2011 i
LI CAM OAN Tôi xin cam đoan đ tài lun vn “nh hng ca cht lng cuc sng công
vic đn s gn kt nhân viên trong t chc” là công trình nghiên cu ca riêng tôi.
C s lý lun tham kho t các tài liu đc nêu phn tài liu tham kho, s
liu và kt qu đc trình bày trong lun vn là trung thc, không sao chép ca bt
c công trình nghiên cu nào trc đây.
TP. H Chí Minh, ngày 15 tháng 10 nm 2011
Ngi thc hin lun vn
THÁI KIM PHONG ii
LI CM N
Sau mt thi gian n lc, tôi đã hoàn thành đ tài lun vn “nh hng ca
cht lng cuc sng công vic đn s gn kt nhân viên trong t chc”. Trong sut
quá trình thc hin, tôi đã nhn đc s hng dn và h tr nhit tình t quý thy
cô, bn bè. Vì vy, tôi xin đc phép gi li cám n sâu sc đn:
1.2.2 S gn bó vi t chc (Organizational Commitment-OC) 19
1.2.3 Khái nim S gn kt nhân viên (Employee Engagement) 20
1.2.4 Các thành phn ca s gn kt nhân viên 21
1.2.5 S khác bit gia EE và OC 22
1.3 Mi liên h gia cht lng cuc sng công vic và s gn kt nhân viên 23
1.4 Mô hình nghiên cu và các gi thuyt 24
CHNG 2 - PHNG PHÁP NGHIÊN CU 27
2.1 Thit k nghiên cu 27
2.1.1 Nghiên cu s b 27
2.1.2 Nghiên cu chính thc 28
2.2 Phng pháp chn mu và x lý s liu 29
2.2.1 Phng pháp chn mu 29
2.2.2 Phng pháp x lý s liu 30
2.3 Xây dng thang đo 31
2.3.1 Thang đo v cht lng cuc sng công vic 31
2.3.2 Thang đo s gn kt nhân viên 33
iv
CHNG 3 – KT QU NGHIÊN CU 35
3.1 Thông tin mu nghiên cu 35
3.2 ánh giá s b thang đo 36
3.2.1 Kim đnh Cronbach’s Alpha đi vi các thang đo thành phn cht lng
cuc sng công vic 36
3.2.2 Kim đnh Cronbach’s Alpha đi vi các thang đo thành phn s gn kt
nhân viên 38
3.3 Phân tích nhân t khám phá (EFA) 39
3.3.1 Phân tích nhân t khám phá thang đo cht lng cuc sng công vic 40
3. OC S gn bó vi t chc (Organizational Commitment)
4. QWL Cht lng cuc sng công vic (Quality of working/work life) vi
DANH MC CÁC BNG VÀ HÌNH V
Bng 1.1: Tng hp các thành phn nghiên cu v QWL 16
Bng 3.1: Cronbach’s Alpha ca các thang đo thành phn cht lng cuc sng
công vic 36
Bng 3.2: Tng kt h s tin cy ca các thành phn cht lng cuc sng công
vic 38
Bng 3.3: Cronbach’s Alpha ca các thang đo thành phn s gn kt 38
Bng 3.4: Tng kt h s tin cy ca các thành phn s gn kt nhân viên đi vi t
chc 39
Bng 3.5: Kim đnh KMO và Bartlett (1) 40
Bng 3.6: Kt qu phân tích EFA (1) 41
Bng 3.7: Kim đnh KMO và Bartlett (2) 43
Bng 3.8: Kt qu phân tích EFA (2) 43
Bng 3.9: Tóm tt kt qu phân tích 44
Bng 3.10: Ma trn tng quan 47
Bng 3.11: Kim đnh tính phù hp ca mô hình 1 48
Bng 3.12: Tóm tt mô hình hi quy 1 48
Bng 3.13: H s hi quy mô hình 1 49
Bng 3.14: Kim đnh tính phù hp ca mô hình hi quy 2 51
Bng 3.15: Tóm tt mô hình hi quy 2 51
Bng 3.16: H s hi quy mô hình 2 52
Bng 3.17: Mc đ tác đng ca thành phn QWL đn s gn kt 54
Bng 3.18: Thng kê mô t các giá tr ca thang đo QWL 54
Bng 3.19: Bng kim đnh T-Test 55
kt ca nhân viên vi t chc ca Towers Perrin (2003). Nghiên cu đnh tính đc
thc hin nhm điu chnh, b sung bin quan sát cho các thang đo. Nghiên cu
đnh lng vi mu gm 262 nhân viên đang làm vic toàn thi gian trên đa bàn
TP.H Chí Minh đ đánh giá thang đo và mô hình nghiên cu. Phn mm x lý d
liu SPSS 16.0 đc s dng đ phân tích.
Kt qu kim đnh cho thy thang đo cht lng cuc sng công vic ca
Walton (1974) và thang đo s gn kt nhân viên vi t chc ca Towers Perrin
(2003) là phù hp trong nghiên cu này. Thang đo cht lng cuc sng công vic
gm 7 thành phn: lng thng tng xng, điu kin làm vic an toàn, s dng
nng lc cá nhân, c hi phát trin ngh nghip, quan h trong t chc (kt hp ca
thành phn hoà nhp trong t chc và quy tc trong t chc), cân bng cuc sng
công vic và liên quan xã hi ca công vic vi 30 bin quan sát hp l. Thang đo
s gn kt nhân viên vi t chc gm 2 thành phn: gn kt t nguyn và gn kt
nhn thc vi 9 bin quan sát. Kt qu phân tích cng cho thy 4 thành phn: (1) s
dng nng lc cá nhân, (2) c hi phát trin ngh nghip, (3) cân bng cuc sng
công vic và (4) liên quan xã hi ca công vic tác đng dng đn c 2 thành phn
ca s gn kt nhân viên.
V mt thc tin, nghiên cu s giúp cho các nhà lãnh đo thy đc mi
tng quan gia các khía cnh ca cht lng cuc sng công vic và s gn kt
2
nhân viên vi t chc, đng thi hiu đc nhng hành vi, nhng mong đi ca
nhân viên. T đó, các nhà qun tr đa ra đnh hng phát trin cht lng cuc
sng công vic, tìm ra các gii pháp cn tp trung đ thc hin các chng trình ci
thin môi trng làm vic toàn din cho nhân viên đ có th nâng cao mc đ gn
kt ca các nhóm nhân viên khác nhau đi vi t chc trong điu kin các ngun
lc có gii hn, đng thi cng to ra li th cnh tranh v ngun nhân lc cho
doanh nghip trong môi trng cnh tranh hin nay.
3
TNG QUAN V TÀI
vào tng lai phát trin, s mnh và mc tiêu ca t chc. H s dng tài nng và
nhng n lc t do đ đáp ng các yêu cu cho s thành công ca t chc.
Kt qu kho sát toàn cu ca Blessing White (2011) cho thy khong mt
phn ba (31%) nhân viên thc s gn kt. Mc dù nh hng mnh m ca cuc
suy thoái kinh t toàn cu, nhng mc đ gn kt ca nhân viên vn xp x so vi
nm 2008. Nhiu nhân viên đang tìm kim nhng c hi mi bên ngoài t chc ca
h. ây là thi đim đy thách thc cho vic duy trì ngun nhân lc (đc bit là
ngun nhân lc cht lng cao). Kt qu kho sát còn cho thy di hai phn ba
(61%) s ngi tr li có d đnh li vi doanh nghip trong vòng 12 tháng ti.
Thách thc thc s là phi tìm kim nhng phng thc mi nhm điu khin s
gn kt. Thách thc này đòi hi các doanh nghip phi có s thay đi trong chính
sách phát trin ngun nhân lc, quan tâm nhiu hn na cho đi ng nhân viên.
Doanh nghip cn phi duy trì ngun nhân lc n đnh, hn ch ti đa vic ri b t
chc ca nhân viên, đc bit là nhng nhân viên tài nng; phi to ra đng lc tích
cc thúc đy s phát trin ca mi cá nhân trong tp th vào vic thc hin các mc
tiêu ca t chc, góp phn vào s phát trin bn vng ca t chc.
Công vic đc xem là mt phn ca cuc sng bi vì mt phn ba thi gian
trong ngày chúng ta dành cho công vic. Nhng gì din ra ti ni làm vic có nh
hng và tác đng đn đi sng cá nhân. Vì vy cht lng cuc sng công vic
(Quality of working life) là mt phn quan trng mang li cht lng cuc sng tt
đp cho mi cá nhân. Cht lng cuc sng công vic là mt khái nim mc dù ra
đi hn ba thp k qua nhng vn còn là mt khái nim mi m, thú v thu hút
đc s quan tâm ca các nhà nghiên cu. Cht lng cuc sng công vic liên
quan đn s tác đng ca môi trng làm vic đn cá nhân cng nh hiu qu ca
t chc. Mc đích ca nó là phát trin công vic và to điu kin làm vic hoàn ho
cho nhân viên và tp th. Các điu kin ca cuc sng ngày càng gia tng, nhân
viên luôn bn khon xem xét công vic ca mình có mang li nim vui và ý ngha
5
hay không. Ngày nay nhân viên làm vic không ch bng các yu t c bn ca
công vic nh ch đ lng thng, phúc li, đào to và phát trin mà còn bi các
s gn kt ca nhân viên vi t chc. đt đc mc tiêu này thì đ tài cn tr li
đc câu hi:
1) Các thành phn đi din cho cht lng cuc sng công vic là gì, và
2) Cht lng cuc sng công vic có tác đng nh th nào đn s gn kt
nhân viên trong t chc ?
3. i tng và phm vi nghiên cu
- i tng nghiên cu: Mc đ gn kt và các yu t ca cht lng cuc
sng công vic nh hng đn s gn kt theo s cm nhn ca các nhân viên đang
làm vic toàn thi gian ti các doanh nghip trên đa bàn TP. H Chí Minh.
- Phm vi nghiên cu: nghiên cu gii hn trong phm vi các doanh nghip
hot đng trên đa bàn TP.H Chí Minh.
4. Phng pháp nghiên cu
tài nghiên cu đc thc hin thông qua hai giai đon: nghiên cu s b
và nghiên cu chính thc:
• Nghiên cu s b đc thc hin thông qua phng pháp đnh tính. Da
trên mc tiêu nghiên cu, lý thuyt v cht lng cuc sng công vic, lý thuyt v
s gn kt nhân viên đ hình thành mô hình nghiên cu. Sau đó tin hành nghiên
cu đnh tính bng k thut tho lun nhóm đ điu chnh cách đo lng, các khái
nim cho phù hp vi điu kin ca Vit Nam.
• Nghiên cu chính thc đc thc hin bng phng pháp đnh lng, thông
tin, d liu đc thu thp thông qua vic điu tra, kho sát da trên bng câu hi
đc thit k sn gi đn các nhân viên đang làm vic ti các doanh nghip
TP.H Chí Minh. Mu điu tra trong nghiên cu chính thc đc thc hin bng
phng pháp ly mu thun tin.
7
D liu thu thp đc x lý bng phn mm SPSS 16.0 nhm đánh giá s b
các thang đo, phân tích nhân t khám phá, phân tích tng quan, kim đnh gi
thuyt ca các mô hình hi quy và phân tích hi quy đ làm rõ hn các vn đ liên
cuc sng công vic, s gn kt ca nhân viên đi vi t chc. Trong chng này
cng xem xét các nghiên cu thc nghim trc đây trên th gii v s liên h gia
cht lng cuc sng công vic và s gn kt ca nhân viên vi t chc. Các lý
thuyt này s làm c s cho vic thit k mô hình nghiên cu và các gi thuyt.
1.1 Cht lng cuc sng công vic
1.1.1 S ra đi ca thut ng cht lng cuc sng công vic
Theo Martel và Dupuis (2006), s phát trin ca thut ng cht lng cuc
sng công vic (Quality of working/ work life - QWL) bt đu vào cui nhng nm
ca thp niên 1960 nhn mnh đn yu t con ngi trong công vic bng cách tp
trung vào cht lng ca mi quan h gia ngi công nhân và môi trng làm
vic. S ra đi ca các lý thuyt khác nhau ca các nhà tâm lý hc đ xut “ mi
quan h tích cc gia tinh thn và nng sut lao đng” và kh nng ci thin các
mi quan h con ngi. N lc ci cách đ có s bình đng v c hi vic làm và
các chng trình làm phong phú công vic cng đc gii thiu. châu Âu các
chính sách xã hi dân ch ca chính ph đã ng h s thay đi đi vi điu kin
làm vic, tp trung vào phúc li ca ngi lao đng. Quá trình này đc s ng h
ca các t chc công đoàn, ngi s dng lao đng và các đng phái chính tr.
ng thi s cn thit phi t chc li công vic tr nên rõ ràng hn. Hoa K
vic thc hin theo các xu hng đang bt đu châu Âu tr thành áp lc mnh m.
Irving Bluestone, nhân viên ca hãng General Motors, đã đa ra thut ng “Cht
lng cuc sng công vic” ln đu tiên (Anbarasan và Mehta, 2010). Mt chng
trình đc thit lp cho phép ngi lao đng đóng vai trò tích cc trong các quyt
đnh liên quan đn điu kin làm vic. Mc tiêu ca nó là đ đánh giá hiu qu s
hài lòng ca nhân viên đ phát trin các chng trình gia tng nng sut lao đng.
9
ây là s kin khi đu cho các nhà nghiên cu, ngi s dng lao đng, công
đoàn và ngi lao đng xác đnh và giám sát các mu s chung giúp hài hoà các
mc tiêu và nguyn vng ca tt c các bên tham gia vào th gii vic làm (Martel
và Dupuis, 2006).
Carlson (1980, dn theo Martel và Dupuis 2006) đnh ngha QWL là c mc
tiêu và quá trình liên tc đ đt mc tiêu đó. Là mt mc tiêu, QWL là s cam kt
ca t chc đ ci thin công vic: to ra s lôi cun, s hài lòng, công vic hiu
qu và môi trng làm vic cho mi ngi các cp đ ca t chc. Là mt quá
trình, QWL kêu gi nhng n lc đ thc hin mc tiêu này thông qua s tham gia
tích cc ca mi ngi trong t chc.
Nadler và Lawler (1983, dn theo Martel và Dupuis 2006) xem xét QWL là
mt cách thc suy ngh v con ngi, công vic và t chc. Yu t phân bit ca nó
là (1) mi quan tâm v tác đng ca công vic đi vi con ngi cng nh hiu qu
ca t chc và (2) ý tng ca s tham gia vào vic ra quyt đnh và gii quyt
nhng vn đ ca t chc.
Kiernan và Knutson (1990, dn theo Martel và Dupuis 2006) QWL là s gii
thích ca cá nhân v vai trò ca mình ti ni làm vic và s tng tác ca vai trò đó
đi vi s mong đi ca ngi khác. Cht lng cuc sng công vic ca mt
ngi là s xác đnh, thit lp và đánh giá cá nhân. Mt QWL có ngha là nhng
điu khác bit cho mi và mi cá nhân và có th thay đi tu theo tui tác, giai đon
ngh nghip và v trí công tác.
Cascio (1998, dn theo Martel và Dupuis 2006) QWL liên quan đn c hi đ
đa ra quyt đnh v công vic, thit k ni làm vic ca nhân viên, và nhng gì h
cn đ giúp h đc hiu qu nht trong vic thc hin công vic ca mình.
Efraty và Sirgy (2001, dn theo Martel và Dupuis 2006) đ xut QWL là s
hài lòng ca nhân viên vi nhng nhu cu thông qua các ngun lc, hot đng, và
kt qu xut phát t s tham gia ti ni làm vic. Theo Kalayanee (2007) thì Efraty
11
và Sirgy đa ra khái nim QWL da trên thut ng “s tho mãn nhu cu” trên c
s phát trin lý thuyt nhu cu ca Maslow. QWL là s tho mãn ca nhân viên vi
các nhu cu đa dng thông qua ngun lc, hot đng và kt qu xut phát t vic
tham gia vào ni làm vic. Nhng nhu cu ca nhân viên bao gm: nhu cu sc
kho và an toàn (Health and safety need), nhu cu kinh t và gia đình (Economic
and family need), nhu cu xã hi (Social need), nhu cu t th hin (Esteem need),
2006). nh ngha ca Laar (2007) “cht lng cuc sng công vic là mt phn
ca cht lng cuc sng tng th chu tác đng ca công vic. Nhân viên s đánh
giá công vic ca h tt nh th nào”. Các đnh ngha này nhn mnh đn s kt
hp gia yu t công vic và bên ngoài công vic, cht lng cuc sng công vic
đc xem xét và đánh giá da trên s cm nhn cá nhân ca nhân viên.
Trên c s các tài liu nghiên cu có th kt lun rng các đim chung là cht
lng cuc sng công vic là mt phn ca cht lng cuc sng chu tác đng t
công vic, th hin cht lng ca mi quan h gia nhân viên vi môi trng làm
vic toàn din. Nhân viên s đánh giá s tác đng ca môi trng làm vic toàn
din này đn bn thân v phng din công vic và cuc sng cá nhân. Qua s đánh
giá này nhân viên tìm đc cách thc cân bng ca s kt hp cuc sng làm vic
vi cuc sng cá nhân.
1.1.3 Các thành phn ca cht lng cuc sng công vic
Cng nh khái nim cht lng cuc sng công vic, các thành phn ca cht
lng cuc sng công vic cng đc xem xét di nhiu cách khác nhau. Phn ln
các tài liu nghiên cu đu cho rng đa ra mt mô hình chung, ph bin đ đánh
giá QWL là mt điu rt khó khn. Các thành phn ca QWL ca các nhà nghiên
cu khác nhau là khác nhau và mt mô hình nghiên cu kim đnh các quc gia
khác nhau cng có nhng thành phn khác nhau (Daud, 2010).
Rt nhiu tác gi và nhà nghiên cu đã đ xut mô hình cht lng cuc sng
công vic trong đó bao gm mt lot các yu t. Các nhà nghiên cu khác đã c
gng đ đo lng QWL trong mt lot các thit k bng cách s dng kt hp các
13
bng câu hi khác nhau nh s hài lòng công vic, cam kt t chc, ý đnh chuyn
vic, công vic cng thng, s lôi cun công vic và cui cùng vai trò công vic,
xung đt, và s quá ti ca công vic. Mt s tác gi xem xét mt vài ni dung nh:
ni dung nhim v, tính cht ca công vic (Kalra và Ghosh, 1984; Kahn, 1981), s
lng và cht lng thi gian gii trí đc to ra bi các công vic (Kirkman,
1981), và thng tin (Kahn, 1981; Macarov, 1981). Kalra và Ghosh (1984) nhn
mnh môi trng làm vic vt lý bao gm c an toàn và lành mnh điu kin làm
đc đm bo làm vic trong t chc cho đn tui ngh hu.
Hoà nhp xã hi trong t chc - nhn thc ca ngi lao đng v c hi
giao tip vi ngi khác thông qua hp tác, bình đng công vic và kt qu đ đt
đc thành qu trong t chc, không có phân chia giai cp ti ni làm vic.
Quy tc trong t chc - t chc tôn trng các quyn t do cá nhân ca
ngi lao đng và s khác bit ý kin quan đim, bình đng trong mi vn đ ca
công vic đ đc gii quyt mt cách thích hp.
Cân bng công vic và cuc sng cá nhân - s cân bng gia công vic ca
ngi lao đng và vai trò ca h trong cuc sng liên quan đn phân b thi gian
cho ngh nghip, gia đình và các hot đng xã hi.
Mi liên quan xã hi ca công vic - nhân viên nhn thc đc trách nhim
ca mình và t chc mình đi vi xã hi trong chính sách s dng lao đng, cht
lng sn phm dch v, vn đ tài nguyên môi trng, tham gia vào s phát trin
ca xã hi, ca cng đng.
Kerce và Kewley (1993, dn theo Wichit 2007) trình bày các khía cnh ca
cht lng cuc sng công vic bao gm: Hài lòng v công vic nói chung; S tho
mãn v lng, phúc li, điu kin làm vic, c hi thng tin, an toàn công vic,
đng nghip, môi trng vt lý, trang thit b, c hi phát trin k nng, s giám
sát, c hi phát trin; Các đc tính ca công vic nh s đa dng k nng, tính cht
15
nhim v, tm quan trng ca nhim v, quyn t ch và s phn hi; S lôi cun
công vic.
Delamotte và Takezawa (1984, dn theo Wichit 2007) phân chia nhng vn đ
ca cht lng cuc sng công vic thành 5 thành phn:
Mc tiêu truyn thng - đây là nhng vn đ có liên quan đn ngh nghip
nh s đm bo vic làm và sc kho, an toàn ti ni làm vic, s gim sút thu nhp
do tai nn lao đng, bnh tt, thiu vic làm, đm bo an sinh sau khi ngh vic.
i x công bng ti ni làm vic - ngi lao đng đc đi x công bng
ti ni làm vic, không b sa thi không có lý do chính đáng, không có s phân bit
gii tính v lng và ngh nghip.
Thành phn Nghiên cu
1 Thu nhp và các khon tr cp đm
bo công bng và tng xng vi
nng lc, đm bo các điu kin sng
theo tiêu chun xã hi.
Taylor ( 1978)
Mirvis và Lawler (1984)
Kerce và Kewley ( 1993)
Walton ( 1974)
2 Môi trng làm vic an toàn và đm
bo sc kho cho ngi lao đng
Taylor (1978)
Kalra và Ghosh (1984)
Delamotte và Takezawa (1984)
Mirvis và Lawler (1984)
Kerce và Kewley ( 1993)
Walton ( 1974)
3 S dng nng lc cá nhân, kh nng
sáng to ca nhân viên, mc đ thách
thc và ý ngha ca công vic.
Taylor ( 1978)
Delamotte và Takezawa (1984)
Kerce và Kewley ( 1993)
Walton ( 1974)
4 C hi phát trin ngh nghip và
công vic đm bo lâu dài.
Kahn (1981), Meta (1982)
Kirkman (1981)
Macarov (1981)