CHƯƠNG 4: ĐỘC CHẤT HOÁ HỌCCHƯƠNG 4: ĐỘC CHẤT HOÁ HỌC
ChấtChất độcđộc hoáhoá họchọc làlà nhữngnhững chấtchất hoáhoá họchọc cócó khảkhả năngnăng
gâygây độcđộc chocho sinhsinh vậtvật vàvà hệhệ sinhsinh tháithái môimôi trườngtrường
NghiênNghiên cứucứu cáccác chấtchất độcđộc hoáhoá họchọc làlà nghiênnghiên cứucứu cáccác
địnhđịnh tính,tính, địnhđịnh lượng,lượng, cáccác ảnhảnh hưởnghưởng gâygây độcđộc lênlên cơcơ
thểthể sốngsống củacủa người,người, độngđộng vậtvật vàvà thựcthực vậtvật
NguồnNguồn gốcgốc phátphát sinhsinh
LýLý hoáhoá tínhtính
SinhSinh lýlý tínhtính vàvà độcđộc chấtchất
TriệuTriệu chứngchứng nhiễmnhiễm độcđộc
BiệnBiện pháppháp dựdự phòng,phòng, cấpcấp cứucứu –– điềuđiều trịtrị
NHIỄM ĐỘC CACBON OXYT (CO)NHIỄM ĐỘC CACBON OXYT (CO)
I.I. Nguồn Gốc Phát Sinh:Nguồn Gốc Phát Sinh:
Nguồn gốc tự nhiênNguồn gốc tự nhiên
Nguồn gốc nhân tạoNguồn gốc nhân tạo
II.II. Tính Chất Lý Hóa Của CO:Tính Chất Lý Hóa Của CO:
1.1. Lý Tính:Lý Tính:
COCO làlà khíkhí khôngkhông màu,màu, khôngkhông mùi,mùi, khôngkhông vị,vị, nhẹnhẹ
hơnhơn khôngkhông khíkhí (d=(d= 00,,967967),), hóahóa lỏnglỏng ởở 191191
00
CC
ÍtÍt tantan trongtrong nướcnước
KhôngKhông bịbị hấphấp phụphụ bởibởi thanthan hoạthoạt tínhtính
COCO bốcbốc cháycháy ởở tỵtỵ lệlệ 1212,,55 –– 7474%%
2.2. HoáHoá TínhTính::
COCO cháycháy vớivới ngọnngọn lửalửa màumàu xanhxanh tạotạo thànhthành COCO
22
ỞỞ đkđk thườngthường COCO trơtrơ vềvề hóahóa học,học, ởở nhiệtnhiệt độđộ caocao
nónó trởtrở thànhthành chấtchất khửkhử mạnhmạnh
III.III. Sinh Lý Tính Và Độc TínhSinh Lý Tính Và Độc Tính::
1.1. CO ngăn cản sự vận chuyển OCO ngăn cản sự vận chuyển O
hemoglobin,hemoglobin, myoglobin,myoglobin, cytochromcytochrom vàvà cáccác sắcsắc tốtố kháckhác
trongtrong hemhem
TỷTỷ lệlệ COHbCOHb dodo COCO nộinội sinhsinh khoảngkhoảng 00,,11 11%%
b)b) CơCơ chếchế tạotạo COHbCOHb
COCO tdtd vớivới ntnt FeFe củacủa hemhem củacủa hemoglobin,hemoglobin, vớivới myoglobinmyoglobin
(sắc(sắc tốtố hôhô hấphấp củacủa mômô cơ)cơ) vàvà vớivới cáccác xytochromxytochrom (các(các menmen
hôhô hấphấp củacủa tếtế bào)bào) đểđể tạotạo thànhthành COHb,COHb, làmlàm chocho tếtế bàobào
thiếuthiếu OO
22
trầmtrầm trọngtrọng
c) Sự chuyển hoác) Sự chuyển hoá
CácCác yếuyếu tốtố qđqđ tỷtỷ lệlệ COHbCOHb trongtrong máumáu gồmgồm:: nồngnồng độđộ COCO
trongtrong kk,kk, thờithời giangian tiếptiếp xúc,xúc, COCO nộinội sinh,sinh, sựsự thôngthông khíkhí phổiphổi
khikhi nghỉnghỉ ngơingơi vàvà hoạthoạt động,động, tốctốc độđộ tuầntuần hoànhoàn phổi,phổi, bềbề mặtmặt
khuếchkhuếch tántán phổi,phổi, ápáp suấtsuất riêngriêng phầnphần củacủa OO
22
trongtrong khôngkhông
khíkhí
3.3. CácCác táctác hạihại củacủa nhiễmnhiễm độcđộc COCO::
TrongTrong cơcơ thể,thể, COCO táctác dụngdụng lênlên hệhệ thốngthống thầnthần kinhkinh vàvà dẫndẫn tớitới cáccác
rốirối loạnloạn hôhô hấp,hấp, cáccác rốirối loạnloạn hôhô hấphấp tếtế bàobào vàvà cáccác rốirối loạnloạn timtim
mạchmạch nghiêmnghiêm trọngtrọng
MốiMối LQLQ giữagiữa nồngnồng độđộ COCO –– COHbCOHb trongtrong máumáu vàvà cáccác triệutriệu chứngchứng
chínhchính::
CO trong CO trong
KK (ppm)KK (ppm)
COHb COHb
(%)(%)
Triệu chứng chínhTriệu chứng chính
5050 77 Nhiễm độc nhẹNhiễm độc nhẹ
1010,,000000mg/lmg/l:: chếtchết trongtrong ½½ hh
5.5. Điều kiện thuận lợi cho sự nhiễm độc CO:Điều kiện thuận lợi cho sự nhiễm độc CO:
Phụ nữ có mang, nghiện rượu, béo phì, bệnh tim Phụ nữ có mang, nghiện rượu, béo phì, bệnh tim –– mạch, mạch,
viêm phế quản mãn tính, hen suyễn, thiếu máu …viêm phế quản mãn tính, hen suyễn, thiếu máu …
Nhiệt độ và độ ẩm KK cao, trong KK có CO cùng các khí Nhiệt độ và độ ẩm KK cao, trong KK có CO cùng các khí
khác: COkhác: CO
22
, SO, SO
22
, NO, NO
22
, HCN, benzen …, HCN, benzen …
IV.IV. Triệu Chứng Nhiễm ĐộcTriệu Chứng Nhiễm Độc::
1.1. NhiễmNhiễm độcđộc cấpcấp tínhtính::
SiêuSiêu cấpcấp tínhtính:: chỉchỉ cầncần híthít thởthở vàivài lầnlần trongtrong bầubầu KKKK cócó
COCO quáquá caocao cũngcũng đủđủ gâygây hônhôn mêmê ngayngay tạitại chỗchỗ NếuNếu đượcđược
cấpcấp cứucứu kịpkịp thờithời vẫnvẫn cócó mộtmột sốsố triệutriệu chứngchứng nặngnặng trongtrong ítít
lâulâu sausau nhưnhư:: coco giậtgiật cơ,cơ, nhứcnhức đầuđầu daidai dẳng,dẳng, chóngchóng mặtmặt
CấpCấp tínhtính thểthể nặngnặng:: rốirối loạnloạn tâmtâm thần,thần, nóinói năngnăng ngượngngượng
nghịu,nghịu, phátphát âmâm khó,khó, thịthị giácgiác bịbị tổntổn thươngthương
CấpCấp tínhtính nhẹnhẹ:: nhứcnhức đầu,đầu, buồnbuồn nôn,nôn, mệtmệt mỏi,mỏi, rốirối loạnloạn thịthị
giácgiác NếuNếu ngừngngừng tiếptiếp xúcxúc thìthì triệutriệu chứngchứng hếthết
2.2. NhiễmNhiễm độcđộc mãnmãn tínhtính::
NhứcNhức đầu,đầu, chóngchóng mặt,mặt, mệtmệt mỏi,mỏi, suysuy nhược,nhược, khókhó thở,thở, dễdễ
cáucáu giận,giận, buồnbuồn ngủngủ khikhi laolao độngđộng
V.V. Biện Pháp Dự Phòng, Cấp Cứu Biện Pháp Dự Phòng, Cấp Cứu –– Điều Trị:Điều Trị:
1.1. Biện pháp dự phòng:Biện pháp dự phòng:
Biện pháp kỹ thuật: Biện pháp kỹ thuật:
Biện pháp quản lý:Biện pháp quản lý:
Các biện pháp khác:Các biện pháp khác:
2.2. HoáHoá TínhTính::
DungDung dịchdịch nướcnước COCO
22
cócó tínhtính axitaxit
BịBị nướcnước vôivôi hấphấp thụ,thụ, nếunếu thừathừa COCO
22
sẽsẽ tạotạo thànhthành
cacbonatcacbonat axitaxit hayhay bicacbonatbicacbonat
III.III. Sinh Lý Tính Và Độc Tính.Sinh Lý Tính Và Độc Tính.
1.1. Sinh lý tính:Sinh lý tính:
COCO
2 2
ở nồng độ thấp kích thích trung tâm hô hấp, làm ở nồng độ thấp kích thích trung tâm hô hấp, làm
tăng nhịp hô hấp.tăng nhịp hô hấp.
COCO
2 2
sản sinh trong cơ thể vào máu, được máu đem đến sản sinh trong cơ thể vào máu, được máu đem đến
phổi và được thải ra theo hơi thở.phổi và được thải ra theo hơi thở.
COCO
22
+ O+ O
22
Hb Hb ↔ CO↔ CO
22
Hb + OHb + O
22
COCO
2 2
làm tăng dự trữ kiềm và làm giảm pH máu.làm tăng dự trữ kiềm và làm giảm pH máu.
Nồng độ CONồng độ CO
V.V. Biện Pháp Dự Phòng, Cấp Cứu Biện Pháp Dự Phòng, Cấp Cứu –– Điều Trị:Điều Trị:
1.1. Biện pháp dự phòng:Biện pháp dự phòng:
Biện pháp kỹ thuật: Biện pháp kỹ thuật:
Biện pháp quản lý:Biện pháp quản lý:
Các biện pháp khác:Các biện pháp khác:
Tiêu chuẩn COTiêu chuẩn CO
22
::
COCO
22
trong KK sạch: 0,3 trong KK sạch: 0,3 –– 0,40,4‰.‰.
COCO
22
trong KK nơi làm việc: 1‰.trong KK nơi làm việc: 1‰.
COCO
22
trong KK hầm mỏ, hầm lò: 5‰.trong KK hầm mỏ, hầm lò: 5‰.
NHIỄM ĐỘC CÁC OXYT CỦA NITƠ (NONHIỄM ĐỘC CÁC OXYT CỦA NITƠ (NO
xx
))
NONO
xx
chủchủ yếuyếu tồntồn tạitại ởở 77 dạngdạng:: NN
22
OO;; NONO;; NONO
22
;;
NN
22
OO
22
OO
44
,, khikhi nóngnóng lênlên
NN
22
OO
44
táchtách rara TrênTrên 140140
00
CC NONO
22
táchtách thànhthành NONO vàvà OO
22
I.I. Nguồn Gốc Phát Sinh:Nguồn Gốc Phát Sinh:
Nguồn gốc tự nhiênNguồn gốc tự nhiên
Sấm chớp.Sấm chớp.
Sự phân huỷ Pr của vi khuẩn Sự phân huỷ Pr của vi khuẩn → a. amin → axit nitơ.→ a. amin → axit nitơ.
Đốt nhiên liệu: xăng, dầu, động cơ đốt trong.Đốt nhiên liệu: xăng, dầu, động cơ đốt trong.
Nguồn gốc nhân tạoNguồn gốc nhân tạo
Trong khí thải CN: các nhà máy SX HNOTrong khí thải CN: các nhà máy SX HNO
22
, HNO, HNO
33
, sử , sử
dụng làm muối hoà tan trong CN giày da, vải sợi …dụng làm muối hoà tan trong CN giày da, vải sợi …
Trong sản xuất thuốc lá.Trong sản xuất thuốc lá.
Trong công việc hàn xì, hàn gió đá.Trong công việc hàn xì, hàn gió đá.
Trong CN xi mạ: dùng hỗn hợp HCl + HNOTrong CN xi mạ: dùng hỗn hợp HCl + HNO
33
,, trongtrong 2424hh làlà 00,,11mg/mmg/m
33
III.III. Cơ Chế Nhiễm Độc Của NOCơ Chế Nhiễm Độc Của NO
xx
1.1. Đối với máu:Đối với máu:
NONO
xx
kếtkết hợphợp vớivới HbHb tạotạo thànhthành MethemoglobinMethemoglobin (Met(Met Hb),Hb), làmlàm chocho
HbHb khôngkhông vậnvận chuyểnchuyển đượcđược OO
22
đểđể hôhô hấphấp chocho cơcơ thểthể gâygây rara ngạtngạt
chocho cơcơ thểthể
NONO
x x
+ Hb + Hb → Met Hb.→ Met Hb.
NồngNồng độđộ MetMet HbHb caocao gâygây chocho cơcơ thểthể tímtím táitái
VớiVới tỷtỷ lệlệ 1010 –– 1515%%:: nạnnạn nhânnhân bịbị tímtím táitái đặcđặc biệtbiệt
2.2. ĐốiĐối vớivới cáccác mômô phổiphổi::
NONO
22
làlà mộtmột chấtchất háoháo nướcnước::
NONO
22
+ H+ H
22
OO → HNO→ HNO
22
chứng thường gặp:chứng thường gặp:
Kích ứng mắt.Kích ứng mắt.
Rối loạn tiêu hoá.Rối loạn tiêu hoá.
Viêm phế quản.Viêm phế quản.
Tổn thương răng.Tổn thương răng.
V.V. Biện Pháp Dự Phòng, Cấp Cứu Biện Pháp Dự Phòng, Cấp Cứu Điều TrịĐiều Trị
1.1. Biện pháp dự phòng:Biện pháp dự phòng:
Trang bị mặt nạ phòng chóng hơi độc, quần áo chống Trang bị mặt nạ phòng chóng hơi độc, quần áo chống
thấm, kính bảo vệ mắt.thấm, kính bảo vệ mắt.
Thiết kế hệ thống thông gió cho nhà xưởng, …Thiết kế hệ thống thông gió cho nhà xưởng, …
Có người theo dõi bảo vệ cứu nạn khi rủi ro.Có người theo dõi bảo vệ cứu nạn khi rủi ro.
2.2. Cấp cứu Cấp cứu –– Điều trị:Điều trị:
Đưa nạn nhân ra khỏi vùng nhiễm độc, để nạn nhân ở Đưa nạn nhân ra khỏi vùng nhiễm độc, để nạn nhân ở
chổ thoáng mát.chổ thoáng mát.
Kiểm tra nạn nhân xem có bị tổn thương không.Kiểm tra nạn nhân xem có bị tổn thương không.
Theo dõi nạn nhân Theo dõi nạn nhân 2424//24 24 trong nhiều ngày liên tục.trong nhiều ngày liên tục.
Xét nghiệm Met Hb.Xét nghiệm Met Hb.
NHIỄM ĐỘC AMONIACNHIỄM ĐỘC AMONIAC
I.I. Nguồn Phát SinhNguồn Phát Sinh
TrongTrong sảnsản xuấtxuất côngcông nghiệpnghiệp dùngdùng dddd NHNH
44
OH,OH,
khíkhí NHNH
33
hóahóa lỏnglỏng
SảnSản xuấtxuất phânphân đạmđạm (ure,(ure, nitrat,nitrat,……))
LàLà SPSP củacủa qúaqúa trìnhtrình chưngchưng cấtcất thanthan đáđá ởở lòlò cốccốc
NHNH
33
dùngdùng nhiềunhiều trongtrong sxsx đá,đá, bảobảo quảnquản thựcthực
NhiễmNhiễm độcđộc cấpcấp tínhtính::
NồngNồng độđộ NHNH
33
gâygây kíchkích ứngứng đườngđường hôhô hấphấp rõrõ rệtrệt >>
100100mg/mmg/m
33
TriệuTriệu chứngchứng nhiễmnhiễm độcđộc cấpcấp tínhtính theotheo thứthứ tựtự từtừ nhẹnhẹ đếnđến nặngnặng
nhưnhư sausau::
BỏngBỏng mắt,mắt, viêmviêm kếtkết mạc,mạc, kíchkích ứngứng dada
LưỡiLưỡi khôkhô vàvà phồngphồng rộprộp BỏngBỏng trongtrong cổcổ họng,họng, hoho
HoHo coco giậtgiật
KhóKhó thởthở mộtmột phầnphần dodo coco thắtthắt phảnphản xạxạ họnghọng
MùMù từngtừng phầnphần hoặchoặc toàntoàn phầnphần
Copyright: Tài liệu đại học ©