SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HƯỚNG DẪN HỌC SINH CHUẨN BỊ BÀI
CHO GIỜ ĐỌC VĂN LỚP 10 TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG I. lí do chọn đề tài
Đổi mới phương pháp dạy học là một trọng tâm của đổi mới giáo dục
Trung học phổ thông. Luật giáo dục (Điều 28) yêu cầu: “ Phương pháp giáo dục
phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của HS, phù
hợp với đặc điểm của từng lớp, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn
luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui hứng thú, hứng thú học tập cho học sinh.” Dạy học văn nhất thiết phải
đổi mới theo hướng “ Đặt HS vào hoạt động trung tâm của quá trình dạy học”,
giáo viên đóng vai trò tổ chức, định hướng cho HS đọc hiểu, lĩnh hội văn bản
văn học. Hướng HS vào hoạt dộng, tổ chức cho các em hoạt động chiếm lĩnh tác
phẩm theo đúng đặc thù quy luật sáng tạo và cảm thụ văn học được xem là một
trong những vấn đề cơ bản có ý nghĩa phương pháp luận trong đổi mới phương
pháp dạy học văn hiện nay. Vấn đề đặt ra là phải xác định các phương pháp, để
tìm ra hệ thống các hoạt động chiếm lĩnh tác phẩm văn chương trong nhà
trường.
Dạy học phát huy tính tích cực, chủ động của HS phải được thực hiện qua
nhiều bước, nhiều khâu khác nhau trong quy trình dạy học, trong đó bao gồm cả
việc chuẩn bị bài trước khi đến lớp của cả giáo viên và học sinh ở tất cả các môn

học sinh, phù hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng HS, điều kiện của
từng lớp học, bồi dưỡng cho HS phương pháp tự học, khả năng hợp tác, rèn
luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại
niềm vui hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”.
Có thể coi việc chuyển từ dạy học lấy giáo viên làm trung tâm của quá trình
dạy học sang dạy học hướng vào người học, phát huy tính tích cực, tự học, sáng
tạo của HS là quan điểm lí luận dạy học có tính định hướng chung cho việc đổi
mới phương pháp dạy học. Nói cách khác cốt lõi của đổi mới dạy và học là
hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống thói quen học tập thụ động. Vì
vậy, việc hướng dẫn HS giúp các em chuẩn bị bài tốt ở nhà trở thành một yêu
cầu thiết thực có giá trị to lớn trong tiến trình dạy học trên lớp của GV và HS,
giúp HS chủ động, tích cực trong quá trình học tập. Việc chuẩn bị bài ở nhà là
một nội dung nằm trong phương pháp tự học, mà tự học là phương pháp cốt lõi
trong đỗi mới phương pháp dạy học hiện nay. Nếu rèn luyện cho người học có
được phương pháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham
học, khơi dậy nội lực vốn có trong mỗi người, kết quả học tập sẽ được nhân lên
gấp bội.
Với môn Ngữ văn, hướng học sinh vào hoạt động, tổ chức cho HS chiếm
lĩnh tác phẩm theo đúng quy luật sáng tạo và cảm thụ văn học được xem là một
trong những vấn đề cơ bản có ý nghĩa phương pháp luận trong đổi mới phương
pháp dạy học Văn hiện nay.
1.2. Vấn đề dạy Đọc văn với việc chuẩn bị bài của học sinh.
Đọc văn là một phân môn trong bộ môn Ngữ văn ở Trường THPT bên cạnh
hai phân môn khác là Làm văn và Tiếng Việt.
Đây là phân môn quan trọng trong ba phân môn, trước đây gọi là Giảng
văn, nay thay bằng tên gọi Đọc văn. Giờ Đọc văn là giờ mà dưới sự hướng dẫn
tổ chức của thầy, HS đọc và tìm hiểu văn bản.
Với tư cách là một thao tác thì đọc văn được hiểu là đọc văn bản văn học để
tìm hiểu, phân tích, cảm nhận giá trị của nó.
Với yêu cầu đổi mới hiện nay, HS là chủ thể tiếp nhận, tích cực sáng tạo

3. Kiều đối thoại với những ai? Phân tích diễn biến tâm trạng của Kiều
qua các lời thoại trong đoạn trích. Nhận xét mối quan hệ giữa tình cảm và lí trí,
nhân cách và thân phận của Kiều qua đoạn trích.
Những câu hỏi hướng dẫn học bài trong sách giáo khoa Ngữ văn là những
định hướng quan trọng để giáo viên tìm hiểu khi soạn giáo án và định hướng học
sinh chuẩn bị bài, điều đó có nghĩa là các em bước đầu tìm hiểu tác phẩm theo
cách hiểu của mình. Câu hỏi trong phần hướng dẫn học bài nhìn chung được sắp
xếp theo một hệ thống lô gic và hợp lý. Tuy nhiên, ở một số bài các câu hỏi đưa
ra có lúc yêu cầu quá cao hoặc chưa phù hợp với “tầm đón nhận” của HS vì vậy,
trách nhiệm của GV là phải biết cách gia công lại sao cho câu hỏi phù hợp với
đối tượng của mình.
Như vậy SGK Ngữ văn 10 và từng phân môn nói riêng được biên soạn
theo hướng gợi mở, hướng dẫn HS cách học và theo hướng tích hợp đặt ra
những vấn đề buộc GV phải chú ý đến khâu chuẩn bị bài cho HS đạt kết quả cao
trong giờ Đọc văn trên lớp cũng như chất lượng dạy học văn nói chung.
2.2 Thực trạng hướng dẫn HS chuẩn bị bài của GV và việc chuẩn bị bài của
HS cho giờ Đọc văn ở lớp 10 Trung học phổ thông Sông Ray.
Với hình thức dự giờ, trao đổi, xem vở, giáo án, tôi đã có cái nhìn khá
khách quan, sát thực tế về tình hình hướng dẫn HS chuẩn bị bài ở nhà của GV và
việc chuẩn bị bài ở nhà của HS hiện nay ở Trường THPT Sông Ray.
Phải nói rằng cùng với việc đổi mới chương trình, SGK, trước yêu cầu
đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, chúng ta thật sự ghi nhận sự nhiệt tình
và tích cực của nhiều thầy cô giáo dạy văn trong việc đi tìm, đề xuất và thực
hiện các phương pháp dạy học Văn nhằm phát huy tính tích cực chủ động của
HS trong giờ học. Thực trạng lên lớp theo kiểu thầy giảng – trò nghe, thầy đọc –
trò chép đã giảm đáng kể. Không khí dạy học Văn đã có sự biến đổi. Qua dự
giờ, tìm hiểu tôi rút ra một điều là ở tiết học nào mà HS có sự chuẩn bị bài kĩ
càng, phù hợp nội dung bài học dưới sự hướng dẫn tích cực của GV thì không
khí giờ học đó sôi nổi: Học sinh chủ động say sưa phát biểu xây dựng bài, giáo
viên thuyết giảng ít hơn, giờ học hiệu quả hơn. Tuy nhiên, khách quan mà nói,

thức đọc – hiểu.
Để chuẩn bị bài, nhất thiết HS phải có trong tay quyển SGK và tự làm việc
với sách theo hướng dẫn của thầy cô giáo. Trang bị SGK đầy đủ, HS thường
xuyên đọc sách, bám sát tất cả các mục ở trong SGK, mỗi mục có một vai trò cụ
thể. Đặc biệt, HS phải chú trọng đến mục hướng dẫn học bài sau mỗi văn bản.
Đây là mục quan trọng có tác dụng định hướng tìm hiểu văn bản, bài học cho cả
người học và người dạy. Ở mục hướng dẫn học bài này có nhiều câu hỏi được
sắp xếp theo hệ thống. Dựa vào hệ thống câu hỏi này để GV hướng dẫn HS
chuẩn bị bài một cách phù hợp, thiết thực và có hiệu quả. Bắt đầu từ SGK là một
định hướng khoa học trong việc hướng dẫn HS chuẩn bị bài cho giờ Đọc văn.
Chẳng hạn khi dạy bài thơ Tỏ lòng (Thuật hoài) của Phạm Ngũ Lão, để trả lời
được các câu hỏi trong SGK, giáo viên cần hướng dẫn HS tìm đọc thêm một số
tác phẩm thơ văn Lí Trần. Đi từ câu hỏi số 4, phân tích ý nghĩa nỗi “ thẹn”
trong câu thơ cuối, người dạy có thể yêu cầu HS tìm những câu thơ thể hiện
quan niệm chí làm trai của các tác giả khác, từ đó làm nổi bật quan niệm về chí
làm trai của Phạm Ngũ lão Dạy văn bản Hiền tài là nguyên khí của quốc gia (
Thân Nhân Trung) từ mục kết quả cần đạt và hướng dẫn học bài, GV có thể
hướng dẫn HS chuẩn bị bài theo từng nhóm để lên thuyết trình, trao đổi theo các
nội dung như: Quan niệm của Thân Nhân Trung về hiền tài, vai trò của hiền tài
qua các thời đại, việc sử dụng người hiền tài hiện nay ở nước ta
1.2. Cần xuất phát từ thực tiễn dạy học Văn ở từng vùng, từng trường, từng
lớp cụ thể để hướng dẫn HS chuẩn bị bài
Học sinh lớp 10 trên cả nước đều học chung một bộ SGK của nhà xuất bản
Giáo dục, cùng theo một chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Tuy nhiên,
môi trường, cũng như chất lượng dạy học của giáo viên – học sinh ở mỗi vùng
miền không phải giống nhau. Điều kiện, môi trường học tập của HS nông thôn,
miền núi, vùng sâu xa chắc chắn không bằng các trường thành phố, thị xã. Học
sinh ở các trường không thi tuyển mặt bằng chung sẽ có độ chênh lệch so với
HS các trường được tuyển chọn qua kì thi vào lớp 10 Ngay trong một trương
học, giữa các lớp cùng một ban hay khác ban cũng có sự khác nhau về không

động và thao tác khác nhau. Vậy tổ chức lên lớp, dẫn dắt HS tìm hiểu văn bản,
chiếm lĩnh tri thức như thế nào để đạt hiệu quả là phụ thuộc vào ý đồ và năng
lực của người dạy. Giáo viên là kĩ sư thiết kế giờ dạy học. Học sinh phải làm gì,
GV tổ chức, dẫn dắt ra sao đều phải chuẩn bị trước. Dựa vào phương pháp dạy
học và tiến trình tổ chức đó mà hướng dẫn, yêu cầu HS chuẩn bị bài ở nhà.
Chẳng hạn, sử dụng phương pháp Cemina thì không thể không đưa ra những vấn
đề và phân công HS chuẩn bị ở nhà
Phương pháp và cách thức dạy học, lên lớp của GV rất phong phú và đa
dạng. Tất cả đều được định hướng khi soạn bài. Ứng với mỗi bài học là một
phương pháp với thứ tự các bước khác nhau. Theo đó người thầy phải linh động
trong việc đưa ra những cách thức soạn bài khác nhau phù hợp và có tác dụng
thiết thực đối với người học.
2. Một số biện pháp nhằm giúp HS chuẩn bị bài cho giờ Đọc văn ở lớp 10
Trung học phổ thông.
2.1. Giáo viên nắm chắc ý đồ của người soạn SGK ở phần hướng dẫn học bài
sau mỗi văn bản
Với tinh thần đổi mới, Sách giáo khoa hiện nay được biên soạn theo hướng
tích hợp, đảm bảo các yếu tố cơ bản, tinh giản, hiện đại, tạo điều kiện để học
sinh tự học, tự nghiên cứu.
Phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong giờ học Văn, Sách giáo
khoa Ngữ văn không chỉ biết chú ý đến nội dung thông tin cần đạt, hiệu quả
thông tin kiến thức mà còn đặc biệt coi trọng cách học sinh nắm dữ liệu, thông
tin đó như thế nào. Theo GS Phan Trọng Luận, Sách giáo khoa “viết theo lối cũ
là chỉ chú trọng việc học sinh phải nắm và sử dụng thông tin mà coi nhẹ yêu cầu
quan trọng nhất là sáng tạo thông tin. Viết theo lối cũ là chỉ chú trọng đến kiến
thức sách vở mà không quan tâm đến những vấn đề cuộc sống mà học sinh đang
sống hay sẽ sống. Viết theo lối cũ là chỉ nhằm vào kiến thức mà coi nhẹ yêu cầu
phát triển trí tuệ và nhân cách cho học sinh qua từng bài học”. Sách giáo khoa
Ngữ văn mới đã được biên soạn theo hướng đổi mới đáp ứng yêu cầu phát huy
tính tích cực chủ động sáng tạo của học sinh trong thời đại mới.

nguồn cung cấp tri thức đúng đắn, khoa học và thống nhất trong nền giáo dục
quốc dân. Tri thức được đưa vào Sách giáo khoa có tính tinh giản, cô đọng, súc
tích, phong phú. Nó có thể giúp người học nghiên cứu, tìm tòi, phát huy tính sáng
tạo linh hoạt, đa dạng. Để giúp HS có phương pháp tự học, tự nghiên cứu GV cần
có những định hướng cho HS trong các hoạt động tiếp xúc với Sách giáo khoa,
tập cho các em biết gia công tìm tòi, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức.
Đối với tác phẩm văn học để hiểu trước hết HS phải đọc để thâm nhập.
Có nhiều mức độ đọc khác nhau: đọc lướt, đọc kỹ, đọc sâu… Nói cách khác cảm
nhận văn chương điều đầu tiên là phải đọc; đọc để rung động, để thẩm thấu. Đối
với học sinh, việc soạn bài ở nhà yêu cầu không thể thiếu là phải đọc văn bản
nhưng cốt yếu là GV hướng dẫn HS khi đọc phải thực hiện các công việc sau:
- Đọc âm vang và cả đọc thầm để tưởng tượng
- Đọc và ghi lại những cảm nhận, những ấn tượng ban đầu về tác phẩm
- Đọc để tìm nội dung chính, xác định những kiến thức cơ bản, trọng tâm.
Chuẩn bị bài là một yêu cầu bắt buộc đối với HS khi hoạt động dạy học
Ngữ văn tiến hành theo tư tưởng đổi mới: học sinh là chủ thể tích cực trong giờ
học. Nó có tác dụng giúp HS có “cơ hội” phát huy vai trò chủ thể của mình
trong giờ học. Quan niệm cho rằng việc chuẩn bị bài sẽ làm cho HS tiếp nhận
văn chương “mất đi”cảm xúc tươi rói về tác phẩm, những run rẫy thẩm mỹ bị
tiêu tan… đã bị phản bác. Trái lại, nhờ chuẩn bị bài (đọc văn bản và giải quyết
các vấn đề liên quan văn bản về mặt tiếp nhận) mà HS có điều kiện chủ động
hơn khi tranh luận, tìm kiếm… về tác phẩm ở giờ học trên lớp.
Hướng dẫn HS soạn bài ở nhà trước hết và quan trọng nhất vẫn là yêu
cầu các em trả lời các câu hỏi ở phần Hướng dẫn học bài. Việc đọc Sách giáo
khoa như đã nói trên trước hết là để trả lời được các câu hỏi này.Tuy vậy,
muốn công việc này của các em đạt hiệu quả đòi hỏi GV phải có những cách
thức,biện pháp phù hơp. Giáo viên vừa yêu cầu vừa khuyến khích, động viên
các em tự trả lời các câu hỏi trong phần hướng dẫn theo cách hiểu của mình,
tránh viêc ghi lại, chép lại theo sách giải một cách đối phó, thụ động. Trong
quá trình soạn bài chỗ nào các em chưa hiểu hay còn thắc mắc, giáo viên yêu

b)……
II/………
1)……….
2)……….
- Trình bày dưới dạng bảng biểu
Ví dụ:
Tác phẩm Nội dung Nghệ thuật

- Trình bày dưới dạng sơ đồ
Ví dụ:
Bài Tiễn dặn người yêu
Tiễn dặn
người yêu

Nội dung

Nghệ thuật

1.
T
âm tr

tu từ đặc sắc:
ẩn dụ, so sánh,
điệp từ,
điệp ngữ…

* Tổ chức phân công từng vấn đề cụ thể cho từng nhóm học sinh.
Sau khi kết thúc một giờ học công việc thường thấy từ trước tới nay là
GV dặn dò HS về nhà học bài và chuẩn bị bài mới cho giờ học tiếp theo. Đây là
việc làm lấy lệ máy móc, qua loa, chung chung làm cho xong vì thế tính hiệu
quả thấp. Kinh nghiệm cho thấy đối với tuổi của các em giao việc càng cụ thể
thì tính hiệu quả càng cao. Vì vậy, tổ chức phân công vấn đề cho HS chuẩn bị
trước là bước đệm rất quan trọng cho bài học mới đạt kết quả. Để việc làm này
có chất lượng GV phải thực hiện những bước sau:
- Giáo viên chuẩn bị trước các vấn đề
- Chia nhóm
- Phân công vấn đề cụ thể cho từng nhóm
- Thời gian: giáo viên dành khoảng 5 phút cuối mỗi giờ học để làm việc
này.
Chẳng hạn khi dạy đoạn trích Trao duyên (Truyện Kiều) của Nguyễn Du
ngoài việc HS chuẩn bài theo phần hướng dẫn học bài trong sách giáo khoa, GV
có thể chuẩn bị trước các vấn đề sau để giao cho HS và yêu cầu mỗi nhóm phải
chuẩn bị kĩ phần việc của nhóm mình. Nhận xét về bi kịch của Thúy Kiều? Nghệ
thuật thể hiện tâm trạng nhân vật của Nguyễn Du? Tình yêu của Kim Trọng –
Thúy Kiều và thân phận của người phụ nữ trong xã hội phong kiến…Giáo viên

-Tưởng tượng cảnh Trọng Thủy sau khi chết xuống thủy cung và gặp Mị
Châu…
-Tìm một số bài thơ viết về Mị Châu- Trọng Thủy và nêu sức sống lâu bền
của Truyện An Dương Vương và Mị Châu- Trọng Thủy.
Bài 3: Truyện Tấm Cám.
- Sưu tầm những bài thơ cảm xúc từ truyện Tấm Cám , các ý kiến đánh giá
về Tấm Cám, giới thiệu một số truyện cổ tích kiểu mồ côi như Tấm Cám.
- Tìm hiểu xung đột giữa Tấm và mẹ con Cám, Ý nghĩa quá trình biến hóa
của Tấm.
- Suy nghĩ, bình luận về hành động trả thù của Tấm đối với Cám cũng như
cách kết thúc truyện.
- Tập hợp, chọn, giới thiệu trên lớp một số bài viết “tạo hậu thân cho
truyện”.
Bài 4: Ca dao than thân, yêu thương tình nghĩa.
- Các tổ sưu tầm và đóng thành tập về những bài ca dao mở đầu bằng 2 từ
Thân em; những bài ca dao trữ tình đối đáp trong tình yêu.
- Những học sinh có năng khiếu văn nghệ chuẩn bị một bài hát dân gian có
chủ đề than thân, yêu thương tình nghĩa để diễn xướng trong giờ học trên lớp.
Bài 5: Bài đọc thêm Lời tiễn dặn trích Truyện thơ Tiễn dặn người yêu.
Giáo viên chọn một học sinh nữ có chất giọng truyền cảm kể lại câu chuyện
cô gái về nhà chồng trong đoạn trích nhằm tạo niềm đồng cảm, xúc động, xót
thương ở các em đối với các cô gái Thái ngày xưa.
Bài 6: Khái quát văn học Việt nam từ thế kỉ X đến hết thế kỉ XIX.
Giáo viên hướng dẫn HS chuẩn bị bài bằng cách đọc thật kĩ văn bản giới
thiệu trong SGK, sau đó cần tìm những từ, những cụm từ, những câu, những
nhận định tiêu biểu nhất trong mục. Dùng bút màu tô đậm những điểm khó hiểu,
những khái niệm trong bài.
Bài 7: Nhàn (Nguyễn Bỉnh Khiêm)
Giáo viên hướng dẫn HS chuẩn bị kĩ 2 vấn đề sau khi soạn bài này để trao
đổi trên lớp:

trung bình
Tỉ lệ
%
Trường THPT
Sông Ray
10C11

46 29 63 17 37
10C15

45 32 71,1 13 28,88Số liệu HKII (Đã thực hiện các biện pháp của đề tài
Tên trường Lớp Sĩ số Số HS trung
bình trở lên
Tỉ lệ
%
Số HS dưới
trung bình
Tỉ lệ
%
Trường THPT
Sông Ray
10C11

43 36 83,72 7 16,27

10C15
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Ngữ văn 10, NXB Giáo dục, Hà Nội.
2. Bộ giáo dục và Đào tạo (2006), Ngữ văn 10 nâng cao, NXB Giáo dục, Hà
Nội.
3. Nguyễn Hữu Châu (2005), Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình
dạy học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
4. Phan Trọng Luận (1983), Con đường nâng cao hiệu quả dạy văn, NXB Giáo
dục, Hà Nội
5. Phan Trọng Luận (2003), Văn chương bạn đọc sáng tạo, NXB Đại học Quốc
gia Hà Nội
6. Quốc hội nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam khóa XI (2005), Luật
Giáo dục, NXB Lao Động xã hội