NGHIÊN CỨU, ĐỀ XUẤT MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ, LỘ
TRÌNH VÀ GIẢI PHÁP KIỆN TOÀN VÀ NÂNG CAO NĂNG
LỰC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC PHỤC VỤ NGHIÊN CỨU,
TRIỂN KHAI VÀ PHÁT TRIỂN ỨNG DỤNG BỨC XẠ VÀ
ĐỒNG VỊ PHÓNG XẠ Ở VIỆT NAM
I. TỔNG QUAN
Năng lượng nguyên tử (NLNT) được tạo ra do các biến đổi trạng thái của nguyên tử và
hạt nhân có hai dạng là năng lượng bức xạ và năng lượng phân hạch, các dạng năng lượng này
đã được ứng dụng trong đời sống kinh tế - xã hội.
Ngày nay bức xạ và đồng vị phóng xạ được ứng dụng có hiệu quả vào nhiều lĩnh vực
khác nhau của đời sống xã hội, có thể kể đến như sản xuất đồng vị và điều chế dược chất phóng
xạ phục vụ chẩn đoán và điều trị bệnh; sử dụng kỹ thuật nguồn kín để xây dựng các hệ đo đạc
hạt nhân như đo mức chất lỏng, đo độ dày, độ ẩm của vật liệu; trong các dây chuyền tự động
hóa của các nhà máy công nghiệp; phát triển các kỹ thuật phân tích hạt nhân để tham gia vào
các chương trình thăm dò, khai thác tài nguyên khoáng sản và nghiên cứu, bảo vệ môi trường;
sử dụng các đồng vị tự nhiên và nhân tạo để đánh giá một số quá trình trong tự nhiên như hiện
tượng bồi lấp, xói mòn; sử dụng các nguồn bức xạ cường độ cao để khử trùng các dụng cụ, chế
phẩm và bảo quản thực phẩm, dược phẩm; ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong nông nghiệp và
sinh học...
Việc phát triển năng lượng nguyên tử bao gồm ứng dụng bức xạ, đồng vị phóng xạ và
phát triển điện hạt nhân sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển các ngành kinh tế - xã hội của đất
nước, đồng thời đáp ứng về cơ bản nhu cầu sử dụng điện năng ngày càng tăng, bảo đảm an
ninh năng lượng và dự trữ nguồn tài nguyên của đất nước.
Phát triển, ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ là một lĩnh vực bao trùm hầu hết mọi
mặt của đời sống xã hội do đó đòi hỏi một chiến lược năng lượng dài hạn và lập trường vững
vàng do những đặc thù riêng của nó. Để có thể ứng dụng có hiệu quả bức xạ và đồng vị phóng
xạ mà vẫn nằm trong tầm kiểm soát và đảm bảo an toàn thì vai trò quản lý nhà nước hết sức cần
thiết và mang tính quyết định. Do quy mô mang tính bao quát rộng trên mọi mặt đời sống xã
hội nhằm ứng dụng bức xạ và đồng vị phóng xạ, yêu cầu cấp thiết là phải có hệ thống quản lý
nhà nước rõ ràng, minh bạch làm nền tảng cho việc phát triển ứng dụng bức xạ và đồng vị
phóng xạ ở Việt Nam.

3 Công nghiệp dự án lớn Cấu trúc cầu, các nhà máy điện, xưởng, các tòa nhà,
kho liên hợp
4 Các ngành công nghiệp khác Phụ tùng xe, sản phẩm nông nghiệp, chất lượng sản
phẩm và vật liệu trong y tế và công nghiệp sản xuất
Các nước đều chú trọng phát triển các cơ sở hỗ trợ kỹ thuật NDT cho hoạt động đăng kiểm.
Một số nước công nghiệp phát triển sử dụng dịch vụ của các cơ sở tư nhân trong nhiều lĩnh vực
quan trọng. Ví dụ: Hoa Kỳ sử dụng dịch vụ đăng kiểm tư nhân kiểm định tàu ngầm, sử dụng
dịch vụ NDT tư nhân kiểm tra tàu con thoi…
I.2. NCS
Ở các nước phát triển Tây Âu và Nhật Bản, NCS bắt đầu được sử dụng từ
đầu những năm 1960, số lượng tăng dần và đạt mức bão hòa vào khoảng những
năm 1995-2000 (ở mỗi nước có khoảng 6000-6.500 hệ NCS). Trung Quốc là
một nước tiến hành nội địa hóa rất mạnh trong lĩnh vực NCS; năm 2000, sản
xuất khoảng 50.000 hệ NCS. Ấn Độ hiện có 5.200 NCS sử dụng trong dầu khí,
hoá chất và nhiều ngành công nghiệp khác.
Hiện tại, trên toàn thế giới có khoảng 250.000 hệ NCS. Về số lượng,
không có sự thay đổi nhiều từ giữa thập kỷ 1970 đến nay; nhưng về chất lượng,
thì đã có sự thay đổi rất lớn.
I.3. Chiếu xạ công nghiệp
Chiếu xạ được sử dụng rộng rãi trong công nghiệp và các nhành kinh tế -
kỹ thuật
- Trong công nghiệp: chế tạo vật liệu co nhiệt, cáp điện chịu nhiệt, vỏ xe (sợi cacbon),
vật liệu polyme, vật liệu xốp; xử lý bề mặt vật liệu, chế tạo silic…
- Trong nông nghiệp: chế tạo sản phẩm sinh học để chống bệnh, tăng trưởng cho cây
trồng; chế tạo chất siêu hấp phụ nước dùng cho điều hòa độ ẩm, vật liệu che phủ, bao gói; chiếu
xạ củ, trái cây nhằm đáp ứng các yêu cầu về kiểm dịch trong xuất khẩu; chiếu xạ chống nảy
mầm, chống hư hỏng, hãm chín các loại củ, trái cây; chiếu xạ diệt vi sinh vật gây bệnh trong
thực phẩm...
- Trong y tế: khử trùng vật phẩm y tế như kim tiêm, ống nhựa, lọ nhỏ, găng tay, khẩu
trang, quần áo mổ...

hành, 1.500 tấn ớt đỏ và các gia vị khác, tổng giá trị kinh tế ước đạt 8 triệu USD.
Cơ sở chiếu xạ suất liều cao sử dụng nguồn Co-60 của Ấn Độ có công suất
chiếu xạ mỗi ngày 30 tấn gia vị và rau khô, cơ sở chiếu xạ suất liều thấp có công
suất chiếu xạ mỗi ngày 10 tấn hành, ngũ cốc và hoa quả.
Trong số các nước Đông Nam Á có thể kể đến Malaysia, Indonesia và
Thái Lan. Năm 2006, Malaysia chiếu xạ 630 tấn sản phẩm các loại. Malaysia
đặc biệt quan tâm đến chiếu xạ xử lý vật liệu composit từ polyme tổng hợp và tự
nhiên; vật liệu kích thước micro và nano; xử lý bề mặt; biến tính vật liệu polyme
tự nhiên áp dụng trong y tế, mỹ phẩm và một số ngành công nghiệp; chiếu xạ
khử trùng. Indonesia phát triển các cơ sở chiếu xạ biến đổi màu đá quý và hiện
đã đạt được quy mô thương mại trong lĩnh vực này. Năm 2006, Indonesia chiếu
xạ hơn 2.500 tấn thực phẩm, bao gồm thực phẩm dành cho trẻ em, bột ca cao,
gia vị, rau quả khô và thực phẩm đông lạnh. Năm 2005, sản lượng thực phẩm
chiếu xạ của Thái Lan là 3.000 tấn, giá trị kinh tế ước đạt 19 triệu USD.
I.4. Kỹ thuật đánh dấu
Trong lĩnh vực ứng dụng kỹ thuật đánh dấu, Hoa Kỳ và Nga là hai nước
đứng đầu về tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư. Trung Quốc và Ấn Độ cũng có
phát triển rất mạnh kỹ thuật này trong công nghiệp dầu khí. Tỷ lệ lợi nhuận trên
vốn đầu tư ở Hoa Kỳ là 1/50, có trường hợp đến 1/1000 (Theo báo cáo của dự
án IAEA RAS/8/099, năm 2005). Ở Nga, nghiên cứu động học liên quan giữa
các tầng chứa dầu đã giúp cho việc xây dựng kế hoạch chính xác, phù hợp khi
cần mở rộng quy mô khai thác, giảm đáng kể số lượng giếng khoan. Năm 1987,
ước tính ngành dầu khí của Nga tiết kiệm được hơn 1/3 số giếng khoan trị giá
khoảng 15 triệu USD. Trung Quốc tiến hành kỹ thuật đánh dấu ở hầu hết các
giếng dầu, tăng cường sử dụng kỹ thuật đánh dấu hạt đơn lẻ cho nghiên cứu xúc
tác. Ứng dụng đầu tiên thành công của Ấn Độ về kỹ thuật đánh dấu đồng vị
phóng xạ được thực hiện tại liên doanh công nghiệp dầu Ấn Độ M/S trong tinh
luyện dầu mỏ.
II. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN ỨNG DỤNG BỨC XẠ Ở VIỆT NAM
Số liệu về thực trạng phát triển ứng dụng bức xạ ở Việt Nam chủ yếu