Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình thực hiện khóa luận, tôi đã nhận được sự quan tâm,
giúp đỡ nhiệt tình của Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung. Cô đã tận tình hướng
dẫn, giải đáp những khi tôi gặp khó khăn trong việc triển khai đề tài. Khóa
luận được hoàn thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình tới cô –
Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung.
Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới các thầy cô khoa Việt Nam
học – trường Đại học Sư Phạm Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi học
tập và nghiên cứu.
Tôi cũng xin gửi lời cám ơn tới Ban Giám hiệu trường Đai học Sư
phạm Hà Nội cùng bạn bè, người thân và gia đình đã luôn bên tôi trong những
năm học vừa qua.
Dù đã có nhiều cố gắng, nhưng chắc chắn khóa luận sẽ không tránh
khỏi những thiếu sót, hạn chế, tôi rất mong nhận được sự góp ý của quý thầy
cô và các bạn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 28 tháng 04 năm 2014
Tác giả khóa luận
Mai Thị Thúy Quỳnh
1
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
MỤC LỤC
2
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nguyễn Huy Thiệp là một hiện tượng tiêu biểu của văn học Việt Nam
cuối thế kỷ XX. Nếu như Nguyễn Minh Châu được xem là “người mở đường

nay thì không thể có hiện tượng mới Nguyễn Huy Thiệp. Anh gặp thời!” (Diệp
Minh Tuyền), “Chúng tôi nghĩ, hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp là sản phẩm
tất yếu của sự gặp gỡ giữa tài năng với khát vọng dân chủ và đổi mới mà sự
vận động ý thức xã hội cũng như văn học sau 1975 đem lại” (Nguyễn Hải Hà
– Nguyễn Thị Bình) Xung quanh những sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp là
những bài viết về các tác phẩm của ông. Các bài viết ở các mức độ khác nhau,
từ bài báo, tiểu luận, thậm chí sưu tầm thành cuốn sách.
Cùng chung tư tưởng tìm đến những gì Nguyễn Huy Thiệp đã cống
hiến cho văn học nước nhà, chúng tôi lựa chọn đề tài Nông thôn và thành thị
trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp với mong muốn tìm ra những đóng
góp của tác giả cho nền văn học Việt Nam. Nghiên cứu mảng truyện ngắn viết
về nông thôn và thành thị của Nguyễn Huy Thiệp là thể hiện một góc nhìn
hẹp nhưng hi vọng có chiều sâu trong sáng tác của ông.
2. Lịch sử vấn đề
Khi vừa ra mắt, các tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp đã gây xôn xao
dư luận. Trước sức hút của “hiện tượng Nguyễn Huy Thiệp”, nhà nghiên cứu
Phạm Xuân Nguyên đã dày công nghiên cứu, biên soạn những bài viết, lời
bình xoay quanh Nguyễn Huy Thiệp và những tác phẩm của ông. Những bài
viết này được tổng hợp lại và in trong cuốn Đi tìm Nguyễn Huy Thiệp do Nhà
xuất bản Văn hóa Thông tin Hà Nội phát hành năm 2001. Người ta bàn luận
rất nhiều, nhưng tựu chung lại có thể thấy một số ý kiến chính sau: Một phía
thiên về phản ứng, thậm chí phê phán quyết liệt: “Ngòi bút của anh Thiệp
đúng là của hiếm. Của hiếm của một tài năng đồng thời cũng là của hiếm của
một bệnh lý, sự vội vã định hình, sự bộc lộ sâu sắc cái tâm lý chủ đạo là chối
bỏ và phản kháng, lật đổ và hạ bệ mọi thần tượng” (Mai Ngữ); “xô ngã thần
tượng” (Vũ Phan Nguyên); “bắn súng lục vào quá khứ” (Nguyễn Thuý Ái)
Còn lại một phía khác, được hiểu như dòng chủ lưu, thì nồng nhiệt chào đón,
4
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung

SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
thể hiện. Đặng Anh Đào với Khi ông “Tướng về hưu” xuất hiện, Lê Hà với
Các vị tướng nói về phim Tướng về hưu, Nguyễn Thị Hương với Lời thoại
trong truyện ngắn “Tướng về hưu” của Nguyễn Huy Thiệp, Trần Đạo với
“Tướng về hưu” một tác phẩm có tính nghệ thuật, …
Mai Ngữ trong Cái tâm và cái tài của người viết có đề cập đến truyện
viết về nông thôn của Nguyễn Huy Thiệp: “Tôi không giấu diếm rằng tôi yêu
thích một vài truyện của anh trong đó có Con gái thủy thần. Mỗi dòng mỗi
chữ của nhà văn đều lấp lánh, thực và hư, ảo và mộng, ước mơ và hiện thực
Ngòi bút của anh Thiệp đúng là của hiếm” [17; 427].
Nguyễn Đăng Mạnh trong Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, vài cảm
nghĩ có sự chú ý đặc biệt đến Những bài học nông thôn: “Trong
truyện Những bài học nông thôn, bà Lâm nói rất tục. Nhưng thử nghĩ mà
xem, câu nào cũng có chứa đựng ít nhiều chân lí cả đấy. Mà chân lí ấy thì
phải diễn đạt như thế mới súc tích và nổi ý lên chứ. Và mới đúng với ngôn
ngữ bà lão nông dân đáo để ấy chứ. Đấy là thứ triết lí dân gian không khô héo
xám xịt, vì nó là ngôn ngữ của sự sống, tuy lấm láp bùn đất nhưng cứ tươi rói
và giãy nẩy lên trên những trang sách” [17; 463 – 464].
Những khóa luận, luận văn nghiên cứu về hiện tượng Nguyễn Huy
Thiệp có số lượng rất lớn, trong đó không ít luận văn đề cập tới đề tài thành
thị, nông thôn trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp như Đặc điểm truyện
ngắn Nguyễn Huy Thiệp – Nguyễn Thị Thu Hiền (2001), Đặc trưng phản ánh
nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp – Phạm Thị Thanh Bình
(2006), Chất thơ trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp – Tạ Thị Hường
(2001), Một số phương diện đặc sắc trong nghệ thuật kết cấu truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp – Lê Thị Phượng (2004), ….
Trong thời gian gần đây, cũng có không ít những bài báo, luận văn, tiểu
luận, … bàn về Nguyễn Huy Thiệp và những sáng tác của ông, nhưng thực sự
những nghiên cứu này chủ yếu nhìn nhận các tác phẩm trong toàn bộ sáng tác

trong việc thể hiện đề tài. Từ đó thấy được tài năng của nhà văn cũng như
thành công của truyện ngắn ở hai mảng đề tài này.
7
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
4.2. Phương pháp nghiên cứu
Để triển khai đề tài Nông thôn và thành thị trong truyện ngắn
Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi sử dụng một số phương pháp nghiên cứu chính
sau:
- Phương pháp phân tích – tổng hợp
- Phương pháp so sánh
- Phương pháp thống kê, hệ thống
5. Cấu trúc khóa luận
Khóa luận gồm 75 trang, ngoài phần Mở đầu (6 trang), Kết luận (2
trang), Tài liệu tham khảo (2 trang), phần nội dung chính của khóa luận (gồm
65 trang) được chia làm 3 chương:
Chương1. Khái quát về Nguyễn Huy Thiệp và truyện ngắn Nguyễn
Huy Thiệp
Chương2. Nông thôn và thành thị trong truyện ngắn Nguyễn Huy
Thiệp
Chương 3. Một số thủ pháp nghệ thuật thể hiện đề tài nông thôn và
thành thị trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
8
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
NỘI DUNG
CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ NGUYỄN HUY THIỆP
VÀ TRUYỆN NGẮN NGUYỄN HUY THIỆP
1.1. Khái quát về Nguyễn Huy Thiệp
1.1.1. Cuộc đời

Hiện thực đó cùng cuộc đời lưu lạc nhiều nơi, khắp các tỉnh đồng bằng đã
giúp ông có thêm vốn sống, có cảm hứng sáng tác để khai thác những mảng
tối của xã hội. Nguyễn Huy Thiệp đã thẳng thắn đào sâu vào những vấn đề mà
đó không chỉ đơn giản là con người, cuộc sống như chúng ta thấy; ông nhận
ra đằng sau con người, cuộc sống ấy ẩn chứa biết bao vấn đề, có những góc
khuất mà người ta không dám đề cập tới. Ông không chỉ khai thác những
mảng đời sống chân thực, thô ráp mà còn đi sâu vào những ham muốn, khát
vọng, nhất là tính “dục” của con người. Những điều mà người ta ngại hay sợ
đề cập đến thì ông lại khai thác hết sức sâu sắc, vô cùng thực tế, thực tế đến
mức trần trụi. Chính vì sự táo bạo của Nguyễn Huy Thiệp nên có rất nhiều ý
kiến, tranh luận, khen cũng có, chê cũng không ít những sáng tác của ông.
“Nguyễn Huy Thiệp là một hiện tượng văn học luôn luôn được người ta nhắc
đến và đem ra bàn cãi. Nhắc đến để ngợi ca cũng có. Nhắc đến để chửi bới,
mạt sát cũng có” [11; 315 – 316].
Tìm hiểu về cuộc đời, con người của Nguyễn Huy Thiệp là bước đầu để
hiểu được cá tính, phong cách sáng tác của ông. Và từ đây mới có thể dễ dàng
nhận thấy những suy tư, trăn trở, những triết lý của nhà văn qua những trang
văn mà ông dành bao tâm huyết vào đó.
1.1.2. Sự nghiệp sáng tác
Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện khá muộn trên văn đàn Việt Nam với tập
truyện ngắn đầu tay vào tháng 1/1987: Những chuyện kể bất tận của thung
lũng Hua Tát in trên báo Văn nghệ. Tuy nhiên, tác phẩm này chưa gây được
tiếng vang trong dư luận. Phải đến Tướng về hưu in trên Báo Văn nghệ số 24
ngày 20/6/1987 thì dư luận mới thực sự chú ý, tranh luận theo nhiều hướng
khác nhau. Năm 1996, Tiểu Long Nữ được coi là “tiểu thuyết đầu tay” – cuốn
10
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
tiểu thuyết đầu tiên của ông được chính thức xuất bản bởi Nhà xuất bản Công
an nhân dân.

Ông đã vinh dự đuợc tặng Huân chương Văn học nghệ thuật Pháp năm
2007, nhận Giải thưởng Văn học Premio Nonino, Italia năm 2008.
Tháng 7/2007, nhà văn được nhận Huân chương Văn học Nghệ thuật
do chính phủ Pháp trao tặng.
Tháng 1/2008, Nguyễn Huy Thiệp đã nhận được giải thưởng văn học
Premio Nonino – giải thưởng nhằm vinh danh những nhà văn kỳ cựu trên thế
giới. Mặc dù ở Italia, văn học Việt Nam, đặc biệt là bộ phận văn học hiện đại,
chưa được giới thiệu nhiều.
Trong sự nghiệp văn học của mình, mỗi nhà văn luôn mong muốn và cố
gắng tạo ra một phong cách riêng biệt, độc đáo. Bởi lẽ, đó được xem là dấu
hiệu nhận biết nhà văn này với nhà văn khác, là sự khẳng định giá trị của mỗi
nhà văn. Nguyễn Huy Thiệp đã tạo dựng cho mình một chỗ đứng trang trọng
trên văn đàn nhờ dấu ấn phong cách của ông. Mặc dù còn nhiều tranh cãi
nhưng không thể phủ nhận, Nguyễn Huy Thiệp là một trong những cây bút
truyện ngắn xuất sắc nhất trong nền văn học Việt Nam từ ngày đất nước thống
nhất đến nay.
1.2. Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
“Những truyện của Nguyễn Huy Thiệp có một sức hấp dẫn khó cưỡng
lại được. Anh có nhiều ngón nghề lôi cuốn người đọc cũng “bợm” lắm.
Trước hết là cốt truyện ly kỳ. Anh thường dựng lên những cuộc phiêu lưu của
nhân vật này, nhân vật nọ, để mượn cớ đưa người đọc vào những thế giới đầy
cảnh lạ, chuyện lạ. Nguyễn Huy Thiệp có một thế giới nhân vật cũng độc đáo,
toàn những con người góc cạnh, gân guốc. Người nào dường như cũng sống
đến tận cùng cá tính của mình. Có loại như những bậc chí thiện, có thể bao
dung cả kẻ xấu, người ác, thậm chí sẵn sàng chết vì đồng loại. Tôi thích nhất
ở Nguyễn Huy Thiệp những nhân vật hơi “bụi” một tí, thường có cả hai mặt
thiện và ác, đúng ra là chứa đựng cả thú tính lẫn nhân tính, một mặt đầy bản
năng thô bỉ, mặt khác từ một góc cạnh nào đó của tâm hồn, thỉnh thoảng vẫn
lóe lên ánh sáng của lương tâm, lương tri” [11; 312 – 313].
12

tính chất dân tộc hoàn toàn độc lập dựng nên một nền văn hóa mới”, điều đó
13
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
đồng nghĩa với nhiệm vụ của văn học, trong đó có truyện ngắn, là phải thực
hiện nhiệm vụ cổ vũ kháng chiến, phục vụ cách mạng, tạo động lực cho hai
cuộc kháng chiến của cả dân tộc. Theo lời của Chủ tịch Hồ Chí Minh, “văn
hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”
(1951). Truyện ngắn lúc này mang dáng dấp “sử thi”, “ký hóa” nhiều hơn là
một truyện ngắn thực thụ.
Từ ngày 30/04/1975, đất nước được thống nhất, nền chính trị dần đi
vào ổn định, kinh tế – văn hóa – xã hội có bước chuyển mình. Tất yếu các
hoạt động kinh tế, chính trị, văn hóa,… của thời kì 1945 – 1975 không còn
phù hợp nữa. Chiến tranh kết thúc, đời sống đã đổi khác, tư tưởng, tâm lý,
nhu cầu của con người về vật chất, tinh thần không còn như trước nữa, nhưng
văn học vẫn tiếp tục vận động theo quán tính của nó trong vòng mười năm
sau năm 1975. Tình hình đó tạo nên hiện tượng “lệch pha” giữa người cầm
bút và công chúng. Đổi mới đất nước, trong đó có đổi mới văn học, trở thành
đòi hỏi cấp thiết. Trong xu hướng chung đó, truyện ngắn đã có những thay đổi
quan trọng, từ nội dung đến hình thức nghệ thuật. Hoàn cảnh xã hội, hiện thực
đời sống đem đến cho các nhà văn nguồn cảm hứng mới, dồi dào và đa dạng.
Giới nghiên cứu cũng như giới sáng tác hầu như đều thống nhất là sau 1975,
truyện ngắn là thể loại gặt hái nhiều thành công, “được mùa thể loại” nhất.
Phải nói thêm, trước khi đất nước thực hiện công cuộc Đổi mới, Việt Nam
lâm vào tình trạng khủng hoảng. Mặc dù Nhà nước đã tiến hành các biện pháp
để thống nhất đất nước về mặt chính trị, cải tạo kinh tế,… tuy nhiên, lúc này, các
biện pháp, chính sách thời chiến không còn phù hợp nữa, chế độ quan liêu bao
cấp cùng chính sách tem phiếu, sự cồng kềnh trong bộ máy Nhà nước…, thêm
vào đó là sự tác động của các thế lực thù địch, hậu quả của chiến tranh cùng
những tàn dư của chế độ cũ đã đẩy đất nước vào tình trạng khủng hoảng, kinh tế

thể hiện một khía cạnh của cuộc sống nhưng điểm chung giữa các truyện ngắn
của ông là đều hướng đến hiện thực xã hội, hướng đến con người trong xã hội
ấy. Truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp góp phần làm phong phú diện mạo
cho truyện ngắn hiện đại, tập trung ở một số mảng đề tài hoặc mang hơi
hướng sau:
15
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
Đề tài lịch sử và văn học: Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết, Nguyễn Thị
Lộ, Mưa Nhã Nam, Chút thoáng Xuân Hương,
Đề tài huyền thoại hoặc “cổ tích”: Những ngọn gió Hua Tát, Con gái
thủy thần, Giọt máu, Muối của rừng, Chảy đi sông ơi, Trương Chi,…
Đề tài thế sự: Không có vua, Tướng về hưu, Cún, Sang sông, Tội ác và
trừng phạt,
Đề tài đồng quê và những người dân lao động: Thương nhớ đồng quê,
Những bài học nông thôn, Những người thợ xẻ,…
1.2.3. Một số cảm hứng chủ đạo
Nguyễn Huy Thiệp từng chia sẻ với phóng viên BBC Việt Ngữ: “Viết
văn chẳng phải là một công việc báu bở gì, nó là một công việc rất nhọc
nhằn, gian khó. Thực sự tôi cũng khuyên mọi người nên tìm một công việc gì
nhàn hạ hơn. Tôi đã từng làm rất nhiều nghề, làm giáo viên, làm trong những
lò gốm Bát tràng, mở hàng quán, v.v… Tôi thấy tất cả những công việc khác,
nó đều nhàn hạ hơn, dễ dàng hơn. Vì sao tôi lại viết văn muộn như vậy? Vì
sao tôi lại bước vào văn học với thái độ và sự chuẩn bị công phu như vậy?
Có thể một phần là do số phận, nhưng có lẽ điều cơ bản nhất đúng là như
Nguyễn Du nói: “Những điều trông thấy mà đau đớn lòng”.
Có những sự kiện, những gặp gỡ trong cuộc đời khiến mình không thể
không viết được, và những điều đó đã thúc đẩy tôi viết và lối viết của tôi như
người ta nói là nó có sức cuốn hút như thế đó, nhưng thực sự thì tôi chỉ muốn
bạn đọc nhận ra được những tình cảm của tôi, của người viết” [21].

thánh” cho con người.
Bên cạnh đó, “Nguyễn Huy Thiệp cũng là một cá nhân nghệ sĩ biết trân
trọng cái Đẹp, nhạy cảm trước cái Đẹp nhưng không thi vị hóa, biết nhìn cái
Đẹp từ những nghịch lý oái ăm của đời sống” [12; 30]. Trong truyện của
Nguyễn Huy Thiệp, ta vẫn nhận thấy những nét đẹp, đạo đức đằng sau những
điều tưởng chừng xấu xa, bẩn thỉu.
Bên cạnh cảm hứng thế sự, sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp còn gắn
liền với cảm hứng về lịch sử. Đây cũng là những truyện ngắn gây nhiều tranh
cãi nhất. Năm 1988, vào thời điểm ba truyện ngắn Kiếm sắc, Vàng lửa, Phẩm
tiết của Nguyễn Huy Thiệp đăng trên báo Văn Nghệ, cũng là lúc xuất hiện
17
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
những phản ứng gay gắt, trái ngược trong việc đánh giá, thưởng thức và thẩm
định các sáng tác của ông. Rất nhiều hướng phản đối, phủ nhận, chỉ trích và
lên án các truyện lịch sử của Nguyễn Huy Thiệp. Hầu hết các bài viết này
không chấp nhận việc hư cấu các nhân vật lịch sử một cách “tuỳ tiện”. Đó
không chỉ là việc “hạ bệ” thần tượng mà tác giả còn bị “gán” cho cái tội “làm
cho diện mạo lịch sử méo mó đi”, “xúc phạm tới danh dự dân tộc”. Nhưng
cũng không ít người thích thú, bênh vực, cho rằng đây là truyện hư cấu, nhà
văn có quyền viết như thế, hay những truyện của Nguyễn Huy Thiệp góp
phần đổi mới nhận thức lịch sử, … Sự bất đồng của các ý kiến không nhằm
khẳng định hay phủ nhận tài năng của Nguyễn Huy Thiệp mà tập trung vào
các vấn đề: văn – sử; hư cấu – phi hư cấu; chính – tà. Ba truyện ngắn Kiếm
sắc, Vàng lửa, Phẩm tiết của Nguyễn Huy Thiệp, mỗi truyện là một đơn vị
tồn tại độc lập, nhưng khi đứng cạnh nhau chúng có thể tạo thành một thể
thống nhất có cấu trúc riêng biệt, liên kết và gắn chặt với nhau bởi ba phạm
trù: cái tài, cái tâm và cái đẹp. Nói đến chùm truyện này của Nguyễn Huy
Thiệp phải tốn nhiều trang giấy mực hơn nữa. Trong khuôn khổ của khóa
luận, tôi chỉ xin đưa ra một vài nhận định để độc giả có cái nhìn khái quát

sống đó cùng những thực trạng đang diễn ra tại nông thôn đã thôi thúc
Nguyễn Huy Thiệp viết nhiều về nông thôn Việt Nam. Trong những trang văn
của mình, ông dành cho nông thôn, cho người nông dân những tình cảm chân
thành, thiết tha nhất. Qua đó, người đọc như được sống trong khung cảnh làng
quê, được đắm mình trong những hình dung thân quen của đồng nội.
Nói về hình ảnh nông thôn trong sáng tác của mình, Nguyễn Huy Thiệp
chia sẻ: “Việt Nam là một nước nông nghiệp, và cái tư tưởng nông dân, tinh
thần tình cảm nông dân ấy có mặt trên tất cả mọi lĩnh vực, chính trị, kinh tế,
văn hoá, tư tưởng. Tôi là một nhà văn Việt Nam và cũng giống như lời đề tựa
trong một truyện của tôi thì tôi có nói rằng mẹ tôi là nông dân, còn tôi sinh ở
nông thôn. Thì câu này cũng nói về số phận, về cuộc đời của bản thân tôi
nhưng mà cũng nói tới số phận và cuộc đời của nhiều người dân Việt Nam
khác. Không phải chỉ là viết văn, mà từ làm kinh tế, chính trị hay là những
lĩnh vực khác cũng thế thôi, cái tư tưởng tinh thần nông dân đó nó thấm đậm,
19
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
và thể hiện rất là rõ. Và điều đó nó ảnh hưởng tới tính cách, tới công việc,
đến cách xử thế, ứng xử trong cuộc sống, cả ở trong nước lẫn nước ngoài, cả
ở gia đình lẫn trong xã hội” [21].
Trong mảng đề tài về nông thôn, Nguyễn Huy Thiệp viết khá nhiều
truyện hay, đặc sắc, đáng chú ý là những truyện: Những bài học nông thôn,
Thương nhớ đồng quê, Chăn trâu cắt cỏ, Chảy đi sông ơi, Con gái thủy thần,
Những người thợ xẻ,….
2.1.1. Bức tranh nông thôn trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp
Trong dòng chảy văn học Việt Nam, nông thôn là mảnh đất màu mỡ
cho các thế hệ nhà văn gieo trồng, khai phá. Trải qua các thời kỳ khác nhau,
hình ảnh nông thôn hiện diện với những sắc vẻ khác nhau. Trong văn học Việt
Nam nửa đầu thế kỷ XX, làng quê hiện lên khi thì là những bức tranh quê rộn
rịp âm thanh, rực rỡ sắc màu (Chợ Tết – Đoàn Văn Cừ), là những thôn Đông,

Nguyễn Xuân Khánh, Tạ Duy Anh, Nguyễn Bình Phương, Nguyễn Ngọc Tư,
…, văn xuôi Việt Nam sau năm 1975 đã thể hiện cái nhìn đa chiều, đa diện
hơn về cuộc sống và con người ở nông thôn Việt Nam, đồng thời gợi mở
những vấn đề mang tính chất dân chủ và nhân bản khá sâu sắc.
2.1.1.1. Nông thôn nghèo nàn, xơ xác
Nông thôn trong sáng tác của Nguyễn Huy Thiệp, dù có những thay đổi
dưới tác động của thời gian, của cơ chế mới, nhưng vẫn mang trong mình
dáng dấp vốn có của nó, với những phong cảnh làng quê, con người và những
sản vật quê. Trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, hình ảnh làng quê được
dựng lên qua những nét vẽ không cầu kì, rườm rà, nhiều chi tiết mà có phần
đơn giản. Mặc dù vậy, độc giả vẫn dễ dàng nhận thấy hình ảnh một làng quê
nghèo nàn, xơ xác.
Sự nghèo nàn hiện diện ngay trước mắt độc giả: “Tôi là Nhâm. Tôi sinh
ở làng quê, lớn lên ở làng quê. Ðường làng đầy rơm rạ phơi ngổn ngang. Ði
trên đường Năm nhìn về làng tôi chỉ thấy một vệt xanh nhô trên đồng vàng.
Xa mờ là vòng cung Ðông Sơn, trông thì gần nhưng từ làng tôi lên đấy phải
năm mươi cây số” (Thương nhớ đồng quê). Trong truyện, Nguyễn Huy Thiệp
đã để nhân vật tự bộc bạch về những nỗi vất vả, nghèo đói của làng quê.
21
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
Những ai đã từng xem phim Thương nhớ đồng quê của đạo diễn Đặng Nhật
Minh (bộ phim được chuyển thể từ truyện Thương nhớ đồng quê và Những bài
học nông thôn của Nguyễn Huy Thiệp), chắc hẳn khó quên được hình ảnh cánh
đồng quê, những sinh hoạt nơi đồng quê, cảnh vật nghèo nàn, con người lam
lũ, vất vả, ngày ngày chăm lo việc đồng áng, lo từng chi tiết từ việc gặt lúa,
gánh lúa, đập lúa, đến việc bán các nông phẩm với giá rẻ như bèo mà không
có quyền lên tiếng, hay có lên tiếng cũng bị lấn át, … Điều đó đúng như cảm
nhận của nhân vật Nhâm về cái “mùi vị nghèo nàn trên cánh đồng quê”.
Hình ảnh những ngôi nhà đơn sơ như góp phần làm “nghèo thêm” bức

thợ xẻ), …
Nông thôn không chỉ nghèo trong đời sống vật chất mà còn cả trong
đời sống tinh thần. Những công việc thường ngày lặp đi lặp lại của đến mức
nhàm chán, buồn tẻ. Như lời của chị Hiên trong Những bài học nông thôn, “ở
nhà quê buồn lắm”, “ở nhà quê sợ nhất là buồn chán. Công việc chẳng sợ.
Nhiều khi buồn chán quá, người cứ bã ra”; hay chàng Chương trong Con gái
thủy thần, “sáng đi cày, chiều đào đá ong, tối lột giang đan mũ. Tôi sẽ kéo
mòn kiếp sống của tôi như thế”.
“Sân nóng hừng hực, hơi nóng mờ mờ bốc lên ngây ngất. Mùi lúa ngột
ngạt” (Thương nhớ đồng quê). Sự ngột ngạt của “mùi lúa” phải chăng cũng
chính là sự ngột ngạt, tù túng của chốn nông thôn “ao tù nước đọng”. Nông
thôn muôn đời vẫn thế, mãi mãi nằm sau luỹ tre làng, “bao tháng ngày trôi đi,
bao kiếp người trôi đi, sự khéo léo của ngôn từ nào kể lại được” (Thương nhớ
đồng quê). Dưới ngòi bút của Nguyễn Huy Thiệp, nông thôn hiện ra với
những sinh hoạt lặp đi lặp lại đến mức nhàm chán; không khí hoang vắng, im
ắng, ít có những thay đổi, biến động lớn; không có những âm thanh, hoạt
động náo nhiệt, ồn ào;… Nhịp sống nhìn chung lặng lẽ, buồn tẻ.
2.1.1.2. Nông thôn với vẻ đẹp thiên nhiên nguyên sơ, thanh bình
Tình yêu quê hương đất nước cùng với với lòng tự hào “Mẹ tôi là nông
dân, còn tôi sinh ra ở nông thôn” đã khiến cho Nguyễn Huy Thiệp dù đi đâu
cũng luôn nhớ về quê hương với tình yêu tha thiết và tình cảm biết ơn chân
thành. Chính vì thế mà trong những trang viết về nông thôn của nhà văn đầy ắp
23
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B
Khóa luận tốt nghiệp GVHD: Th.S Nguyễn Thị Tuyết Nhung
những đoạn văn, đoạn thơ miêu tả vẻ đẹp bình dị, trong lành của làng quê. Đó
có thể là con sông, bến đò, cũng có thể là cánh đồng, ao hồ hay cánh rừng, …
“Cánh đồng bắt đầu từ nơi rất sâu
trong lòng tôi
Trong máu thịt tôi đã có cánh đồng

thôn). Con sông quê dường như in đậm vào tâm khảm của nhà văn, khiến
người đọc như được đắm chìm trong không gian mượt mà, êm ả đó. Mỗi lần
đọc những đoạn văn về con sông quê, chắc hẳn không ít bạn đọc như tắm mình
trong Khúc hát sông quê (nhạc: Nguyễn Trọng Tạo, thơ: Lê Huy Mậu):
“Qua nửa đời phiêu dạt, con lại về úp mặt vào sông quê
Ơi con sông dạt dào như lòng mẹ
Chở che con đi qua chớp bể mưa nguồn
Từng hạt phù sa tháng ba, tháng bẩy
Từng vị heo may, trên má em hồng
Ơi con sông quê, con sông quê
Ơi con sông quê, con sông quê”
Ở đâu ngoài làng quê mới có âm thanh của tiếng ếch, nhái đêm khuya,
tiếng của các loại côn trùng: “Đồng vắng lặng. Tiếng ếch ộp oạp. Tiếng ếch
ương rất vang, rất to. Tiếng côn trùng rỉ rắc. Mưa. Mưa miên man” (Thương
nhớ đồng quê). Những âm thanh mà chỉ trong màn đêm yên tĩnh của làng quê
mới có, văng vẳng tiếng côn trùng, không ồn ào náo nhiệt như nơi phố thị xa
xăm. Âm thanh hoang dã càng cho thấy sự yên bình, nguyên sơ của nông thôn.
Phải yêu quý, nhớ nhung lắm thì Nguyễn Huy Thiệp mới có thể có
những miêu tả chi tiết về đồng quê: “Năng đi qua cánh đồng. Lúa sắp lên
đòng nên có mùi thơm ngào ngạt. Trời nắng, thứ nắng đầu mùa hạ, không khô
mà dịu” (Chăn trâu cắt cỏ); “Nắng gắt lắm, ngoài trời có lẽ phải bốn mươi độ.
Bùn non bên vệ mương nứt nẻ, bong cong lên như bánh đa”; “Không khí rất
sạch. Làng quê quen thuộc, yên tĩnh. Sau mưa, quang cảnh hiện lên vừa đỏm
dáng, vừa tinh khiết” (Thương nhớ đồng quê); “Ở trên mặt sông, ánh sao mờ
mờ hắt xuống những vệt lăn tăn bàng bạc đẹp đến lạ lùng”, “Buổi sáng hôm
ấy, trời đẹp tuyệt vời. Mùa đông thường có những ngày nắng ấm tương tự như
25
SVTH: Mai Thị Thúy Quỳnh Lớp: K60B