BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC.
PHÙNG THỊ THÚY

SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY ĐỂ HƯỚNG DẪN HỌC SINH
LỚP 12 THPT ĐỌC - HIỂU TÁC PHẨM:
“CHIẾC THUYỀN NGOÀI XA”
CỦA NGUYỄN MINH CHÂU

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Sơn La, năm 2013


LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình hoàn thành khóa luận, em xin bày tỏ lòng kính trọng và
biết ơn chân thành tới cô giáo - Th.S Trịnh Thị Hồng đã tận tình, chỉ bảo, hướng
dẫn em nghiên cứu và hoàn thành khóa luận.
Em xin trân trọng cảm ơn ban chủ nhiệm khoa - Ngữ Văn. Các thầy cô
tổ phương pháp - Trường Đại học Tây Bắc đã tạo điều kiện, động viên, khích lệ,
giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại trường.
Để hoàn thành khóa luận, em đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo
điều kiện thuận lợi về cơ sở vật chất, thời gian, tài liệu tham khảo của thư viện
Trường - Đại học Tây Bắc.
Tác giả khóa luận cũng xin chân thành cảm ơn giáo viên, học sinh,
Trường THPT Yên Mô B - Ninh Bình, cùng bạn bè đã nhiệt tình giúp đỡ em
hoàn thành khóa luận.

Sơn La, tháng 5, năm 2013.
Sinh viên Phùng Thị Thúy


CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 9
1.1. CƠ SỞ LÍ LUẬN 9
1.1.1. Vài nét khái quát về bản đồ tư duy 9
1.1.1.1. Khái niệm về bản đồ tư duy (Mindmaps) 9
1.1.1.2. Cấu trúc, nguyên tắc hoạt động của bản đồ tư duy 10
1.1.1.3. Các loại bản đồ tư duy 11
1.1.1.4. Giới thiệu một số phần mềm sử dụng bản đồ tư duy 12
1.1.2. Cơ sở tâm lý - giáo dục học 12
1.1.2.1. Đặc điểm tâm lý của học sinh trong việc lĩnh hội tri thức 12
1.1.2.2. Tính vừa sức của học sinh trong học tập 13
1.1.3. Cơ sở khoa học 13
1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN 14
1.2.1. Thực trạng dạy học ở Trường THPT Yên Mô B – Ninh Bình 14
1.2.2. Tìm hiểu thực trạng dạy và học tác phẩm văn học ở nhà trường
THPT 15
1.2.3. Hoạt động dạy học sử dụng bản đồ tu duy của giáo viên hiện nay 15
1.2.4. Hoạt động học tập của học sinh Trường THPT YÊN MÔ B – Ninh
Bình 16
1.2.5. Một số nhận xét về bản đồ tư duy rút ra từ quá trình dạy học Văn 19
TIỂU KẾT 22

CHƯƠNG 2. HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 12 THPT SỬ DỤNG BẢN
ĐỒ TƯ DUY VÀO ĐỌC - HIỂU TÁC PHẨM: “CHIẾC THUYỀN
NGOÀI XA” CỦA NGUYỄN MINH CHÂU. 23
2.1. Hướng dẫn học sinh các bước vẽ bản đồ tư duy 23
2.2. Sử dụng bản đồ tư duy vào tìm - hiểu tác phẩm: “Chiếc thuyền ngoài xa”
của Nguyễn Minh Châu 26
2.2.1. Đọc tác phẩm 27
2.2.2. Tóm tắt tác phẩm 27
2.2.3. Sử dụng bản đồ tư duy để củng cố, khái quát nội dung bài học 28

khi ngồi trên ghế nhà trường. Bởi vậy, giáo dục được nhà nước coi là “quốc
sách” hàng đầu. Hơn nữa, sự phát triển của xã hội đặt ra một vấn đề cấp thiết
là phải cải tiến căn bản việc dạy học. Chúng ta thấy, những vấn đề lí luận dạy
học trước đây vẫn thường đề cập đến việc: dạy cái gì? dạy như thế nào? chưa
đủ thoả mãn yêu cầu thực tiễn. Bởi thế, việc dạy học cần được nhìn nhận rộng
hơn, toàn diện hơn là: dạy ai? dạy cái gì? dạy như thế nào? dạy nhằm mục
đích gì? Và chính mục đích của việc dạy học sẽ là kim chỉ nam định hướng
cho toàn bộ hoạt động của việc dạy học. Cụ thể hơn, nó chi phối nội dung và
phương pháp dạy học. Do vậy, bên cạnh việc truyền thụ kiến thức cơ bản để
các em có một nền học vấn làm cơ sở, điều quan trọng là nhà trường phải dạy
cho các em lĩnh hội tri thức, phương pháp tự học, tự nghiên cứu để các em
không ngừng sáng tạo rèn luyện tư duy.
1.2. Nhìn lại lịch sử hình thành các phương pháp dạy học được sử dụng
trong nhà trường, chủ yếu là các phương pháp truyền thống như: phương pháp
thuyết trình, phương pháp đàm thoại, phương pháp diễn giải … Đặc biệt, từ lâu
dạy học theo kiểu “đọc-chép” được coi là một phương pháp dạy học để truyền
tải kiến thức cho học sinh, đang sử dụng ở nhiều trường trong cả nước. Chúng ta
thầy rằng, chưa bao giờ trong trường học có phương pháp dạy học mang tên
“đọc-chép”. Do đó, “đọc” thế nào và học sinh “chép” ra sao mới là điều quan
trọng. Vì thế, với cách dạy theo các phương pháp truyền thống, người thầy đã
máy móc, dập khuôn trong dạy học, dễ có tư tưởng phó mặc không hứng thú
trong cập nhập tri thức, không sáng tạo trong việc tìm kiếm các phương án thiết
kế bài dạy phù hợp với mọi đối tượng học sinh. Như vậy, người học theo cách
này sẽ trở nên thụ động, chỉ biết thu nhận kiến thức một chiều, không có sự
động não suy nghĩ, không biết tự mình chiếm lĩnh tri thức trở nên thui chột về tư
duy, chỉ biết cách học thuộc chép lại những kiến thức đã học và bị mất dần khả
năng sáng tạo.
Hơn nữa, thực tiễn cho thấy để đọc - hiểu một tác phẩm văn học, không
phải là dễ, không phải học sinh nào cũng thích học Văn. Nhưng không mấy ai


các giải pháp chiến lược là: “Đổi mới nội dung, phương pháp dạy học, thi, kiểm
tra và đánh giá chất lượng giáo dục”. Vì vậy, chúng ta cần phải có những tìm tòi
mới mẻ về phương pháp. Bên cạnh các phương pháp dạy học truyền thống,
chúng ta phải biết đến phương pháp sử dụng bản đồ tư duy do TonyBuzan sáng
tạo vào dạy học đọc - hiểu một tác phẩm văn học cụ thể. Đây là phương pháp
dạy học mới tiến bộ, hiện đại mà các nước có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới
đang áp dụng ở tất cả các môn học nói chung và ở dạy học môn Văn nói riêng
đã mang lại hiệu quả dạy học cao.

3
Hơn nữa, chúng ta điều biết rằng có rất nhiều tác giả nổi tiếng được giảng
dạy trong nhà trường như: Nguyễn Trãi, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Xuân
Quỳnh,… Nguyễn Công Hoan, Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Minh Châu,… Học
sinh được tiếp cận với nhiều thể loại văn học: thơ, kịch, tuỳ bút, phóng sự,
truyện ngắn,… Đặc biệt, ở thể loại truyện ngắn, chúng ta phải kể đến nhà văn
Nguyễn Minh Châu. Ông là một nhà văn tài năng. Ông để lại cho nền văn học
Việt Nam, một số lượng tác phẩm khá đồ sộ. Dường như sự nghiệp văn chương
của nhà văn luôn đi cùng với nhịp bước của nền văn học nước nhà. Ngay từ
những tác phẩm đầu tay ra đời trong thời kì chiến tranh, nó đã có sức sống hấp
dẫn đối với bạn đọc nói chung và những nhà nghiên cứu văn học nói riêng. Vì
thế, cái tên Nguyễn Minh Châu cùng với tác phẩm của ông đã được đông đảo,
bạn đọc dành trọn tình cảm yêu mến.
Vì thế, Nguyễn Minh Châu là một trong những tác giả có nhiều đóng góp
cho nền văn học Việt Nam những sáng tác của ông được giới thiệu trong nhà
trường phổ thông. Từ lâu, các em học sinh đã được biết đến tác phẩm của ông từ
bậc học THCS với truyện ngắn: “Bức tranh”, lên THPT học sinh lớp 12 lại
được học tác phẩm: “Chiếc thuyền ngoài xa”. Do vậy, để tiếp cận và tìm hiểu
tác phẩm: “Chiếc thuyền ngoài xa” có rất nhiều cách khác nhau. Song cách học
nào để học sinh đọc và ghi nhớ tác phẩm một cách sâu sắc, có hứng thú và phát
huy hiệu quả nhất trong học tập là vấn đề đang được giáo viên phổ thông quan

Do đó, bản đồ tư duy được mệnh danh “công cụ vạn năng cho bộ não” là
phương pháp ghi chú đầy sáng tạo, hiện đang được 250 triệu người trên thế giới
sử dụng đã và đang đem lại hiệu quả đáng kinh ngạc, nhất là trong lĩnh vực học
tập và kinh doanh. Sau đó, nhiều nhà khoa học và giáo viên qua nghiên cứu lí
thuyết, kiểm nghiệm thực tiễn đã nhận thấy rõ hiệu quả của giờ lên lớp khi dạy
bằng bản đồ tư duy. Vì vậy, việc ứng dụng bản đồ tư duy vào dạy học là hoàn
toàn hợp lý. Chúng ta có thể ứng dụng bản đồ tư duy ở tất cả các cấp học, bậc
học, ở tất cả các môn học khác nhau: toán, lý, hoá, văn, sử, địa… Bản đồ tư duy
còn được sử dụng trong làm việc, kinh doanh, quản trị… Như vậy, bản đồ tư
duy đã trở thành phương pháp hiệu quả của nhiều nghành khoa học khác nhau.
Trên thế giới hiện nay xu hướng này đang được sự chú ý không phải chỉ của
đông đảo các nhà khoa học, nhà chuyên môn mà còn lôi cuốn được cả sự quan
tâm của nhiều nhà sư phạm, các thầy cô giáo phổ thông.
2.2. Việc nghiên cứu và ứng dụng bản đồ tư duy vào dạy học ở Việt Nam
Ở Việt Nam, bản đồ tư duy mới chỉ biết đến trong vài năm gần đây. Đặc
biệt khi ngành giáo dục - làm quen với bản đồ tư duy qua triển khai áp dụng linh
hoạt các phương pháp dạy học tích cực khác trên diện rộng của BGD - ĐT trong
năm học 2011 - 2012.
Từ năm 2011, bản đồ tư duy được ứng dụng trên diện rộng, giữa lúc xã
hội đang bức xúc với phương pháp “đọc-chép” và thói quen “học vẹt” của nhiều
học sinh thì ứng dụng bản đồ tư duy cùng với phương pháp dạy học tích cực
khác đã được đông đảo các thầy cô và học sinh ở các trường phổ thông đón nhận
nhiệt tình. Đặc biệt dự án phát triển giáo dục THCS II đã chủ trì nhóm nghiên
cứu một cách kĩ lưỡng và tham mưu BGD - ĐT đưa chuyên đề ứng dụng bản đồ

5
tư duy hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học tới cán bộ quản lý và giáo viên
THCS. Trong 3 năm gần đây, các cán bộ nghiên cứu thuộc viện khoa học giáo
dục Việt Nam, dự án phát triển giáo dục THCS II kết hợp với Vụ Giáo dục
Trung học và cục Nhà giáo của BGD - ĐT và Sở GD - DT các tỉnh đến các vùng

dụng bản đồ tư duy cho học sinh lớp 12 ở trường phổ thông học một tác phẩm
cụ thể thì chưa có tác giả nào đề cập tới. Vì thế để đáp ứng nhu cầu dạy và học

6
môn Văn lớp 12, tác giả mạnh dạn đi sâu tìm hiểu và nghiên cứu đề xuất biện
pháp sử dụng bản đồ tư duy vào đọc - hiểu tác phẩm văn học cho học sinh lớp
12 ở một trường học cụ thể góp phần nâng cao hiệu quả dạy và học. Tất cả
những tài liệu đã được đề cập tới ở trên là cơ sở, là tiền đề vững chắc để tôi
mạnh dạn nghiên cứu, tìm hiểu: sử dụng bản đồ tư duy vào đọc - hiểu tác
phẩm: “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu. Với tinh thần:
“Không có điều gì mới, chỉ có những sự kết nối mới ”. Tôi hi vọng, tôi và các
bạn sẽ kết nối được những gì mình đã biết để làm phong phú thêm khả năng
sáng tạo của mỗi người.
3. Mục đích nghiên cứu
Khóa luận nghiên cứu tìm hiểu và đề xuất, phương pháp sử dụng bản đồ
tư duy (Mindmaps) trong chương trình lớp 12. Từ đó, đưa ra một số biện pháp
sử dụng phương pháp bản đồ tư duy để đọc - hiểu tác phẩm: “Chiếc thuyền
ngoài xa” cho học sinh lớp 12 nhằm góp phần khắc phục tình trạng bất cập
trong việc đọc - hiểu tác phẩm văn học, nâng cao hiệu quả chất lượng dạy và
học, phát triển tư duy cho học sinh.
Qua đó, giáo viên có một phương pháp dạy học mới nhằm góp phần nâng
cao chất lượng đào tạo toàn diện người học sinh.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
Đề tài tiến hành đọc, nghiên cứu tìm hiểu tài liệu có liên quan đến đề tài
và đề xuất phương pháp sử dụng bản đồ tư duy trong chương trình học.
Khảo sát chương trình sách giáo khoa Ngữ Văn lớp 12, khảo sát kĩ năng,
cách thức sử dụng phương pháp bản đồ tư duy giúp học sinh đọc - hiểu tác phẩm
văn học: “Chiếc thuyền ngoài xa” cho học sinh lớp 12 Trường THPT YÊN MÔ B.
Từ đó, xây dựng hệ thống cơ sở thực tiễn, là cơ sở khoa học nhằm đề xuất
biện pháp sử dụng bản đồ tư duy cho học sinh lớp 12 Trường THPT YÊN MÔ B.

một tác phẩm cụ thể cho việc đọc - hiểu các tác phẩm văn học nói chung, từ đó
tác giả khóa luận mạnh dạn đề xuất phương pháp sử dụng bản đồ tư duy.
6.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Phương pháp thực nghiệm sư phạm là phương pháp tổ chức, triển khai,
giả thuyết khoa học và giảng dạy. Qua đó nhằm kiểm tra, đánh giá và điều chỉnh
lại vấn đề mà mình đề xuất.
Từ những cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn, đề tài mạnh dạn đề xuất một số
phương pháp hướng dẫn học sinh lớp 12 Trường THPT YÊN MÔ B sử dụng
phương pháp bản đồ tư duy.
Thiết kế, thực nghiệm giáo án đọc - hiểu tác phẩm văn học: “Chiếc
thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu, tham khảo ý kiến của giáo viên phổ
thông. Dự kiến kết quả thu được của bài dạy.

8
Ngoài ra trong quá trình nghiên cứu đề tài, người viết còn kết với một số
phương pháp sưu tầm tài liệu, phân tích đánh giá, khái quát, tổng hợp … để
nhằm đề ra được những biện pháp thiết thực phù hợp với đối tượng học sinh.
7. Đóng góp của khóa luận
Thực hiện đề tài, tác giả khóa luận muốn tìm hiểu sâu sắc hơn về phương
pháp sử dụng bản đồ tư duy trong việc đọc - hiểu tác phẩm văn học trong
chương trình lớp 12. Từ đó, đề ra những biện pháp dạy học cụ thể phù hợp với
học sinh lớp 12 Trường THPT YÊN MÔ B – Ninh Bình.
Đề tài nghiên cứu thành công, sẽ là tài liệu tham khảo cho các sinh viên trong
khoa Ngữ Văn là tài liệu cho giáo viên dạy học môn Ngữ Văn ở nhà Trường THPT.
Đây là, quá trình tập dượt nghiên cứu khoa học rất bổ ích đối với bản thân,
làm tiền đề cho bước đường công tác sau này.
8. Cấu trúc của khóa luận
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và thư mục tham khảo, phần nội dung
bao gồm các chương sau:
Chương 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn.

Tác giả TonyBuzan và phương pháp tư duy của ông được dạy và sử dụng
ở 500 tập đoàn, công ty hàng đầu thế giới. Tạp chí Forber từng bình luận:
“Buzan chỉ ra cho các nhà lãnh đạo doanh nghiệp cách thức giải phóng năng
lực sáng tạo bản thân”.
Hiện nay, hơn 250 triệu người đang sử dụng phương pháp Mindmaps của
TonyBuzan. Tác giả TonyBuzan thường xuyên tham gia các chương trình truyền
hình khoảng hơn 3 tỉ người đã từng xem và nghe chương trình của ông, khi đến Việt
Nam, TonyBuzan chuyển đến Việt Nam một thông điệp: “Tôi muốn chia sẻ cùng
các bạn bí quyết để tư duy nhanh chóng linh hoạt, qua đó bạn có thể sáng tạo và
đổi mới không ngừng trong công việc và cuộc sống ”.

10
1.1.1.2. Cấu trúc, nguyên tắc hoạt động của bản đồ tư duy
Một cách điển hình bản đồ tư duy có cấu trúc như sau: Nguyên tắc hoạt động của bản đồ tư duy đúng theo nguyên tắc liên tưởng
“ý này gọi ý kia” của bộ não. Ở vị trí trung tâm của bản đồ là một hình ảnh hay
một từ khoá thể hiện một ý tưởng hay một khái niệm chủ đạo. Ý trung tâm đó
được nối với các hình ảnh hay từ khoá cấp 1 bằng các nhánh chính. Từ các
nhánh chính đó lại có sự phân nhánh đến từ khoá cấp 2, để nghiên cứu sâu hơn.
Cứ thế sự phân nhánh cứ tiếp tục và các khái niệm hay hình ảnh luôn được nối
tiếp với nhau. Chính sự liên kết này tạo ra một bức tranh tổng thể mô tả về ý
trung tâm đầy đủ, rõ ràng.
Theo thầy Hoàng Đức Huy, giáo viên quận 4 - Thành phố Hồ Chí Minh nói:
bản đồ tư duy có cấu tạo như một cái cây có nhiều nhánh lớn nhỏ mọc xung
quanh cái cây ở giữa bản đồ tư duy là một ý tưởng chính hay là hình ảnh trung

những bản đồ tư duy tí hon này lên những nhãn dán nhỏ và đính chúng trong
sách giáo khoa của bạn.
12
1.1.1.4. Giới thiệu một số phần mềm sử dụng bản đồ tư duy
Bản đồ tư duy có thể sử dụng được với bất kỳ điều kiện cơ sở vật chất nào
của các trường học hiện nay. Có thể, thiết kế bản đồ tư duy trên giấy, bìa, bảng
phụ… hoặc cũng có thể thiết kế trên phần mềm bản đồ tư duy. Vì vậy, học sinh
có thể sử dụng phong phú các kiểu bản đồ tư duy trong quá trình học tập của
mình, khơi gợi sự hứng thú trong quá trình học tập.
Với các trường có điều kiện cơ sở hạ tầng, công nghệ thông tin tốt có thể
cài vào máy tính phần mềm Mindmaps cho giáo viên, học sinh sử dụng bằng
cách vào trang Web: www.download.com.vn gõ vào ô “tìm kiếm” cụm từ
“mindmaps” ta có thể tải về bản miễn phí Concept draw mindmap 5
profersional, việc sử dụng phần mềm này khá đơn giản.
Vận dụng bản đồ tư duy trong những giờ ôn tập hay phần củng cố sau mỗi
bài học. Giáo viên có thể hướng dẫn học sinh chuẩn bị từ đầu năm một cuốn vở
riêng dành cho việc tự vẽ bản đồ tư duy theo tiến trình từ đầu năm học đến cuối
năm học. Như vậy, các em đã có trong tay: “một cuốn cẩm nang” hệ thống hóa
kiến thức để nhìn vào đó các em sẽ có phương pháp ôn tập có hiệu quả. Cần lựa
chọn kiến thức trọng tâm nhất để vẽ bản đồ tư duy. Ở trên lớp để tránh mất
nhiều thời gian với những bài học dung lượng lớn, kiến thức nhiều, giáo viên
nên hướng dẫn cho học sinh sử dụng: “sơ đồ xương cá”.
1.1.2. Cơ sở tâm lý - giáo dục học
1.1.2.1. Đặc điểm tâm lý của học sinh trong việc lĩnh hội tri thức
Theo lý luận dạy học Văn hiện đại, trên cơ sở phân tích quá trình dạy
học dưới ánh sáng của lí thuyết nhận thức phản ánh Mác - Lênin, chúng ta thấy
rõ bản chất của quá trình dạy học nói chung và hoạt động đọc - hiểu một tác

Với quan điểm đó, chúng tôi cho rằng sử dụng bản đồ tư duy giúp học sinh
đọc - hiểu một tác phẩm văn học cụ thể là phù hợp với trình độ nhận thức của học
sinh phổ thông nói chung và học sinh THPT nói riêng. Tuỳ theo từng loại trình độ
học sinh mà giáo viên lựa chọn bản đồ tư duy cho phù hợp. Ngoài ra, giáo viên cần
dạy cho học sinh biết cách tự học bằng bản đồ tư duy, tạo cho các em có thể tiếp
nhận kiến thức, ghi nhớ kiến thức một cách hệ thống và tìm tòi khám phá tri thức
mới, thông qua việc thể hiện sáng tạo sơ đồ tư duy ở từng bài học.
1.1.3. Cơ sở khoa học
Từ trước tới nay, chúng ta thường ghi chép thông tin bằng các kí tự,
đường thẳng, con số theo trật tự tuyến tính. Nghĩa là chúng ta mới chỉ sử dụng ½
bộ não trái mà chưa sử dụng kĩ năng não bên phải – nơi giúp chúng ta xử lý các
thông tin về nhịp điệu, màu sắc, không gian và sự mở rộng. Các nhà khoa học
chỉ ra rằng não của con người gồm hai bán cầu: não phải và não trái. Não phải
nhạy cảm với các thông tin về màu sắc, nhịp điệu, hình dạng, tưởng
tượng…những yếu tố đó sẽ tác động kích thích lên não trái. Não trái thích hợp
với các từ ngữ, con số, tư duy và phân tích cho ra sản phẩm. Do đó, người ta tìm
cách kích não phải tốt nhất và khi hai bán cầu não có sự tương tác, tác động kích
thích lẫn nhau nó sẽ đem đến cho con người những khả năng to lớn.

14
Dựa trên đặc điểm đó của não bộ, TonyBuzan đã sáng tạo ra bản đồ tư
duy theo nguyên lý hoạt động của bộ não. Bản đồ tư duy không chỉ sử dụng
những chữ số, các dòng kẻ mà còn có thể sử dụng cả màu sắc và hình ảnh. Các
dòng kẻ, chuỗi chữ và các danh sách được xử lý bằng các chức năng thần kinh
của não trái. Đây là bán cầu não được sử dụng trong công việc bình thường. Do
đó, khi sử dụng nó tư duy sáng tạo của con người bị hạn chế. Để thực sự trở nên
sáng tạo, chúng ta cần sử dụng trí tưởng tượng - chức năng hoạt động của bán
cầu não phải như sự tri giác màu sắc, hình ảnh, nhịp điệu, không gian.
Với đặc điểm trên, bản đồ tư duy kết hợp với hoạt động của bán cầu não
trái và não phải. Điều này giải thích vì sao chúng ta có thể phát huy toàn bộ mọi

Hơn nữa, giáo viên không ngừng học tập trau rồi kiến thức tiếp cận với các
phương pháp dạy học đem lại kết quả cao, đạt được nhiều thành tích nổi bật năm
học 2012: có 03 giáo viên đạt loại giỏi cấp tỉnh là Phạm Thị Nhung, Đinh Thị Huệ,
Nguyễn Thị Bích Ngọc. Như vậy, các thầy cô trong tổ Văn luôn nỗ lực cố gắng dạy
và học góp phần vào sự nghiệp giáo dục của nhà trường và nhà nước.
Bên cạnh đó, nhà trường đã có cơ sở vật chất tương đối hoàn chỉnh phục vụ
cho quá trình dạy học, sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, tài liệu nghiên cứu đã
đáp ứng được yêu cầu giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh. Trang
thiết bị dạy học tương đối hoàn thiện, có 02 phòng máy tính, 01 phòng chức
năng. Song, nhà trường cũng còn có một số khó khăn, cụ thể như: phòng thí
nghiệm, thư viện, phòng thực hành còn chưa đáp ứng hết nhu cầu dạy và học,
học sinh đi học ở xa trường…
1.2.2. Tìm hiểu thực trạng dạy và học tác phẩm văn học ở nhà
trường THPT
Như chúng ta đã biết học tác phẩm văn học ở nhà trường THPT là một
phần quan trọng không thể thiếu. Bởi lẽ, tác phẩm văn học mang lại những nét
đẹp trong cuộc sống. Và, cuộc sống được phản ánh vào trong văn học một cách
sinh động, đầy sắc màu. Mặt khác, ở nhà trường phổ thông, học sinh được học
nhiều tác giả cũng như các tác phẩm văn học nổi tiếng từ trong nước đến các tác
phẩm nước ngoài. Đăc biệt, trong chương trình Ngữ Văn lớp 12, tác giả Nguyễn
Minh Châu là một tác giả có nhiều đóng góp to lớn cho nền văn học Việt Nam.
Với tác phẩm: “Chiếc thuyền ngoài xa” được dạy vào tuần thứ 24, dạy trong hai
tiết, dạy và học theo chương trình cơ bản. Nguyễn Minh Châu, đã đề cập tới một
vấn đề xã hội mới, đó là vấn đề bạo lực gia đình. Đây là một vấn đề xã hội đang
gây nhức nhối dư luận và được xã hội quan tâm.
Tác giả Nguyễn Minh Châu cũng như các tác phẩm của ông được đề cập
tới trong nhiều đề thi tốt nghiệp, thi tuyển sinh vào Đại học - Cao đẳng. Vì thế,
Nguyễn Minh Châu đã được quan tâm tìm hiểu và giảng dạy ở nhà trường phổ
thông ngay từ bậc THCS với truyện ngắn: “Bức tranh”, và lên đến THPT học
sinh được học tác phẩm: “Chiếc thuyền ngoài xa”.

bản về bản đồ tư duy. Từ những kiến thức được trang bị, người giáo viên có thể
vận dụng một cách linh hoạt bản đồ tư duy cho từng tiết học cụ thể, có thể coi đó là
một công cụ, một phương tiện, một phương pháp dạy học hữu hiệu.
1.2.4. Hoạt động học tập của học sinh Trường THPT YÊN MÔ B –
Ninh Bình
Năm học 2010 - 2011, toàn trường có 1472 đoàn viên và 33 lớp học. Học
sinh chăm ngoan học giỏi, luôn đạt những thành tích nổi bật:
 Chất lượng giáo dục đạo đức
Tỷ lệ học sinh của ba khối xếp loại hạnh kiểm khá, tốt hàng năm đều tăng
từ 95% trở lên, không có loại yếu, học sinh chăm ngoan.

17
Năm học
Số học
sinh
Tốt
Khá
Trung bình
Số HS
%
Số HS
%
Số HS
%
2008 – 2009
1530
1256
82,09
219
14,31

HS
%
Số
HS
%
Số
HS
%
Số
HS
%
2008 – 2009
1530
1
0,07
438
28,63
1041
63,03
50
3,26
2009 – 2010
1494
15
1,00
637
42,63
812
54,35
45

2010 – 2011
25
2
03
08
12
2011 – 2012
28
0
06
15
07
18
Đặc biệt, chất lượng học sinh giỏi môn Văn luôn đạt được nhưng thành
tích nổi bật:
Năm học
Số giải
Cấp tỉnh
Nhất
Nhì
Ba
KK
2009 – 2010
03
0
0
03

Số lượng học sinh được khảo sát là 90 học sinh/02 lớp (mỗi lớp có 45 học sinh).
Đặc điểm tiếp nhận của các em được đánh giá theo độ tuổi, dân tộc, kiến thức về
môn Văn trong nhà trường và kết quả học tập môn Ngữ Văn.
*Về độ tuổi:
Học sinh tương đối đồng đều. Hầu hết, các em đều sinh năm 1995, có 02/90 học
sinh năm 1994. Ở độ tuổi này hầu hết các em đã có suy nghĩ mang tính chủ quan
cá nhân. Học sinh, có thể tự định hướng cho mình cách khám phá, tiếp nhận một
tác phẩm văn học. Hơn nữa, học sinh đã có sự tích cực chủ động trong học tập
nói chung và học tập môn Ngữ Văn nói riêng.
Bên cạnh đó thì sở thích trong học tập cũng là tiêu chí đánh giá mức độ
tiếp nhận và đặc điểm của học sinh. Trong đó, có 05/90 học sinh thực sự yêu

19
thích môn Văn (5,55%), số học sinh không thích học môn Văn là 02/90 (2,22%),
học sinh ở mức độ bình thường là 83/90 (92,22%)
Như vậy, điểm đáng mừng là số học sinh được khảo sát đều có thái độ
yêu thích môn Văn.
Kết quả học tập môn Văn của học sinh là thang đánh giá một cách xát
thực nhất về đặc điểm tiếp nhận văn học của học sinh. Theo thống kê số liệu từ
kết quả điều tra 02 lớp 12A
1
và 12A
2
Trường THPT YÊN MÔ B, kết quả học
tập của năm học: 2010 - 2011 của học sinh như sau: học lực giỏi 14 học sinh
(0,95%), học lực khá là 652 học sinh (44,37%), học lực trung bình 761 (51,69
%), học lực dưới trung bình là 44 (2,98 %).
Đánh giá chung trên kết quả học tập môn Văn năm học 2010 - 2011 của
học sinh 02 lớp được kháo sát là kết quả học tập ở mức độ trung bình. Như vậy,
khả năng tiếp nhận văn chương của học sinh được đánh giá ở mức độ trung bình.