34. Làm thế nào để đưa QLÔNCN từ kế hoạch vào thực tế? Bắt đầu bằng quan điểm sáng tạo trong
việc giải quyết vướng mắc.
Linda Ghanimé, Cố vấn Dự án VPEG
Những lỗ hổng trong quản lý ô nhiễm công nghiệp (QLÔNCN) - Nguyên nhân số 1 tại Việt Nam gây ra suy
thoái môi trường cần được khẩn trương giải quyết. Cuộc sống tốt đẹp của người dân Việt Nam phụ thuộc
vào công tác QLNN hiệu quả đối với các vấn đề ô nhiễm công nghiệp. Ô nhiễm ngày càng gia tăng và các
cơ quan chức năng quá căng thẳng bởi áp lực và tốc độ phát triển công nghiệp vượt quá những nỗ lực
phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm công nghiệp.
Phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm công nghiệp có phạm vi và ảnh hưởng quá ít ỏi trong quy hoạch phát
triển và lập ngân sách. Nỗ lực trong công tác QLÔNCN ở Việt Nam thường xuyên chịu tình trạng lặp đi lặp
lại các chỉ tiêu quá cao không đạt được, không gắn kết với chiến lược phát triển công nghiệp và xa rời
thực tế.
Làm thế nào để đưa quản lý ô nhiễm công nghiệp từ kế hoạch vào thực tế? Những ví dụ về quản lý hiệu
quả ô nhiễm công nghiệp được tổng hợp từ một số tỉnh với những bài học hữu ích đã được chia sẻ tại
Diễn đàn Quản lý Ô nhiễm Công nghiệp tổ chức từ ngày 21 đến 23/6/2011 tại Vũng Tàu. Diễn đàn là nơi
để lãnh đạo và cán bộ làm việc thực tế của một số tỉnh (khoảng 70 đại biểu) chia sẻ những hiểu biết và
kiến thức, kinh nghiệm và các giải pháp đưa ra nhằm giải quyết những thách thức trong QLÔNCN. Đây là
diễn đàn lần đầu tiên được tổ chức theo sáng kiến của Dự án QLNN về Môi trường cấp tỉnh tại Việt Nam
(VPEG).
Tổng cục Môi trường (TCMT) và Cơ quan Điều hành Canada (CEA) của VPEG chủ trì thực hiện quá trình
trao đổi, thảo luận tại diễn đàn. Các mục tiêu chính được đặt ra và đạt được tại diễn đàn này là sự hiểu
biết chung về cách làm tốt trong quản lý ô nhiễm công nghiệp, lập kế hoạch trung hạn (5 năm) và xây dựng
chương trình hoạt động tương ứng, chia sẻ kinh nghiệm, rút ra bài học và cung cấp thông tin cho công tác
xây dựng chính sách ở cấp quốc gia, cụ thể là ''Kế hoạch Chiến lược quốc gia 5 năm về QLÔNCN". Các
chủ đề chính đã được thảo luận gồm việc lập kế hoạch và lập ngân sách, cung cấp tài chính và đầu tư, và
lập kế hoạch chiến lược có nhiều bên tham gia. Điểm nổi bật của diễn đàn là sự tham gia đóng góp của
nhiều tỉnh đi tiên phong trong công tác QLÔNCN hiệu quả, có nhiều kinh nghiệm và cách làm sáng tạo tích
cực có thể tham mưu tốt cho quá trình hoạch định chính sách. Những hiểu biết sâu sắc, kiến thức mới và
khuyến nghị cũng đã được chia sẻ một cách hiệu quả để bắt tay vào tháo gỡ những vướng mắc trong
công tác quản lý, để đảm bảo cải tiến liên tục trong phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm công nghiệp.
QLÔNCN sáng tạo ở cấp tỉnh

trực tiếp (khu vực công và khu vực tư nhân), lãnh đạo thiếu quyết đoán và thiếu sự tin tưởng vào khả năng
thay đổi. Việc đưa ra các mốc đánh giá, theo dõi và giám sát những bước tiến trong QLÔNCN và thúc đẩy
những bài học thành công bằng việc chia sẻ tri thức. Linda đã tóm tắt sự cần thiết phải cải tiến trong bốn
lĩnh vực chính như sau: Chính sách về QLÔNCN và các kế hoạch phát triển KT-XH, đầu tư cho các công
trình bảo vệ môi trường và sản xuất sạch hơn, cải tiến trong phân bổ nguồn lực, và cơ sở thông tin số liệu
phù hợp.
Cần đo lường, theo dõi tải lượng ô nhiễm và giám sát chặt chẽ hơn kết quả giảm tải lượng ô nhiễm công
nghiệp. Phần quan trọng của một quy trình QLÔNCN hiệu quả có thể được tóm tắt là: Các chủ thể đi đầu
sáng tạo, các quy định pháp luật thuận lợi cho công tác QLÔNCN, các ưu đãi theo cơ chế thị trường và sự
phán xét, phản biện của công chúng, huy động sự tham gia của các bên liên quan tìm ra giải pháp. Chia sẻ
kiến thức về các phương pháp tiếp cận thành công là một phần quan trọng trên con đường tiến lên phía
trước. Việc lưu lại trên văn bản những ví dụ về thực hiện hiệu quả công tác QLÔNCN giúp cho việc học
tập, khuyến khích nhân rộng ra các tỉnh khác, và giúp tạo ảnh hưởng thay đổi chính sách tầm quốc gia và
nâng cao nhận thức cộng đồng trong QLÔNCN.
Luật pháp thuận lợi cho công tác QLÔNCN
Kế hoạch sửa đổi Luật BVMT trong năm 2012 của Tổng cục Môi trường sẽ bao gồm khung pháp lý chặt
chẽ hơn cho QLMT các KCN cũng là nền tảng của diễn đàn này. Có nhiều ví dụ được trình bày như luật
pháp/các quy định không rõ ràng, không nhất quán, không đầy đủ trong QLÔNCN cần phải được giải quyết
để tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng ở cấp tỉnh. Ông Phạm Văn Lợi - Viện Khoa học QLMT nêu ra
một số khiếm khuyết và hạn chế, cụ thể như yếu kém trong phân công, phân cấp cho cấp tỉnh và các cấp
thấp hơn trong bối cảnh luật pháp phân tán và chồng chéo. Để giải quyết vấn đề này, hai sáng kiến đã
được nêu ra: Đầu tiên là cơ chế phản hồi hiệu quả cho Tổng cục Môi trường về những cản trở việc áp
dụng quy định pháp luật. Cơ chế này cần sự tham gia của các Sở TNMT ở cấp tỉnh trong việc tham mưu
đề xuất sửa đổi trong luật pháp và các quy định liên quan đến QLÔNCN và đóng góp ý kiến của các bên
liên quan trong đó có giới doanh nghiệp. Thứ hai là lộ trình thực tiễn để các ban ngành hữu quan khắc
2
phục các thiếu sót trong quy định pháp luật và soạn thảo văn bản sửa đổi nhằm giải quyết những hạn chế
trong văn bản quy phạm pháp luật.
Xác lập ưu tiên trong QLÔNCN với quan điểm chiến lược và huy động sự tham gia các bên liên
quan

Thúc đẩy xây dựng kế hoạch và chương trình QLÔNCN chiến lược
Trong các phiên thảo luận về cách thức tổ chức thực hiện hiệu quả công tác QLÔNCN, vai trò của sắp xếp
thể chế, lãnh đạo, kiến thức và trách nhiệm giải trình trong việc thúc đẩy những thay đổi cần thiết được
Terence Jones - Chuyên gia tư vấn của VPEG nêu ra. Lãnh đạo Sở TNMT Bình Dương, Hà Nội và Đà
Nẵng đã đưa ra những ví dụ hay về các thay đổi sáng tạo tập trung vào thực tiễn để thúc đẩy hiệu quả
nhất với con người, kiến thức và hệ thống quản lý. Các đại biểu các tỉnh cũng nhấn mạnh rằng một khuôn
khổ chung cho kế hoạch QL ÔNCN 5 năm dựa trên kinh nghiệm cũng sẽ giúp ích.
3
Isabelle Thibeault kết luận, diễn đàn QLÔNCN được coi là một sự kiện quan trọng thúc đẩy việc hỗ trợ cho
các tỉnh trong những năm cuối của dự án VPEG. Các hoạt động trong tương lai sẽ tập trung vào việc giúp
thể chế hóa các phương pháp tiếp cận về QLÔNCN được cải tiến và cách làm hay trong cơ chế của toàn
quốc và địa phương. Sẽ chú trọng hơn về các biện pháp tăng cường chính sách, pháp luật và khuôn khổ
pháp lý cho QLÔNCN, hỗ trợ các phương pháp tiếp cận dựa trên cơ sở khoa học và hợp tác. Xây dựng và
phổ biến hướng dẫn QLÔNCN về cách làm tốt ở các tỉnh là một kết quả đầu ra quan trọng được đề xuất.
Tài liệu hướng dẫn này sẽ củng cố một số kết quả đầu ra về kỹ thuật của VPEG và các ví dụ về cách làm
tốt trong QLÔNCN ở địa phương thành một cẩm nang lập kế hoạch và xây dựng chương trình hoạt động
đề cập cả tầm chính sách và phương pháp nghiệp vụ. Các bài trình bày tại diễn đàn về những khái niệm
chính, phương pháp luận, ví dụ về các phương pháp tiếp cận và cách làm trong QLÔNCN, các ý chính
trong thảo luận sẽ góp phần soạn thảo tài liệu hướng dẫn này.
4