Phục hồi di chứng liệt nửa người
do tai biến mạch máu não
Ths. Nguyễn Thị Hạnh
Bộ môn YHCT
Trường ĐHYK Thái Nguyên
11. Mục tiêu. Mục tiêu
1. Trình bày được nguyên nhân và
phương pháp phục hồi di chứng liệt nửa
người do tai biến mạch máu não bằng
YHCT
2. Trình bày được những vấn đề cần tư
vấn cho bệnh nhân liệt nửa người do tai
biến mạch máu não.
2. Đại c2. Đại cươương về tai biến mạch máu nãong về tai biến mạch máu não
Tai biến mạch máu não (TBMMN) có lệ tử
vong cao đứng sau bệnh tim mạch và ung thư.
Nếu không tử vong bao giờ cũng để lại di
chứng liệt nửa người, mất khả năng tự sinh
hoạt và lao động suốt đời nếu không được
chăm sóc và điều trị chu đáo.
Theo tổ chức Y tế thế giới TBMMN là
“dấu hiệu phát triển nhanh chóng trên lâm
sàng của một rối loạn khu trú chức năng não,
kéo dài trên 24 giờ do nguyên nhân mạch
máu”.
2. Đại c2. Đại cươương về tai biến mạch máu nãong về tai biến mạch máu não
Theo y học cổ truyền: TBMMN được mô
tả trong phạm vi chứng trúng phong. Nguyên
nhân phần lớn do Can Thận âm hư, dẫn tới
Can phong nội động kết hợp với ngoại tà mà
gây bệnh. Tuỳ theo mức độ nặng nhẹ mà y học

+ở Kiên giang, theo thống kê của Lê Văn Thành
và cộng sự, tỷ lệ TBMMN hiện nay là 0,41% và tỷ lệ
tử vong là 36,05%.
+Theo Phạm Khuê (1988) tỷ lệ TBMMN ở lứa
tuổi từ 55 - 64 là 3%, từ 65-75 tuổi là 8%, trên 75
tuổi là 25%.
+Về di chứng, các tác giả nhận thấy di chứng nhẹ
và vừa chiếm 68,42% trong đó 92,62% có di chứng
vận động (Nguyễn Văn Đăng, 1997).
4. Các thể lâm sàng4. Các thể lâm sàng
4.1. Các thể lâm sàng theo Y học hiện đại
-Xuất huyết não :xảy ra đột ngột trên đối tượng có nguy
cơ cao, mà bản chất là sự vỡ mạch máu não gồm có: thể não -
màng não, thể màng não - não và thể phối hợp 2 thể trên.
-Nhũn não :là thể do bị lấp mạch tiến triển từ từ tăng dần,
có thể đi vào hôn mê.
- Tắc mạch não: là thể mạch máu trong não bị tắc lấp do
các nguyên nhân làm cho phần phụ thuộc mạch máu đó mất
nuôi dưỡng. Trên lâm sàng sự phân biệt trên chỉ có tính chất
tương đối, vì hai loại này đều có những biểu hiện lâm sàng
chung. Mặt khác, có trường hợp lúc đầu là nhũn não, về sau
tiến triển thành xuất huyết não. Bệnh thường gặp ở những
người trung niên và người cao tuổi.
4. Các thể lâm sàng4. Các thể lâm sàng
4.2. Một số triệu chứng lâm sàng chung theo YHHĐ
- Bán thân bất toại, nếu là nửa thân phải thường có
kèm theo rối loạn khả năng giao tiếp bằng ngôn ngữ.
- Liệt 1/4 mặt dưới cùng bên bị bệnh.
- Ngay sau liệt phản xạ gân xương mất, sau đó phản
xạ gân xương tăng, dấu hiệu Babinsky (+).

di chứng như giảm sức cơ, giảm hiệp đồng phức tạp,
giảm phản ứng nhanh, tư thế đi không đồng bộ.
-Thời gian phục hồi sau tai biến thường đạt kết quả
tối đa trong năm đầu, quá một năm phục hồi vận động
hạn chế và rất chậm (Phạm Khuê).
6. Nguyên tắc c6. Nguyên tắc c
ơơ
bản trong bản trong
đđ
iều trị iều trị
phục hồi vận phục hồi vận đđộngộng
-Phải tiến hành điều trị phục hồi sớm, khi tình
trạng tổn thương ở não đã tương đối ổn định.
-Tiến hành vận động thụ động nhẹ nhàng từ ngày
thứ 11 trở đi, từ ngày thứ 21 có thể tiến hành luyện
tập thực sự.
-Kế hoạch điều trị phục hồi phải phù hợp với thể
trạng của từng bệnh nhân.
-Phục hồi vận động là quá trình từ đơn giản đến
phức tạp, từ dễ đến khó với cường độ tăng dần nhưng
phù hợp với khả năng đáp ứng của người bệnh.
6. Nguyên tắc c6. Nguyên tắc c
ơơ
bản trong bản trong
đđ
iều trị iều trị
phục hồi vận phục hồi vận đđộngộng
Luyện tập hồi phục cần tuần tự theo 5 bước:
+ Phục hồi chuyển vị thế.
+ Phục hồi chuyển vị

7.2.1. Xoa bóp vùng mặt
- Xát má 10 lần.
- Xát lên cách mũi 10 lần.
- Xát Nhân trung và Thừa tương 10 lần.
- ấn day Địa thương, Nghinh hương,
Giáp xa, Quyền liêu, Hạ quan.
77. Điều trị. Điều trị
7.2. Phương pháp xoa bóp:
7.2.2. Xoa bóp chi trên:
- Day vùng vai.
- Lăn vùng vai
- Bóp hoặc lăn cánh tay, cẳng tay.
- ấn day các huyệt Kiên tỉnh, Kiên ngung, Thiên tông,
Khúc trì, Thủ tam lý, Hợp cốc, Dương trì.
-Vận động các khớp vai: bệnh nhân ngồi tựa ghế.
+ 1 tay giữ vai, 1 tay cầm cổ tay người bệnh quay tròn từ 2
- 3 lần để chuẩn bị vận động và xem phạm vi hoạt động
của khớp đến đâu.
+ Kéo đẩy cánh tay ra sau, rồi đưa lên cao ra trước sát
ngực rồi vòng xuống dưới 3 - 5 lần. Khi đưa lên cao, chú ý
phạm vi hoạt động hiện tại của vai, đưa lên tới mức người
bệnh vừa thấy đau là đủ, không nên đưa lên cao quá.
7. Điều trị7. Điều trị
7.2. Phương pháp xoa bóp:
7.2.2. Xoa bóp chi trên:
+ Hai bàn tay cài vào nhau để lên vai người bệnh, tay người bệnh để
trên khuỷu tay mình, từ từ đưa lên, hạ xuống để đưa tay người bệnh
cao lên đầu 3 - 5 lần.
+ Nắm ngón tay cái của người bệnh, vòng cẳng tay lên trên từ ngoài
vào trong, từ sau ra trước, rồi kéo xuôi tay với người bệnh ra phía sau

7.2.3. Xoa bóp chi dưới
*Bệnh nhân nằm sấp
- Xoa bóp vùng thắt lưng.
- Day mông và chân.
- Điểm huyệt Hoàn khiêu, ấn Thừa phù, Uỷ trung, Thừa
sơn, Côn lôn, Thái khê.
- Vận động khớp: co duỗi khớp gối, mở khép khớp háng
- Bóp và vờn chi dưới
7. Điều trị7. Điều trị
7.3. Điều trị bằng thuốc cổ truyền:
Giai đoạn đầu của di chứng tai biến mạch máu não, người
ta dùng thuốc theo hai thể lâm sàng sau:
7.3.1. Thể trúng phong Kinh lạc:
Bài Đại tần giao thang:
Độc hoạt 08g Hoàng cầm 08g
Khương hoạt 12g Bạch chỉ 12g
Tần giao 12g Nhân sâm 12g
Bach linh 12g Cam Thảo 04g
Xuyên khung 12g Đưong quy 12g
Xuyên quy 12g Thục đia 12g
Bạch truật 12g Ngưu tất 12g
Mỗi ngày uống 1 thang từ 15-20 ngày
7. Điều trị7. Điều trị
7.3. Điều trị bằng thuốc cổ truyền:
Giai đoạn đầu của di chứng tai biến mạch máu
não, người ta dùng thuốc theo hai thể lâm sàng sau:
7.3.2. Thể trúng phong tạng phủ
Bài: Thiên ma Câu đằng ẩm:
Thiên ma 16g Câu đằng 16g
Thạch quyết minh 16g Chi tử 12g

Viễn chí 8g Thiên ma 8g
Toàn yết 6g Khương hoạt 12g
Nam tinh 8g Mộc hương 8g
Cam thảo 4g
Sắc uống ngày 1 thang.
- Thiên ma, Toàn yết, Nam tinh để bình Can tức phong
hoá đàm, gia Viễn chí, Xương bồ, Uất kim, Mộc hương
để khai khiếu lợi khí, thông lạc,
-Dùng thuốc lâu mới có hiệu quả, nên dùng dạng thuốc
viên, thuốc bột là thích hợp.
8. T8. Tưư vấn:vấn:
8.1. Điều dưỡng:
- Ăn uống điều độ nhiều vitamin, tăng rau xanh, nếu có
tăng huyết áp cần ăn giảm mặn.
- Vệ sinh răng miệng:
- Thay đổi tư thế thường xuyên chống loét.
- Theo dõi huyết áp hàng ngày
- Nên động viên bệnh nhân tự luyện tập, nhưng không
luyện tập quá sức
- Nếu có phù nề chi do rối loạn vận mạch tại chỗ, khi
ngủ kê cao chi hơn thân, xoa bóp vuốt ngược về gốc chi.
- Hướng dẫn bệnh nhân tự xoa bóp, luyện tập hàng ngày
dưới sự hỗ trợ của người nhà và kiên trị luyện tập điều
trị.