Phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các
tỉnh vùng Bắc Trung Bộ
Mã số đề tài: LA0161
Số
Tt
Số sơ đồ,
đồ thị
Tên sơ đồ, đồ thị Tran
g
1 1.1 Mô hình hình thoi về lợi thế cạnh tranh của M.
Porter
30
2 1.2 Vai trò Nhà nước trong phát triển công nghiệp chế
biến của địa phương
35
3 1.3 Sơ đồ kim cương của M. Porter trong phân tích và
đánh giá lợi thế cạnh tranh của một ngành
40
4 2.1 Doanh nghiệp công nghiệp chế biến nông, lâm sản
trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn
2001 - 2005 phân theo nhóm ngành
60
5 2.2 Giá trị sản xuất công nghiệp chế biến nông, lâm
sản vùng Bắc Trung Bộ so với cả nước
64
6 2.3 Cơ cấu giá trị sản xuất công nghiệp chế biến nông,
lâm sản các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ theo giá so
sánh 1994
66
7 2.4 Mức trang bị vốn cho 1 lao động công nghiệp
CBNLS phân theo hình thức sở hữu

chế biến gỗ và sản phẩm từ gỗ, tre, nứa trên địa
bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ
101
16 2.13 Kiểm soát cho phí và chất lượng của các doanh
nghiệp chế biến gỗ và sản phẩm từ gỗ, tre, nứa trên
địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ
102
17 2.14 Cung ứng đầu vào của doanh nghiệp chế biến thực
phẩm trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ
108
18 2.15 Dịch vụ phát triển kinh doanh của doanh nghiệp chế
biến thực phẩm trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc
Trung Bộ
108
19 2.16 Lãnh đạo/ chiến lược của doanh nghiệp chế biến
thực phẩm trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ
111
20 2.17 Văn hóa doanh nghiệp ngành chế biến thực phẩm
trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ
111
21 2.18 Kỹ thuật, công nghệ sản xuất của doanh nghiệp chế
biến thực phẩm trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc
Trung Bộ
112
22 2.19 Kiểm soát chi phí và chất lượng của DN chế biến
thực phẩm trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung
Bộ
113
23 2.20 Marketting và dịch vụ khách hàng của doanh
nghiệp chế biến thực phẩm trên địa bàn các tỉnh

nông nghiệp - nông thôn. Nguyên nhân chủ yếu của tình hình trên, một phần do
những bất cập trong hoạch định chính sách và tổ chức quản lý phát triển công
nghiệp chế biến nông, lâm sản của các tỉnh trong vùng, nhưng chủ yếu là do
những yếu kém trong xác định chiến lược phát triển công nghiệp chế biến nông,
lâm sản từ góc độ lợi thế so sánh, đánh giá xác định lợi thế, bất lợi thế để đề ra
định hướng và các giải pháp phát huy lợi thế trong phát triển công nghiệp chế
biến nông, lâm sản của các tỉnh trong vùng.
Để góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn cho việc đề ra những chủ
trương, chính sách phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản của các tỉnh
trong vùng lãnh thổ theo yêu cầu bền vững trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp
hoá và hội nhập kinh tế quốc tế, chúng tôi chọn đề tài: "Phát triển công nghiệp
chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ".
2. Mục tiêu nghiên cứu
Hệ thống hoá và vận dụng lý luận phát triển công nghiệp gắn với phát triển vùng
làm sáng tỏ những vấn đề lý luận cơ bản về vai trò của công nghiệp chế biến
nông, lâm sản đối với sự phát triển vùng địa phương; xác định nội dung và các
chỉ tiêu đánh giá phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản trong chiến lược
phát triển vùng; Trên cơ sở đó, phân tích, đánh giá thực trạng phát triển công
nghiệp chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ, Việt
Nam thời gian qua; đồng thời, định hướng và đề xuất các giải pháp chủ yếu
nhằm phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các tỉnh này
trong thời gian tới.
3. Tình hình nghiên cứu của đề tài
Lý thuyết về phát triển kinh tế vùng địa phương, phát triển công nghiệp gắn với
phát triển vùng địa phương đã có nhiều công trình, tài liệu trong và ngoài nước
nghiên cứu và đề cập tới. Tuy nhiên, nghiên cứu về sự phát triển của một ngành
công nghiệp cụ thể như công nghiệp chế biến nông, lâm sản gắn với sự phát
triển kinh tế địa phương thì hầu như chưa có công trình nào đề cập và nghiên
cứu một cách đầy đủ. Luận án, tổng quan lại một số vấn đề liên quan như sau:
- Các lý thuyết nghiên cứu về vấn đề phát triển công nghiệp gắn với phát triển

nhiều doanh nghiệp coi như động lực phát triển và quanh đó người ta tập
trung một số doanh nghiệp khác thường là nhỏ hơn trong mối quan hệ kỹ
thuật hay quan hệ chủ thầu - gia công (được gọi là các thị trường tăng
trưởng). Nhà nước tác động đến phát triển các doanh nghiệp thông qua các bộ
luật, đầu tư cơ sở hạ tầng, cung cấp dịch vụ hỗ trợ kinh doanh, Quá trình
phát triển nhằm tạo ra trung tâm tăng trưởng trong vùng, đồng thời sẽ tác
động đến các vùng khác, và các vùng không được hưởng sự quan tâm đầu tư
sẽ có nguy cơ rơi vào tình trạng kém phát triển. Sau những năm thập kỷ 80,
vai trò doanh nghiệp trong vùng có sự thay đổi, phát triển vùng lãnh thổ có
tính ưu tiên cao hơn và vai trò của vùng lãnh thổ theo đúng tên gọi của thực
địa, của môi trường. Làm thế nào để lãnh thổ phù hợp với sự phát triển kinh
tế ? Mục tiêu bây giờ không còn tác động trực tiếp đến hoạt động của doanh
nghiệp mà là tạo ra môi trường thuận lợi để thu hút các doanh nghiệp vào
lãnh thổ mong muốn. Tức là, phải xác định các điểm mạnh và điểm yếu của
lãnh thổ đó và tìm cách quy hoạch để các doanh nghiệp đến tổ chức sản xuất
kinh doanh theo lãnh thổ. Từ đó, vai trò hỗ trợ của chính quyền địa phương
ngày càng trở nên quan trọng. Chính quyền cũng phải sáng tạo để hỗ trợ, cổ
vũ sự sáng tạo của doanh nghiệp. Đồng thời, các doanh nghiệp lại đặt các
vùng vào tình thế cạnh tranh với nhau theo các tiêu chí như nhân công tại
chỗ, dịch vụ cho các doanh nghiệp, cơ sở hạ tầng,
- Trong thực tế, một số quốc gia trên thế giới đã thành công với việc phát triển
công nghiệp gắn với phát triển vùng và đã đem lại những thành công cho vùng
và cả các quốc gia đó, như Vùng Emillie - Romagne (Italia); Vùng Baden -
Wurttemberd, Đức; Thành phố công nghiệp Worcester, Masachusett (Mỹ); Đặc
khu kinh tế Thâm Quyến và Hải Nam (Trung Quốc).
- Ở Việt Nam, về lý thuyết đề cập tới vấn đề phát triển kinh tế vùng địa phương,
phát huy lợi thế so sánh trong phát triển vùng địa phương đã được đề cập trong
“Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm
2020”; và nhiều bài viết được đăng tải trên nhiều tạp chí và báo chuyên ngành.
Đến nay, cũng đã có một số địa phương trong nước áp dụng thành công mô hình

về giá trị gia tăng. Trong đó, tác giả đã phân tích đánh giá thực trạng giá trị
gia tăng của một số nông sản xuất khẩu chủ yếu như gạo, chè, cà phê, thuỷ
sản. Từ đó, đề xuất các chính sách và giải pháp nhằm nâng cao giá trị gia tăng
cho những ngành hàng tương ứng. Đây được coi là một hướng tiếp cận lý
luận mới trong phát triển ngành hàng nông sản xuất khẩu ở Việt Nam trong
giai đoạn hội nhập quốc tế hiện nay.
+ Luận án tiến sĩ kinh tế của Nguyễn Thị Kim Anh “Phương hướng và các
giải pháp chủ yếu phát triển công nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu tỉnh
Khánh Hòa” (2002). Đề tài nghiên cứu một nhóm ngành cụ thể trên một địa bàn
cụ thể là tỉnh Khánh Hoà - tỉnh có nhiều lợi thế về phát triển công nghiệp chế
biến thuỷ sản. Tác giả cho rằng, công nghiệp chế biến thuỷ sản xuất khẩu là một
trong các ngành được nhiều quốc gia quan tâm đầu tư phát triển (nhất là các
quốc gia có lợi thế về biển) vì các ưu thế về vốn đầu tư không quá lớn, tận dụng
được nguồn nhân công trong nước và tạo thuận lợi cho mở rộng quan hệ thương
mại và giao lưu quốc tế. Tuy nhiên, công nghiệp chế biến thuỷ sản xuất khẩu có
những đặc trưng rất cơ bản, nó chi phối và tác động trực tiếp đến kết quả sản
xuất kinh doanh của ngành kinh tế - kỹ thuật này, buộc các nhà sản xuất và quản
lý phải quan tâm đến nó.
+ Đề tài “Định hướng và giải pháp phát triển ngành công nghiệp chế biến phục
vụ mục tiêu xuất khẩu trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh” của Viện Nghiên cứu
Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, do TS. Bùi Thị Minh Hằng làm chủ nhiệm. Đề
tài đã đề xuất những luận cứ khoa học làm cơ sở cho việc định hướng phát triển
ngành công nghiệp chế biến phục vụ mục tiêu xuất khẩu trên địa bàn TP. Hồ Chí
Minh và các giải pháp thực hiện, các chính sách và biện pháp hỗ trợ cần thiết.
+ Bài viết “Lao động ngành chế biến nông, lâm sản Việt Nam trước hội nhập
kinh tế” của tác giả Nguyễn Mạnh Dũng, đăng trên Tạp chí Nông nghiệp và Phát
triển Nông thôn, đã nêu quá trình phát triển và những thành tựu đạt được của
ngành chế biến nông, lâm sản Việt Nam trong nền kinh tế hàng hoá. Tác giả đi
vào phân tích thực trạng lao động trong ngành chế biến nông, lâm sản; đồng
thời, đề xuất định hướng phát triển của ngành chế biến nông, lâm sản trong quá

Luận án cũng đã sử dụng phương pháp điều tra, khảo sát thực tế và trao đổi, đối
thoại với lãnh đạo các địa phương, nhà khoa học, quản lý doanh nghiệp và nông
dân trên địa bàn các tỉnh trong vùng, để thực hiện việc nghiên cứu thực trạng
nội dung phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các tỉnh
vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn từ 2001 đến 2006. Nghiên cứu đã dựa trên phân
tích môi trường chung các tỉnh trong vùng về chính trị, kinh tế, xã hội và công
nghệ (mô hình phân tích PEST) để phân tích cơ hội và thách thức đối với một số
ngành lựa chọn xem xét; mô hình 5 lực lượng cạnh tranh áp dụng cho phân tích
môi trường ngành (five forces model); mô hình kim cương (diamond model) để
xác định lợi thế cạnh tranh ngành. Nghiên cứu áp dụng công cụ phân tích chuỗi
giá trị (value chain analysis) để xác định điểm mạnh và điểm yếu. Phân tích
chiến lược của một số doanh nghiệp trong các nhóm ngành công nghiệp chế biến
nông, lâm sản được cho là có tiềm năng trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung
Bộ, nhằm xác định việc chính quyền các tỉnh tạo lập lợi thế cạnh tranh các
ngành này như thế nào.
Nghiên cứu phân tích các nhóm ngành công nghiệp chế biến nông, lâm sản có
khả năng tăng trưởng được tiến hành thông qua ba bước:
(i) Thu thập, rà soát các văn bản hiện hành và số liệu thống kê, các văn bản lưu trữ
tại các sở, ban, ngành các của tỉnh vùng Bắc Trung Bộ, bao gồm các qui hoạch phát
triển kinh tế - xã hội của tỉnh đã được xây dựng triển khai; kết quả đạt được của các
chiến lược, kế hoạch đã triển khai; các qui hoạch, kế hoạch phát triển các chuyên
ngành kinh tế của tỉnh trong thời gian tới cũng được nghiên cứu xem xét và đánh
giá. Đồng thời, dựa trên số liệu thống kê về ngành công nghiệp chế biến nông, lâm
sản trong giai đoạn 2001-2005, tiến hành phân tích và xác định một số ngành công
nghiệp có triển vọng phát triển; với nguồn số liệu điều tra doanh nghiệp trong 5
năm liên tục của Tổng cục Thống kê đã cho phép đánh giá một cách tương đối đầy
đủ các mặt hoạt động của các doanh nghiệp chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các
tỉnh.
(ii) Gặp gỡ, trao đổi với một số chuyên gia kinh tế, các nhà quản lý của một số
tỉnh trong vùng nhằm thu thập những thông tin cơ bản, một bức tranh lớn về các

thực tế để đảm bảo tính đại diện của mẫu đối với mỗi nhóm ngành. Với qui mô
mẫu đạt trên 44% tổng thể các doanh nghiệp đang hoạt động thuộc hai nhóm
ngành tiềm năng, kết quả khảo sát có thể đại diện cho các doanh nghiệp trong
từng nhóm ngành được lựa chọn.
6. Những điểm mới của Luận án
- Hệ thống hoá lý luận về nội dung phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm
sản gắn với phát triển vùng địa phương (cấp tỉnh) trong quá trình công nghiệp
hoá, hội nhập quốc tế; Trong đó trọng tâm là sử dụng mô hình hình thoi của
Micheal Porter và lý luận về phát triển kinh tế địa phương để luận giải các nội
dung cơ bản phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản trong phát triển địa
phương; xác định mối quan hệ giữa lợi thế so sánh và lợi thế cạnh tranh, phát
huy lợi thế so sánh nhằm tạo ra lợi thế cạnh tranh trong phát triển công nghiệp
chế biến nông, lâm sản của địa phương; đồng thời xác định phương pháp và đưa
ra các chỉ tiêu đánh giá sự phát triển ngành công nghiệp chế biến nông, lâm sản
của địa phương.
- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng phát triển công nghiệp chế biến
nông, lâm sản trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ từ 2001 đến 2006; xác
định những thành công, hạn chế và nguyên nhân trong quá trình phát triển công
nghiệp chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ.
- Đề xuất định hướng và những giải pháp chủ yếu nhằm phát triển công nghiệp
chế biến nông, lâm sản trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ trong quá
trình công nghiệp hoá và hội nhập quốc tế.
7. Kết cấu chung của Luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận án
kết cấu thành ba chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận cơ bản về phát triển công nghiệp chế
biến nông, lâm sản trong phát triển kinh tế địa phương
Chương 2: Thực trạng phát triển công nghiệp chế biến nông, lâm sản
trên địa bàn các tỉnh vùng Bắc Trung Bộ
Chương 3: Định hướng và các giải pháp phát chủ yếu nhằm phát triển