HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ-HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
TIỂU LUẬN
Môn: Thiết kế tổ chức các cơ quan hành chính nhà nuớc
Đề tài:
PHÂN BIỆT SỰ GIỐNG NHAU VÀ KHÁC NHAU
MÔ HÌNH TỔ CHỨC “VỤ” (DEPARTMENT) VÀ
TỔ CHỨC “CỤC” (BUREAU) TRONG THIẾT KẾ
BỘ MÁY QUẢN LÝ BỘ, CƠ QUAN NGANG BỘ
DẪN NHẬP
1
Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đặc biệt chú trọng đến
việc thiết kế tổ chức, sắp xếp, hợp nhất các Bộ và cơ quan ngang Bộ theo
hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả đáp ứng nhu cầu của sự phát triển trong
giai đoạn mới và đã thu được nhiều thành tựu như: đã từng bước hoàn thiện
các văn bản về tổ chức các Bộ, tổ chức cán bộ; tiếp cận đến Bộ đa ngành, đa
lĩnh vực; chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm rõ ràng hơn, giảm
bớt sự chồng chéo, trùng lặp; số lượng Bộ đã giảm đáng kể, tiếp cận theo
thông lệ quốc tế; Bộ chỉ tập trung vào chức năng chính là quản lý nhà nước về
ngành, lĩnh vực được phân công và từng bước không can thiệp vào chức năng
quản lý doanh nghiệp; đặc biệt là đã phân biệt rõ ràng bộ phận nào có chức
năng tham mưu, bộ phận nào có chức năng thực thi hoặc cung cấp dịch vụ
công.
Hiện nay, đối với hầu hết các nước trên thế giới cũng như ở Việt Nam,
Cục và Vụ đều nằm trong cơ cấu tổ chức của Bộ, nhằm thực hiện chức năng
quản lý nhà nước đối với ngành và lĩnh vực được phân công, trong phạm vi cả
nước.
Tuy nhiên, giữa Cục và Vụ có nhiều điểm khác biệt về chức năng,
nhiệm vụ, thẩm quyền, cơ cấu tổ chức và trình tự thành lập v.v Việc phân
biệt sự giống và khác nhau giữa mô hình tổ chức Cục và Vụ có một ý nghĩa
và tầm quan trọng rất lớn trong việc lựa chọn mô hình tổ chức Bộ hợp lý và
tiến hành cải cách, sắp xếp bộ máy hành chính nhằm làm cho nó hoạt động có

ngang Bộ hoạt dộng theo nguyên tắc tập thể .
Phạm vi quản lý của Bộ đối với ngành hoặc lĩnh vực được phân công
bao gồm mọi hoạt động của mọi cơ quan hành chính, sự nghiệp nhà nước;
mọi tổ chức kinh tế, văn hoá, xã hội; mọi tổ chức đoàn thể, xã hội và các cá
nhân thuộc mọi thành phần kinh tế.
Trong xu thế phát triển hiện nay hiện nay, Bộ ngày càng quản lý đa
ngành, đa lĩnh vực và đến một ngày nào đó có thể sẽ bỏ đi chức năng thực
hiện đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp có vốn nhà
nước theo quy định của pháp luật mà chức năng này sẽ giao cho một cơ quan
khác thực hiện.
2. Cơ cấu tổ chức của Bộ
Cơ cấu tổ chức của Bộ không có một mô hình thống nhất, tuỳ thuộc
vào đặc điểm, tính chất và yêu cầu trong từng giai đoạn phát triển mà mỗi
quốc gia hoặc mỗi Bộ trong cùng một quốc gia có cơ cấu tổ chức bộ khác
nhau.
Tuy nhiên, đặc điểm chung nhất của Bộ là được chia ra thành các đơn
vị nhỏ với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền khác nhau. Cơ cấu tổ chức Bộ
được chia thành 4 khối cơ bản sau
-Khối 1: bao gồm các Vụ quản lý Nhà nước
-Khối 2: bao gồm các cục thực thi chức năng quản lý Nhà nước chuyên
ngành
-Khối 3: bao gồm các tổ chức giúp việc như Văn phòng, Vụ Tổ chức
Cán bộ, Vụ Hợp tác quốc tế v.v
-Khối 4: bao gồm các tổ chức sự nghiệp như Học viện, Trường, Nhà
xuất bản, tạp chí v.v
3
3. Phân biệt sự giống và khác nhau trong mô hình tổ chức Vụ và
Cục qua các tiêu chí
Mô hình
Tiêu trí

Có nhiệm vụ quản lý nhà nước
chuyên ngành, chuyên lĩnh vực;
có nhiệm vụ thực thi, chỉ đạo;có
phạm vi hoạt động gắn liền với
địa giới hành chính ( các chi cục)
và tổ chức thực hiện chính sách
công. Đối tượng quản lý của Cục
là những tổ chức và cá nhân hoạt
động liên quan đến chuyên
ngành, chịu sự điều chỉnh của
pháp luật về chuyên ngành đó
4. Tư cách pháp
nhân
Không có tư cách pháp
nhân, không có phòng,
không có con dấu, tài khoản
riêng. Trường hợp cần thiết
phải lập phòng trong vụ
phải được sự đồng ý của Bộ
Nội vụ và Bộ Tài chính
Có tư cách pháp nhân đầy đủ, có
con dấu, tài khoản riêng, hoạt
động có tính chất độc lập như
một cấp quản lý hành chính đã
được phân cấp, được thành lập
các phòng
5. Văn bản hoạt
động
Theo văn bản quy chế nội
bộ do Bộ trưởng quy định

cơ quan thuộc Chính phủ phù hợp với yều cầu quản lý trong tình hình mới
theo hướng làm cho bộ máy Chính phủ gọn nhẹ, chức trách rõ ràng, làm việc
có khoa học, hoạt động có hiệu lực hiệu quả; giảm mạnh các cơ quan thuộc
chính phủ và tổ chức thuộc Thủ tướng Chính phủ. Thu gọn bớt đầu mối, tinh
giản dần bộ máy của hệ thống hành chính từ trung ương đến địa phương
Thứ hai, từng bước tiếp cận đến Bộ đa ngành, đa lĩnh vực; tách chức
năng quản lý nhà nước của Bộ đối với ngành, lĩnh vực trong phạm vi cả nước
với chức năng điều hành các tổ chức sự nghiệp công trực thuộc Bộ; tập trung
chủ yếu vào chức năng quản lý nhà nước , giảm bớt sự can thiệp không cần
thiết, không đúng chức năng vào quá trình sản xuất kinh doanh. Cơ cấu tổ
chức của các Bộ, cơ quan ngang Bộ được sắp xếp lại theo hướng tinh gọn,
hợp lý, tương xứng với chức năng, nhiệm vụ của mỗi cơ quan; định rõ tính
chất và các loại hình tổ chức trực thuộc để tham mưu và thực thi pháp luật.
Thứ ba, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm đã rõ ràng hơn,
giảm bớt sự chồng chéo, trùng lặp; thực hiện việc phân công, phân cấp, phân
quyền giữa cơ quan trung ương với địa phương; điều chuyển một số chức
5
năng không thuộc các cơ quan quản lý nhà nước cho các đơn vị sự nghiệp và
các doanh nghiệp thực hiện
Thứ tư, số lượng Bộ, các cơ quan ngang Bộ đã giảm đáng kể theo
hướng tiếp cận theo thông lệ quốc tế. Từ 37 bộ năm 1886 đã giảm xuống còn
22 Bộ năm 2008; số lượng cơ quan thuộc Chính phủ từ 39 cơ quan năm 1986
xuống còn 8 cơ quan năm 2008
Thứ năm, phân biệt được bộ phận nào thuộc bộ phận tham mưu, bộ
phận thực thi, bộ phận cung ứng dịch vụ công
2. Những hạn chế trong quá trình tổ chức Bộ, cơ quan ngang Bộ ở
Việt Nam từ năm 1986 đến nay
Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, đặc biệt là thực hiện
chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước từ năm 2001 đến nay, tổ
chức Bộ và cơ quan ngang Bộ tuy đã đạt được những thành tựu kể trên nhưng

tạp, không rõ ràng về vị trí pháp lý dẫn đến vận hành kém hiệu quả.
Thứ năm, hiện nay đang có tình trạng và xu hướng muốn chuyển đổi
loại hình tổ chức và nâng cấp cơ quan từ không có pháp nhân thành tổ chức
có tư cách pháp nhân như: Vụ muốn chuyển thành Cục, hoặc Phòng muốn
thành Trung tâm, Trung tâm muốn thành Cục, Cục muốn thành Tổng cục,
Tổng cục muốn thành Bộ hoặc muốn tách ra thành cơ quan thuộc Chính phủ.
thực chất ở đây là muốn chuyển đổi thành tổ chức có nhiều quyền lực hơn,
được hoạt động độc lập, có tài khoản riêng, hưởng nhiều chế độ, chính sách
hơn.
Thứ sáu, quá trình hợp nhất thu hẹp số lượng Bộ mang tính cơ học,
nặng về áp đặt, chạy theo thành tích nên chưa có sự thay đổi về chất lượng
đối với những Bộ có sự hợp nhất. Trong Bộ có nhiều chức phó (như có nhiều
Thứ trưởng trong một Bộ, nhiều Vụ phó, Cục phó trong một Vụ, một Cục),
xuất hiện các Tổng cục, các Cục, các Vụ cấp 1- cấp2
III. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU LỰC, HIỆU
QUẢ CỦA TỔ CHỨC VỤ, TỔ CHỨC CỤC TRONG BỘ MÁY
BỘ, CƠ QUAN NGANG BỘ Ở NƯỚC TA HIÊN NAY
Để khắc phục những hạn chế nêu trên cần thực hiện một số giải pháp sau:
Thứ nhất, hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về tổ chức bộ
máy của Bộ, cơ quan ngang Bộ. Trong đó cần xác định và phân công chức
năng, thẩm quyền, trách nhiệm quản lý nhà nước của chính phủ và mỗi cơ
quan trung ương một cách rõ ràng, hợp lý, tránh sự chồng chéo và trùng lắp.
Thứ hai, xây dựng hệ thống các tiêu chí đánh giá Bộ, cơ quan ngang
Bộ bằng định lượng về hiệu lực, hiệu quả, năng suất và kết quả đầu ra làm cơ
sở cho việc xếp hạng các Bộ hàng năm.
Thứ ba, xác định lại đầu mối tổ chức và loại hình tổ chức trực thuộc
các Bộ, ngành trung ương theo hướng tinh giản, hợp lý, dựa trên cơ sở chức
năng, nhiệm vụ chung của Bộ, ngành, lĩnh vực khi đã phân cấp quản lý cho
địa phương.
Thứ tư, Giảm bớt các cơ quan thuộc Chính phủ, các cơ quan trực thuộc