PHẦN 2
VAI TRÒ CỦA SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
TRONG SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI

NỘI DUNG
I. Khái niệm về nông nghiệp và các loại hình
nông nghiệp
II. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp
III. Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố và
phát triển của sản xuất nông nghiệp
IV. Tình hình sản xuất nông nghiệp trên thế
giới và ở Việt Nam
V. Vai trò của sản xuất nông nghiệp trong sự
phát triển kinh tế - xã hội

I. Khái niệm về nông nghiệp và các loại hình
nông nghiệp
1. Khái niệm nông nghiệp
-
là ngành sản xuất vật chất cơ bản của xã hội,
sử dụng đất đai để trồng trọt và chăn nuôi, khai
thác cây trồng và vật nuôi làm tư liệu và
nguyên liệu lao động chủ yếu để tạo ra lương
thực thực phẩm và cung cấp một số nguyên
liệu cho công nghiệp.
-
là một ngành sản xuất lớn, bao gồm nhiều
chuyên ngành: trồng trọt, chăn nuôi, sơ chế
nông sản; theo nghĩa rộng, còn bao gồm cả
lâm nghiệp, thủy sản.


II. Đặc điểm của sản xuất nông nghiệp
1. Sản xuất nông nghiệp được phân bố và phát
triển trên phạm vi không gian rộng lớn, phức
tạp và mang tính khu vực rõ rệt.
2. Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu đặc biệt và
không thể thay thế
3. Đối tượng sản xuất là sinh vật (cây trồng, vật
nuôi)
4. Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao
5. Sản xuất nông nghiệp gắn với công nghiệp
chế biến và tiêu thụ nông sản

1. Sản xuất nông nghiệp được phân bố và phát triển
trên phạm vi không gian rộng lớn, phức tạp và mang
tính khu vực rõ rệt.
-
Đất đai là cơ sở đầu tiên, quan trọng nhất để
tiến hành trồng trọt, chăn nuôi
-
Quá trình sản xuất nông nghiệp luôn luôn gắn
chặt với đất đai vì:
+ đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu và đặc
biệt không thể thiếu, không thể thay thế được
của sản xuất nông nghiệp
+ đối tượng sản xuất của nông nghiệp là các
cây trồng và vật nuôi có tính thích ứng khá cao
với những điều kiện tự nhiên khác nhau

1. Sản xuất nông nghiệp được phân bố và phát triển trên

Đất đai là điều kiện cần thiết cho tất cả các
ngành sản xuất, nhưng nội dung kinh tế của nó
lại rất khác nhau.
2. Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu đặc biệt
và không thể thay thế

2. Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu đặc
biệt và không thể thay thế
-
Đất đai bị giới hạn về diện tích và không
thể mở rộng thêm theo ý muốn chủ quan
của con người.
-
Sức sản xuất của đất đai là chưa có giới
hạn do đó con người có thể khai thác
chiều sâu của ruộng đất nhằm thỏa mãn
nhu cầu tăng lên của loài người về nông
sản.

2. Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu đặc
biệt và không thể thay thế
-
Vấn đề đặt ra trong quá trình sử dụng đất :
+ Cần phân bố và phát triển sản xuất nông nghiệp ở tất
cả các nơi có điều kiện về đất đai
+ cần coi trọng việc sử dụng đầy đủ và hợp lý, có hiệu
quả nguồn lực đất đai hiện có
+ phải tiết kiệm đất đai, coi “tấc đất như tấc vàng”
+ Hạn chế việc chuyển đất nông nghiệp sang xây dựng
cơ bản

2. Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu đặc biệt
và không thể thay thế

-
Các loại cây trồng và vật nuôi phát triển theo quy luật sinh
học nhất định (sinh trưởng, phát triển và diệt vong).
-
Các loại cây trồng và vật nuôi rất nhạy cảm với các yếu tố
ngoại cảnh (thời tiết, khí hậu).
-
Cây trồng, vật nuôi với tư cách là tư liệu sản xuất đặc biệt
được sản xuất ngay trong bản thân nông nghiệp bằng
cách sử dụng trực tiếp sản phẩm thu được ở chu trình
sản xuất trước làm tư liệu sản xuất cho chu trình sau.
-
Để chất lượng giống cây trồng và vật nuôi tốt hơn đòi hỏi:
+ Thường xuyên chọn lọc, bồi dưỡng các giống hiện có.
+ Nhập nội những giống tốt.
+ Tiến hành lai tạo để tạo ra các giống mới có năng
suất cao, chất lượng tốt, thích hợp với từng vùng, từng
địa phương.
3. Đối tượng sản xuất là sinh vật, là cây trồng,
vật nuôi

4. Sản xuất nông nghiệp mang tính thời vụ cao
-
Là nét đặc thù điển hình nhất của sản xuất nông nghiệp
+ Đối tượng của sxnn là cây trồng – là sinh vật có khả
năng hấp thu và tàng trữ nguồn năng lượng mặt trời để
biến chất vô cơ thành chất hữu cơ tạo nguồn thức ăn cơ


5. Sản xuất nông nghiệp gắn với công nghiệp chế biến
và tiêu thụ nông sản
-
Ngành sản xuất nông nghiệp tạo ra các loại sản phẩm có
khối lượng cồng kềnh, chứa tỷ lệ nước khá cao và nhiều
loại có hàm lượng dinh dưỡng lớn nên sản phẩm dễ bị hư
hao, giảm phẩm cấp nếu không được giải quyết tốt khâu
vận chuyển, tiêu thụ sản phẩm và công nghệ sau thu
hoạch
-
Vì vậy, cần phân bố và phát triển sản xuất nông nghiệp
gắn liền với công nghiệp chế biến và tiêu thụ nông sản,
tạo thành các chu trình sản xuất nông- công nghiệp, các tổ
chức liên kết sản xuất nông - công nghiệp - dịch vụ phù
hợp với từng vùng, từng địa phương về các điều kiện và
khả năng cụ thể

5. Sản xuất nông nghiệp gắn với công nghiệp
chế biến và tiêu thụ nông sản
-
Ví dụ:
+ Các vùng sản xuất chè búp tươi nhất thiết phải
gắn với nhà máy chế biến chè xanh hoặc chè
đen (ở Thái Nguyên, Phú Thọ, Lâm Đồng đều
có mô hình xí nghiệp công - nông nghiệp này)
+ Các trại chăn nuôi bò sữa phải gắn liền với thị
trường có nhu cầu tiêu thụ sữa tươi hoặc gắn
liền với các vùng đó là các cơ sở chế biến sữa


xuất theo hướng:
+ Đẩy mạnh sản xuất thâm canh, chuyên môn hóa.
+ Sử dụng ngày càng nhiều máy móc, vật tư nông
nghiệp, công nghệ mới.
- Nông nghiệp hàng hóa đang ngày càng phát triển và có
điều kiện thuận lợi để phát triển ở:
+ Những vùng có truyền thống sản xuất hàng hóa.
+ Các vùng gần các trục giao thông và các thành phố
lớn.

Đặc điểm riêng của nông nghiệp Việt Nam
-
Nông nghiệp Việt Nam là nền nông nghiệp nhiệt đới, á
nhiệt đới ẩm, có pha trộn khí hậu ôn đới
+ Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa: phân hóa rất rõ rệt
theo chiều Bắc Nam và theo chiều cao của địa hình có
ảnh hưởng đến cơ cấu mùa vụ và cơ cấu sản phẩm
nông nghiệp.
+ Sự phân hóa các điều kiện địa hình và đất trồng →
phải áp dụng các hệ thống canh tác khác nhau giữa các
vùng.
+ Tính chất nhiệt đới gió mùa của thiên nhiên nước ta
làm tăng thêm tính chất bấp bênh vốn có của nông
nghiệp. Việc phòng chống thiên tai, sâu bệnh hại cây
trồng, dịch bệnh đối với vật nuôi luôn là nhiệm vụ quan
trọng.

Đặc điểm riêng của nông nghiệp Việt Nam
-
Thuận lợi: