ĐỀ TÀI:
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ÔN THI TỐT NGHIỆP MÔN ĐỊA TẠI
TRƯỜNG THPT LAM KINH QUA VIỆC SỬ DỤNG ATLAT ĐỊA LÍ 12.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
5 năm gần đây, môn Địa lí liên tục có mặt trong kì thi tốt nghiệp THPT
( Từ năm học 2008-2009 đến năm học 2012-2013). Đây là một thuận lợi cho
giáo viên dạy môn Địa có điều kiện năng cao trình độ chuyên môn, tìm tòi các
phương pháp dạy học có hiệu quả thông qua việc ôn tập cho học sinh.
Một thực tế không thể phủ nhận rằng: những bộ môn như Sử, Địa ở các
trường THPT trong cả nước chỉ đến khi Bộ GD&ĐT công bố môn thi tốt nghiệp
thì học trò mới bắt đầu quan tâm đến việc ôn tập như thế nào để có điểm cao. Ở
trường THPT Lam Kinh cũng không phải là ngoại lệ.
Bản thân học sinh lớp 12 thi tốt nghiệp nhiều khi rất áp lực vì đó là kết
quả của 12 năm học tập, rèn luyện. Nhiều môn, trong đó có môn Địa khi chính
thức công bố thi tốt nghiệp học sinh mới bắt đầu chú ý, nhưng đa số các em đếu
rất ngại, chán khi nhìn vào quyển sách giáo khoa vì bài học nhiều lí thuyết, số
liệu lâu nay các em lại chỉ học mang tính đối phó.
Những thực tế đó từ học sinh làm tôi trăn trở, suy nghĩ rất nhiều khi tiến
hành ôn thi tốt nghiệp cho các em, làm sao để những tiết hoc các em không chán
mà vẫn đảm bảo kiến thức để thi. Trong bối cảnh như vậy tôi nghĩ đến một
phương tiện dạy học của môn Địa không hề mới nhưng cũng không hề cũ đó là
khai thác những kiến thức từ cuốn Atlat.
Thực tế đã có 14 năm trong nghề, ôn thi tốt nghiệp cho học sinh đã nhiều.
Bản thân tôi đã trải qua những đổi mới trong giáo dục như: thay SGK, học các
chuyên đề Từ khi thực hiện việc thay sách, trong các đề thi tốt nghiệp câu hỏi
liên quan đến sử dụng Atlat chiếm từ 2 đến 3 điểm. Điều đó là rất thuận lợi cho
học sinh khi ôn tập. Bản thân tôi – dù tuổi nghề không phải là ít nhưng đã có lúc
xem nhẹ Atlat, nhìn thấy cũng không ít đồng nghiệp còn lúng túng trong cách
hướng dẫn học sinh xem Atlat. Xuất phát từ rất nhiều những lí do trên, tôi mạnh
dạn chọn đề tài: Nâng cao chất lượng ôn thi tốt nghiệp môn Địa tại trường
THPT Lam Kinh qua việc sử dụng Atlat Địa lí 12.

Thực tế nhiều học sinh còn cho rằng môn Địa là môn phụ. Vì vậy chỉ đến
khi báo môn thi tốt nghiệp các em mới bắt đầu quan tâm. Điều này gây không ít
khó khăn cho giáo viên khi ôn tập cho các em, vì vậy việc người giáo viên đóng
vai trò quan trọng trong việc truyền cảm hứng học tập cho học sinh. Học qua
Atlat học sinh sẽ thấy việc ôn tập môn Địa nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Tất nhiên,
để một bài thi tốt nghiệp Địa được điểm cao thì không chỉ mình Atlat nhưng rõ
ràng thực tế cho thấy trong đề thi tốt nghiệp Địa không chỉ câu hỏi liên quan đến
Atlat mới cần Atlat mà kể cả những câu hỏi không hề có từ Atlat học sinh vẫn
có thể dùng Atlat ( tất nhiên học sinh sẽ không được điểm tối đa, nhưng thà làm
qua Atlat để có điểm còn hơn các em để trống câu hỏi, tác giả sẽ đề cập sau).
2. Thực trạng của vấn đề.
Như đã nói ở trên, Atlat được xem là cuốn sách giáo khoa thứ hai đối với
học sinh trong học tập môn Địa, là “tài liệu” hợp pháp được mang vào phòng thi
trong kì thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên để sử dụng “ tài liệu” này cho có hiệu
quả không phải là dễ, nhất là đối với học sinh học lực yếu, trung bình vẫn có
điểm khá ở môn Địa thì người giáo viên phải biết cách hướng dẫn chi tiết cho
các em, cầm tay chỉ việc cho các em. Còn với học sinh ở mức khá trở lên thì
chắc chắn sẽ được điểm cao hơn.
Nhiều học sinh quan niệm học Địa là phải học thuộc ( nỗi sợ của rất nhiều
học sinh). Điều này là hoàn toàn sai lầm, môn Địa rất cần tư duy trong quá trình
học, thế thì người giáo viên phải giúp các em nhận thức được điều này. Tất
nhiên học qua Atlat cần phải kết hợp với kiến thức SGK, cả hai tài liệu này sẽ
hỗ trợ cho nhau. Mục đích của người viết là học trên Atlat nên chỉ những bài
nào quá khó mới dùng đến SGK.
2
Trước đây Atlat chưa thông dụng nên gây khó khăn cho việc dạy và học.
Ngày nay Atlat trở thành phương tiện không thể thiếu trong kì thi tốt nghiệp
THPT. Đây sẽ là một cứu cánh cho học sinh trong việc tránh điểm liệt, hướng
tới điểm 5 và cao hơn nữa.
Bản thân tác giả đã gần gũi với học sinh để hỏi xem việc ôn tập qua Atlat

-Trong quá trình chuẩn bị bài lên lớp, giáo viên nên dự kiến những kiến
thức sẽ được khai thác trong Atlat như thế nào.
-Đưa ra những yêu cầu, hướng dẫn phù hợp với từng bài cụ thể để học
sinh dễ hiểu, chú ý khai thác kĩ năng đọc bản đồ của học sinh.
-Atlat cần được khai thác cả khâu học sinh tìm hiểu, tiếp thu kiến thức
mới, rèn luyện kĩ năng địa lí kể cả việc đánh giá, ôn tập khái quát hóa kiến thức
cũng như khi làm bài thi.
* Đối với học sinh:
3
- Nắm vững kí hiệu nằm ở trang bìa.
- Nắm vững nội dung từng trang Atlat.
- Đọc kĩ đề thi xem yêu cầu những gì.
- Để đáp ứng yêu cầu của đề thi thì cần phải sử dụng những bản đồ nào?
Bản đồ đó nằm ở đau?
-Tìm đến trang bản đồ cần sử dụng tương ứng với đề thi ( rất nhiều học
sinh bỏ qua bước này), trong khi ở một trang bản đồ đôi khi có rất nhiều bản đồ
với nội dung khác nhau, cùng nội dung nhưng có thể liên quan ở nhiều trang,
nhiều bản đồ khác nhau, tránh tình trạng tốn thời gian trong việc tìm kiếm kiến
thức và thậm chí khai thác sai kiến thức cần tìm so với yêu cầu.
- Nắm vững bản chú giải thông qua các màu sắc, các kí hiệu
- Phân tích, tổng hợp, so sánh và rút ra nhận xét theo yêu cầu của đề thi,
đây là khâu tương đối khó.
* Hướng dẫn sử dụng các bản đồ trong Atlat theo chủ đề bám sát kiến thức
SGK để ôn thi tốt nghiệp
Thực tế qua những lần ôn thi tốt nghiệp cho học sinh, tôi nhận thấy rằng
học sinh bây giờ chủ yếu học khối A, số các em học khối C, học đều các môn là
rất ít, bởi vậy bảo các em học lại lí thuyết là điều rất khó. Lí thuyết đã học từ
đầu năm, nhưng khi báo môn Địa thi tốt nghiệp nhiều em còn không biết có
những bài nào, có nội dung gì. Cũng đến lúc báo môn thi tốt nghiệp các trường
mới lên kế hoạch ôn tập cho học sinh, có trường ôn theo tiết học, có trường ôn

nhiên.
Ví dụ 1:
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trang hành chính và kiến thức đã học, hãy
xác định vị trí địa lí của nước ta. Trên đất liền , trên biển, nước ta giáp với các
nước nào?
Với câu hỏi này, giáo viên hướng dẫn cho học sinh xem bản đồ hành chính, ở
trang này còn có bản đồ Việt Nam trong Đông Nam Á. Như vậy muốn xác định
được câu trả lời của câu hỏi này, học sinh phải tìm kiếm dữ liệu ở cả trang hành
chính. Sau khi hướng dẫn học sinh xem qua Atlat, giáo viên chốt kiến thức cho
học sinh:
- Việt Nam nằm ở gần trung tâm của khu vực Đông Nam Á.
- Trên đất liền nước ta giáp với Trung Quốc ở phía Bắc, giáp Lào,
Cămpuchia ở phía Tây.
- Trên biển nước ta tiếp giáp với vùng biển của các nước: Trung Quốc,
Campuchia, philippin, Malaixia, Brunay, Indonexia, Xingapo, Thái Lan.
Ví dụ 2:
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam trình bày và nhận xét sự phân bố các mỏ
dầu, khí ở vùng thềm lục địa nước ta.
Câu hỏi này, giáo viên hướng dẫn học sinh cần phải xem Atlat ở trang địa chất,
khoáng sản. Học sinh cần nắm vững các kí hiệu mỏ dầu là gì, mỏ khí là gì. Học
sinh tiếp tục làm việc với Atlat, sau khi học sinh có câu trả lời, giáo viên nêu
nhận xét đúng sai, sau đó chốt kiến thức đúng cho các em như sau:
-Các mỏ dầu, khí chủ yếu ở phía nam, nằm gần nhau, không quá xa đất
liền.
-Về các mỏ dầu có: Bể Cửu Long ( Hồng Ngọc, rạng Đông, Rồng, Bạch
Hổ). Bể Nam Côn Sơn ( Đại Hùng, Cái Nước).
-Mỏ khí: Bể sông Hồng ( Tiền Hải). Nam Côn Sơn ( ( Lan Tây, Lan Đỏ).
Chủ đề 2: Địa lí dân cư
Đặc điểm dân số và phân bố dân cư.
Địa lí dân cư

Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế
Chuyển dịch cơ cấu lãnh thổ kinh tế.
Ví dụ:
Dựa vào Atlat Địa lí Việt Nam và những kiến thức đã học, hãy nêu sự
chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước ta.
Với câu hỏi này, đương nhiên học sinh sẽ xem Atlat liên quan đến sự chuyển
dịch cơ cấu kinh tế, câu này khác với câu khác là học sinh nên xem biểu đồ có
sẵn trong Atlat để nêu. Nhìn vào biểu đồ miền ở trang này, học sinh sẽ thấy cơ
cấu GDP phân theo khu vực kinh tế của nước ta có sự chuyển dịc theo hướng
tăng tỉ trọng khu vực II, giảm tỉ trọng khu I, khu vực III có tỉ trọng khá cao
nhưng chưa ổn định. Sự chuyển dịch này là tích cực, phù hợp với xu hướng đổi
mới. Học sinh láy dẫn chứng ngay ở biểu đồ có sẵn trong Atlat mà không phải
học thuộc.
Chủ đề 4: Các ngành kinh tế

6
Đặc điểm nền nông nghiệp nước ta.
Ngành nông
nghiệp Vấn đề phát triển nông nghiệp.

Vấn đề phát triển ngành thủy sản và lâm nghiệp.

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp.
Ví dụ:
Dựa vào Atlat và kiến thức đã học, hãy nhận xét tình hình sản xuất và
phân bố cây lúa nước ở nước ta.
Ở trang này có 3 bản đồ liên quan đến 3 lĩnh vực của ngành nông nghiệp, vì vậy
giáo viên phải hướng dẫn các em chọn đúng biểu đồ liên quan đến lúa nước, sau
khi học sinh tìm hiểu có thể đưa ra câu trả lời sau:
-Lúa chiếm phần lớn trong cây lương thực, mà cây lương thực lại chiếm

a- Kể tên các trung tâm du lịch quốc gia ở nước ta.
b- Các di sản thiên nhiên thế giới và di sản văn hóa thế giới ở nước ta.
Học sinh sử dụng toàn bộ trang du lịch để trả lời với các kí hiệu rất chi tiết. Cụ
thể:
a- Các trung tâm du lịch quốc gia gồm: Hà Nội, Huế, Đà Nẵng, TP HCM.
b- Các di sản thiên nhiên thế giới như: Vịnh Hạ Long Các di sản văn
hóa thế giới: cố đô Huế, phố cổ Hội An, di tích Mỹ Sơn
Chủ đề 5: Địa lí các vùng kinh tế
Vùng TDMNBB
Vùng Đồng bằng sông Hồng
Vùng Bắc Trung Bộ
Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ
Vùng Tây Nguyên
Vùng Đông Nam Bộ
Vùng ĐBSCL
Vấn đề phát triển kinh tế, an ninh QP ở BĐ
Các vùng kinh tế trọng điểm.
Đây là chủ đề xuất hiện khá nhiều trong các kì thi tốt nghiệp môn Địa.
Cũng tương tự như các chủ đề trên, với mỗi vùng giáo viên cũng hệ thống lại
kiến thức cơ bản nhất để học sinh nắm được, sau đó vận dụng các câu hỏi liên
quan đến Atlat.
Khi xem Atlat ở các vùng, giáo viên phải hướng dẫn cho học sinh tùy vào từng
câu hỏi để khai thác Atlat phần tự nhiên hay phần kinh tế, vì trong Atlat mỗi
vùng đều có bản đồ tự nhiên và bản đồ kinh tế. Nhiều học sinh không được
hướng dẫn các em rất dễ nhầm lẫn.
Ví dụ: trong đợt thi thử tốt nghiệp do Sở GD & ĐT ra đề có câu:
Kể tên các cảng biển đã và đang xây dựng của vùng Bắc Trung Bộ.
8
Trong quá trình chấm bài, tôi đã phát hiện rất nhiều em có câu trả lời là: cửa
Đáy, cửa Hội, của Nhượng thay cho câu trả lời đúng phải là: Vũng Áng, Chân

Với câu hỏi nay học sinh cần xem bản đồ kinh tế của vùng Đông Nam Bộ để trả
lời:
a.Các nhà máy thủy điện: Trị An, Thác Mơ, Cần Đơn.
b.Các vườn quốc gia: Cát Tiên, Bù Gia Mập, Là Gò Xa Mát. Các khu dự
trữ sinh quyển: Cần Giờ, Cát Tiên.
c. Các mỏ dầu: Hồng Ngọc, Rồng, Bạch Hổ, Rạng Đông.
Trên đây là những hướng dẫn cụ thể cách sử dụng Atlat theo từng chủ đề. Ngoài
ra để sử dụng Atlat có hiệu quả giáo viên nên hướng dẫn cho học sinh khai thác
các dạng biểu đồ có trong Atlat
Các dạng biểu đồ đều được thể hiện trong Atlat. Vì vậy, đây là một kênh thông
tin không thể thiếu được đối với thí sinh. Bởi lẽ, bài tập kĩ năng vẽ biểu đồ là
9
một câu bắt buộc trong các kỳ tuyển sinh và chiếm 2 điểm, nhưng nhiều thí sinh
còn lúng túng với các dạng biểu đồ cần vẽ, thập chí vẽ sai so với yêu cầu. Vì
vậy, cần dựa vào các dạng biểu đồ trong Atlat so với yêu cầu đề bài để vẽ chính
xác. Ngoài ra các biểu đồ trong Atlat còn giúp thí sinh có được số liệu để chứng
minh cho các câu hỏi của đề bài (việc nhớ số liệu là”nỗi sợ” của học sinh).
Ví dụ:
Hãy nêu dẫn chứng để chứng minh Việt Nam là nước có dân số đông?
Với câu này học sinh cần phải có số liệu để chứng minh, giáo viên nên hướng
dẫn cho học sinh xem số liệu ở trang dân số, ở đó có biểu đồ cột thể hiện số dân
của Việt Nam. Tất nhiên chỉ số liệu ở Atlat là không đủ, nhưng ít ra học sinh
cũng đỡ “ngán” với số liệu không phải là ít của môn Địa. Việc lấy dẫn chứng
cho các ngành kinh tế, GDP, các vùng, thành phần kinh tế hầu hết đều có trong
Atlat. Trong quá trình ôn tập thi tốt nghiệp giáo viên không nên bỏ qua khâu
hướng dẫn học sinh khai thác các biểu đồ ở Atlat.
Giáo viên lưu ý học sinh: Khi học đến bài nào, học sinh cần đối chiếu với
trang Atlat liên quan để hiểu và nhớ bài hơn. Qua việc đối chiếu, học sinh biết
được các địa danh, số liệu nào đã được thể hiện trong Atlat để khi cần thì huy
động mà không cần mất nhiều thời gian, việc học như vậy sẽ nhàn hơn. Hầu hết

Thích: 102 học sinh
Tạm được: 50 học sinh
Không thích: 13 học sinh.
Kết quả này theo tôi phản ánh đúng tâm lí của học sinh vì thực tế các em
được ôn thi qua kênh hình nhiều màu sắc rất hiệu quả như Atlat, lại được biết
nhiều thông tin về đất nước, con người Việt Nam, nhiều kiến thức ở Atlat học
sinh tỏ ra thích thú ví dụ các điểm du lịch, các cửa khẩu, các đường giao thông
mà em sẽ đi trong kì thi Đại học đỡ phải học kiến thức lí thuyết, ít nhất nắm
vững Atlat+ kĩ năng vẽ biểu đồ chắc chắn các em sẽ được 5 điểm, với học sinh
khá giỏi kết quả này còn cao hơn. Trước đây nhiều em không dám bỏ tiền ra để
mua cuốn Atlat, thì hiện nay các em sẵn sàng xin gia đình hơn 30.000 đồng để
mua, có em còn nói Atlat không chỉ phục vụ cho thi tốt nghiệp mà các em còn
xem như một cuốn sách hay để dùng sau này.
Như tác giả đã nói, Atlat không phải là câu thần chú “ Vừng ơi mở của
ra”, chỉ là một phương tiện hỗ trợ để thực hiện ôn thi tốt nghiệp với môn Địa, vì
vậy người giáo viên phải tìm tòi, sáng tạo để các em lĩnh hội kiến thức 1 cách tự
nhiên, không nhàm chán . Năm học 2011-2012 khi thực hiện ôn tốt nghiệp dạy
theo cách này, kết quả bộ môn Địa ở trường tôi khá cao( cả trường đậu tốt
nghiệp là 99,8%). Cụ thể:
-80% học sinh đạt từ 5 điểm trở lên trong đó: + Điểm 10: không
+ Điểm 9: 0,8 %
+ Điểm 7-8: 50 %
+ Điểm 5-6: 20,2%
- 20% số học sinh còn lại điểm dưới 5.
Năm học 2012-2013, hi vọng với cách dạy này, kết quả điểm thi tốt nghiệp của
các em sẽ cao hơn năm ngoái.
III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Điểm của một bài thi tốt nghiệp bao gồm nhiều nội dung, trong đó có nội
dung sử dụng Atlat. Bản thân tôi, năm nào có thi tốt nghiệp môn Địa tôi đều
tham gia ôn tập cho các em, tôi nhận thấy nếu người giáo viên chỉ dạy đối phó,

12
IV- PHẦN PHỤ LỤC
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Những vấn đề chung về đổi mới giáo dục trung học phổ thông môn Địa
( NXB giáo dục năm 2007).
2. Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí ở THPT-Nhà xuất bản Gíao Dục-
Năm 2004
3. Atlat Địa lí Việt Nam của Bộ Gíao Dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản
GDVN-2009).
4. Sách giáo khoa Địa lí 12.
5. Hướng dẫn ôn thi tốt nghiệp THPT năm học 2011-2012 môn Địa lí
( Phạm Thị Sen chủ biên)
6. Một số tư liệu khác như báo
13