BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
____________________
Nguyễn Hoàng Uyên Chuyên ngành : Lý luận và phương pháp dạy học hóa học
Mã số : 60 14 10 LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ĐC : Đối chứng.
ĐG : Đánh giá kết quả dạy học.
ĐHSP : Đại học sư phạm.
G : Giỏi.
GD : Giáo dục.
GD&ĐT : Giáo dục và đào tạo.
GV : Giáo viên.
HS : Học sinh.
HTTH : Hệ thống tuần hoàn.
K : Khá.
MT : Mục tiêu dạy học.
ND : Nội dung dạy học.
NXB : Nhà xuất bản.
PP : Phương pháp dạy học.
PT : Phương tiện dạy học.
SGK : Sách giáo khoa.
TB : Trung bình.
TC : Tổ chức dạy học.
THPT : Trung học phổ thông.
TN : Thực nghiệm.
YK : Yếu kém.

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đất nước (2000-2020),
chúng ta phải có chiến lược phát triển nguồn lực con người hợp lý. Công cuộc đổi mới nền giáo

Quá trình dạy học hoá học lớp 10 trường trung học phổ thông.
4.2. Đối tượng nghiên cứu
Thiết kế bài giảng hóa học lớp 10 trường THPT .
5. Phạm vi nghiên cứu
Bài giảng phần phi kim hóa học 10 ban cơ bản.
6. Giả thuyết khoa học
Nếu vận dụng cách thiết kế bài giảng theo hướng dạy học tích cực sẽ nâng cao chất lượng và
hiệu quả dạy học.
7. Phương pháp và phương tiện nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu đề tài chúng tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Tra cứu các tài liệu có liên quan đến đề tài.
7.2.Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Sử dụng phương pháp điều tra, tìm hiểu thực trạng việc thiết kế giáo án và sử dụng
phương pháp dạy học của giáo viên trung học phổ thông.
- Sử dụng phương pháp thực nghiệm sư phạm, tiến hành lên lớp theo 2 loại giáo án để so
sánh.
7.3. Phương pháp toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học xử lí kết quả thực nghiệm.
8. Những vấn đề mới của đề tài

Hệ thống hoá lý thuyết về thiết kế bài giảng theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh
và các phương pháp tích cực được sử dụng trong quá trình dạy học.
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

Môi trường kinh tế, xã
hội của cộng đồng
Môi trường giáo dục
của nhà trường
Quá trình dạy học
a) Mục tiêu dạy học phản ánh một cách tập trung nhất những yêu cầu của xã hội đối với
quá trình dạy học. Quá trình dạy học phải hướng tới mục tiêu nâng cao dân trí, đào tạo nhân
lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Và mục tiêu đó phải được cụ thể hóa qua từng môn học,
từng bài học. Vì thế mục tiêu là nhân tố giữ vị trí hàng đầu trong quá trình dạy học, có chức
năng định hướng cho sự vận động và phát triển của từng nhân tố nói riêng và quá trình dạy học
nói chung.
b) Nội dung dạy học bao gồm hệ thống kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo học sinh cần đạt được
sau khi học xong một vấn đề, một chương hay một môn học. Nội dung dạy học là nhân tố cơ
bản của quá trình dạy học. Nội dung dạy học bị chi phối bởi mục tiêu dạy học, đồng thời nó lại
qui định việc lựa chọn và vận dụng phối hợp các phương pháp và phương tiện dạy học.
c) Phương pháp và phương tiện dạy học: Là hệ thống những cách thức, phương tiện hoạt
động phối hợp của người dạy và người học nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học.
Các phương tiện dạy học có ý nghĩa lớn trong quá trình dạy học. Các phương tiện dạy
học được dùng phổ biến hiện nay gồm:
- Các phương tiện kỹ thuật dạy học (các phương tiện nghe nhìn, máy quay phim, vi
tính,…)
- Thí nghiệm nhà trường.
d) Tổ chức dạy học: Có hai hình thức tổ chức dạy học thường được sử dụng ở trường phổ
thông.
- Dạy học nội khóa: Hình thức chính là bài lên lớp được tiến hành ở lớp học, ở phòng thí
nghiệm.
Cách thức tổ chức lớp học đa dạng, phương pháp dạy học phù hợp với việc tìm tòi của cá
nhân, hợp tác trong nhóm nhỏ hoặc cả lớp.
- Dạy học ngoại khóa: Gồm các hoạt động dạy học ở ngoài lớp, ngoài trường hoặc ở nhà.
Học không chỉ qua sách giáo khoa mà còn qua tài liệu khác, qua phương tiện thông tin đại

tiêu học tập, vai trò của giáo viên ngày càng mờ nhạt dần và học sinh ngày càng được giải
phóng. Ngày nay học tập và sáng tạo là hai mặt của một quá trình gắn bó chặt chẽ với nhau, vì
thế vai trò của người giáo viên càng ngày càng quan trọng và khó khăn hơn. Giáo viên sẽ là
người tổ chức, hướng dẫn và học sinh sẽ tự lực tìm tòi, tiếp thu, vận dụng những kiến thức
thông qua các hoạt động giáo viên đã thiết kế.
1.1.4. Quan hệ giữa việc dạy và việc học
Mục tiêu học tập là nhân tố giữ vị trí hàng đầu trong quá trình dạy-học. Mục đích của học
tập là xây dựng kiến thức của bản thân học sinh nên khi đánh giá các kết quả học tập không
định hướng theo các sản phẩm học tập mà cần kiểm tra những tiến bộ trong quá trình học tập và
trong những tình huống học tập phức tạp.
Để mục tiêu học tập đề ra đạt được kết quả tốt thì nội dung dạy học phải định hướng theo
những lĩnh vực và vấn đề phức hợp, gần với cuộc sống và nghề nghiệp. Và thông qua những
nội dung học tập phức hợp đó giáo viên hình thành quá trình tư duy cho học sinh. Khi thực hiện
các nội dung dạy-học cần lưu ý học tập là một quá trình mà sản phẩm của quá trnh đó được
kiến tạo theo từng cá nhân. Vì vậy giáo viên cần có sự cân bằng giữa những nội dung do giáo
viên truyền đạt và những nhiệm vụ tự lực của học sinh.
Phương pháp dạy học là công cụ rất quan trọng giúp giáo viên truyền thụ tốt những nội
dung đã đề ra trong quá trình dạy-học. Giáo viên sử dụng thành thạo, linh hoạt các phương
pháp học tập trong từng nội dung dạy học sẽ giúp học sinh nắm vững kiến thức đã tiếp thu. Và
việc học tập của học sinh được thực hiện trong nhóm không những giúp quá trình dạy-học đạt
hiệu quả cao hơn mà còn giúp học sinh tăng cường những khả năng về mặt xã hội.
Học sinh của thời đại mới phải năng động, sáng tạo. Chính vì thế mà nhiệm vụ của giáo
viên ngày càng khó khăn. Để đào tạo đuợc những nhân tài cho đất nước thì giáo viên cần chú ý
các lĩnh vực học tập cần định hướng vào hứng thú của người học và người giáo viên luôn tạo ra
môi trường học tập thuận lợi, thường xuyên khuyến khích các quá trình tư duy của học sinh.
Kết quả tốt đẹp của quá trình dạy học không chỉ dựa vào hoạt động tích cực của giáo viên
mà phụ thuộc rất lớn vào sự phấn đấu, nổ lực của học sinh. Phương pháp học tập giữ vai trò rất
quan trọng trong quá trình lĩnh hội kiến thức của học sinh. Học sinh phải tích cực phối hợp kiến
thức mới và những kinh nghiệm của bản thân để thay đổi và cá nhân hoá những kiến thức và
khả năng đã có. Những sai lầm mắc phải trong quá trình tiếp thu kiến thức của học sinh cũng sẽ

+ Học để cùng sống với nhau (trên cơ sở hiểu nhau).
+ Học để làm người (trên cơ sở hiểu bản thân).
- Xây dựng một xã hội học tập
Hai thành phần chủ yếu của nền giáo dục trong xã hội học tập là: giáo dục nhà trường và
giáo dục ngoài nhà trường.
Qua các xu thế phát triển phương pháp dạy học chúng ta thấy vai trò của giáo viên và học
sinh trong thời đại mới đã có sự thay đổi lớn. Vai trò của giáo viên mờ nhạt dần nhưng nhiệm
vụ của người giáo viên ngày càng quan trọng. Giáo viên sẽ đóng vai trò thiết kế, dẫn dắt hoạt
động tiếp thu kiến thức của học sinh và học sinh phải tự lực vận dụng kiến thức có sẵn của bản
thân để tìm tòi và chiếm lĩnh kiến thức mới. Mục tiêu học tập không đơn giản là học sinh nắm
vững các kiến thức giáo viên truyền đạt mà quan trọng hơn là giáo dục phải đào tạo được
những con người năng động, sáng tạo, có khả năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, hòa
nhập với xã hội ngày càng phát triển. Vì thế người giáo viên không chỉ nắm vững nội dung môn
học mà quan trọng hơn là giáo viên phải hiểu học sinh. Và để thực hiện được mục tiêu trên thì
giáo viên phải thay đổi phương pháp dạy học. Công nghệ hiện đại sẽ hỗ trợ rất lớn trong quá
trình đổi mới phương pháp dạy học nhằm đào tạo những con người của thời đại mới.
1.2.2. Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học
1.2.2.1. Cuộc cách mạng về phương pháp dạy học sẽ tạo nên một sức sống mới cho
ngành giáo dục ở nước ta trong thời kỳ hiện đại
Văn kiện hội nghị lần thứ 2, ban chấp hành trung ương khóa VIII Đảng Cộng Sản Việt
Nam đã khẳng định: “Giáo dục đào tạo nước ta còn nhiều yếu kém, bất cập cả về quy mô, cơ
cấu và nhất là về chất lượng và hiệu quả…”, “…trình độ kiến thức, kỹ năng thực hành, phương
pháp tư duy khoa học của đa số học sinh còn yếu. Nhiều học sinh ra trường kỹ năng kiến thức
vận dụng vào sản xuất và đời sống còn hạn chế…”. Chính vì thế mà chúng ta nên đổi mới
phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh để đào tạo những con
người của thời đại mới năng động và sáng tạo.
1.2.2.2. Thực trạng về việc sử dụng các phương pháp dạy học ở nước ta
Trong quá trình dạy-học giáo viên chưa sử dụng phối hợp các phương pháp dạy học để
phát huy tính tích cực của học sinh. Giáo viên chủ yếu dùng phương pháp thuyết trình và diễn
giảng. Vì thế học sinh ít được hoạt động trong các giờ học, hoạt động chính của các em là nghe

hiện nay
Giáo dục trung học cần xây dựng
1
Vai trò của giáo
dục trung học
Chuẩn bị cho một nhóm
học sinh được ưu tiên
vào đại học
Chuẩn bị cho mọi học sinh một cuộc sống
sáng tạo, hứng thú, nhằm xây dựng một xã
hội nhân văn, bình đẳng và hạnh phúc.
2
Mục tiêu giáo
dục
Cung cấp kiến thức, rèn
luyện trí nhớ, phát triển
óc phục tùng
Giá trị: tự trọng; chất lượng tốt; dân tộc; có
tính cách; làm việc có hiệu quả.
Kiến thức đa dạng hóa, khoa học.
3
Tổ chức trường
học
Tập trung về hình thức:
uy quyền rắn chắc; định
hướng kinh viện
Phi tập trung hoá; không hình thức; mềm
dẻo; tự trị cao; hướng về cộng đồng; có sự
tham gia của cộng đồng.
4

tiện kỹ thuật (TV; Video; máy vi tính…)
8 Sản phẩm
Con người có học vấn,
biết phục tùng.
Con người có năng lực; sáng tạo; vị tha; biết
nhuờng nhịn, tự chủ. GS. Vũ Văn Tảo trong bài đăng trên tạp chí NCGD 4/1995 với tựa đề:

“Yêu cầu mới đối với mục tiêu-nội dung-phương pháp giáo dục: Xu thế và hiện thực
”
đã
có 3 bảng so sánh về sự thay đổi trong giáo dục
Bảng so sánh sự đảo lộn thứ bậc của “bộ ba”
Bộ ba truyền thống Bộ ba mới
 Kiến thức
 Kỹ năng
 Thái độ, khả năng
 Thái độ, khả năng
 Kỹ năng
 Kiến thức
Bảng so sánh sự thay đổi về cách học
Cách học truyền thống Cách học phát huy tính tích cực
 Học trong tư thế chịu áp lực.
 Học theo kiểu bị áp đặt.

 Học trong quan niệm sẽ có sự thất
bại đối với phần đông học sinh trong lớp.
 Học hướng về thi kiểm tra và thi

phát triển của xã hội và vào công cuộc giáo dục
liên tục của mọi người.

1.2.4. Những xu hướng đổi mới phương pháp dạy học nói chung và phương dạy học
hoá học nói riêng ở nước ta [31, tr.7-8]
- Hướng 1: Tăng cường tính tích cực, tìm tòi sáng tạo, tiềm năng trí tuệ nói riêng và nhân cách
nói chung ở người học, khả năng thích ứng với thực tiễn cuộc sống luôn đổi mới.
- Hướng 2: Tăng cường khả năng tự vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn luôn biến đổi.
- Hướng 3: Chuyển dần trọng tâm của phương pháp dạy học từ tính chất thông báo, tái hiện đại
trà chung cho cả lớp sang tính chất phân hoá cá thể cao độ, tiến lên theo nhịp độ cá nhân.
Hướng 1, 2,3 để hoàn thiện chất lượng các phương pháp dạy học hiện có
- Hướng 4: Liên kết nhiều phương pháp dạy học riêng rẽ thành tổ hợp phương pháp dạy học
phức hợp.
- Hướng 5: Liên kết phương pháp dạy học với các phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại
(phương tiện nghe nhìn, máy vi tính,…) tạo ra các tổ hợp phương pháp dạy học có dùng kỹ
thuật.
- Hướng 6: Chuyển hoá phương pháp khoa học thành phương pháp dạy học đặc thù của môn
học.
- Hướng 7: Đa dạng hoá các phương pháp dạy học cấp học, bậc học, các loại hình trường và các
môn học.
Hướng 4, 5,6, 7 để sáng tạo những phương pháp dạy học mới.
Việc đổi mới phương pháp dạy học hoá học cũng theo 7 hướng nói chung nhưng trước mắt tập
trung vào 2 hướng:
* Hướng 1: Phương pháp dạy học hoá học phải đặt người học vào vị trí chủ thể của hoạt
động nhận thức, làm cho họ hoạt động trong giờ học, rèn luyện học sinh tập giải quyết các vấn
đề của khoa học từ dễ đến khó, có như vậy họ mới có điều kiện tốt để tiếp thu và vận dụng kiến
thức một cách chủ động sáng tạo.
* Hướng 2: Hoá học là một môn học thực nghiệm, phương pháp dạy học hoá học phải tăng
cường thí nghiệm thực hành và sử dụng thật tốt các thiết bị dạy học giúp mô hình hoá, giải
thích chứng minh các quá trình hoá học.

của quá trình đó.
Mô hình “Dạy học lấy học sinh làm trung tâm” chú trọng bồi dưỡng, rèn luyện cho học
sinh kỹ năng nắm bắt vấn đề, kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức và năng lực giải quyết vấn
đề học tập và thực tiễn. Để thực hiện thành công những mục tiêu trên, giáo viên có một vai trò
rất quan trọng là tổ chức và điều khiển các hoạt động dạy-học và học sinh sẽ chủ động tìm tòi,
độc lập, sáng tạo tham gia các hoạt động để chiếm lĩnh kiến thức.
Để thực hiện thành công mô hình này thì bên cạnh việc đổi mới phương pháp dạy học để
phát huy tính tích cực của học sinh thì chúng ta phải đổi mới khâu kiểm tra-đánh giá. Nội dung
kiểm tra sâu, rộng và nâng cao dần mức độ. Giáo viên đánh giá học sinh trong suốt quá trình
dạy-học. Và quan trọng là học sinh tự đánh giá bản thân và đánh giá lẫn nhau.
1.2.6.2. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hoạt động hóa người học
a) Khái niệm:
Dạy học theo hướng hoạt động hoá người học là hình thức tổ chức dạy học trong đó giáo
viên hướng dẫn cho học sinh tham gia các quá trình nhận thức thể hiện bằng các công việc cụ
thể để tự tìm ra kiến thức cho mình.
Bản chất của xu hướng hoạt động hoá người học là giáo viên tổ chức cho học sinh học
tập trong hoạt động tích cực và sáng tạo. Với tư cách là người thiết kế, định hướng, ủy thác và
điều khiển các hoạt động dạy-học, vai trò của giáo viên sẽ trở nên khó khăn, phức tạp rất nhiều.
Và học sinh có thể tự thông hiểu các kiến thức, biết cách học, học có suy luận, có tư duy thông
minh, sáng tạo là kết quả của cả một quá trình phấn đấu lâu dài của thầy và trò. Để thực hiện
được điều đó thì tiêu chuẩn đầu tiên và rất quan trọng là giáo viên phải hiểu rõ học sinh. Nếu
giáo viên nắm bắt được tâm sinh lý của học sinh, hiểu rõ nhu cầu, sở thích của học sinh thì chắc
rằng quá trình dạy học sẽ thành công.
b) Hoạt động hoá người học trong dạy học ở trường phổ thông
Giáo viên chú ý khai thác các đặc thù của bộ môn khi thiết kế các hoạt động đa dạng,
phong phú giúp học sinh chủ động, tự lực chiếm lĩnh kíến thức. Hoá học là môn khoa học thực
nghiệm, vì thế giáo viên nên tăng cường sử dụng thí nghiệm, nhất là thí nghiệm do học sinh
biểu diễn, sử dụng các phương tiện trực quan, phối hợp nhiều hình thức hoạt động của học sinh
và các phương pháp dạy học tích cực.
Bên cạnh đó việc giáo viên đổi mới tăng thời gian cho học sinh hoạt động trong giờ học

tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua quá trình giải quyết một số bài tập tình
huống có thật trong cuộc sống, theo sát chương trình học và có sự kết hợp với các môn học
khác một cách phù hợp.
Trong dạy học theo dự án, tất cả các học sinh đều được hoạt động. Thêm vào đó việc tích
hợp các vấn đề của đời sống và thực hành làm cho hoạt động ở trường giống với học tập trong
thế giới thực hơn, do đó kích thích hứng thú học tập của học sinh.
Dạy học theo dự án tạo điều kiện cho nhiều phong cách học tập khác nhau phát triển, do đó
học sinh sẽ tự tin hơn khi ra trường với hành trang là những kỹ năng sống cần thiết.
Để thực hiện thành công mô hình này thì giáo viên nên đóng vai trò điều khiển các hoạt
động tích cực của học sinh. Thêm vào đó giáo viên chú ý lựa chọn những câu hỏi định hướng
một cách cẩn thận để học sinh lĩnh hội được kiến thức của bài học. Hoạt động kiểm tra những
kỹ năng cần thiết và tư duy của học sinh thường xuyên sẽ giúp giáo viên điều chỉnh hoạt động
giảng dạy cho phù hợp.Và quan trọng nhất là giáo viên hãy mạnh dạn áp dụng mô hình này vào
hoạt động giảng dạy. Việc đánh giá kết quả và rút kinh nghiệm sẽ giúp giáo viên thành công
hơn trong những lần sau.
1.2.6.5. Dạy học tích hợp
Dạy học tích hợp là một cách tiếp cận nội dung sử dụng phương pháp và ngôn ngữ của
nhiều môn khác nhau để khảo sát một chủ đề, vấn đề hoặc đề tài với cùng mục đích phát triển
quá trình học tập trong mỗi môn.
Dạy học tích hợp tạo điều kiện tốt cho việc đáp ứng nhu cầu của người học.
1.3. Lý luận cơ bản về dạy và học tích cực
1.3.1. Tính tích cực trong học tập [3, tr.19-23], [29], [40]
1.3.1.1. Khái niệm tính tích cực
Tính tích cực là một thuộc tính của nhân cách, nó có liên quan và phụ thuộc vào các
thuộc tính khác đặc biệt là thái độ, nhu cầu, hứng thú và động cơ của chủ thể. Tính tích cực
nằm trong hoạt động, biểu hiện qua hành động và ảnh hưởng rất lớn đến kết quả hoạt động. Nó
làm cho quá trình học tập, tìm tòi, sáng tạo có tính định hướng cao hơn, từ đó con người dễ làm
chủ và điều khiển hoạt động của mình.
Theo I.U.C Babanxki, tính tích cực trong học tập được hiểu là: “sự phản ánh vai trò tích
cực của cá nhân học sinh trong quá trình học, nhấn mạnh rằng, học sinh là chủ thể của quá trình

phụ thuộc vào các thuộc tính của nhân cách, trước hết là về mặt tình cảm. Đối với những sự vật
hiện tượng có liên quan đến nhu cầu, sở thích, chủ thể sẽ hình thành niềm tin, ý chí hành động.
Đây là nguồn động lực mạnh mẽ kích thích con người có hành động tích cực, giúp họ vượt qua
tất cả khó khăn trở ngại để đạt được mục đích đề ra.
Khi niềm tin, ý chí chi phối được hành động thì cũng là lúc chủ thể xác định được động
cơ thúc đẩy hoạt động. Tính tích cực trong học tập của học sinh đòi hỏi phải có động cơ từ bên
trong. Động cơ bên ngoài không bền vững bằng động cơ bên trong và các động cơ bên ngoài
dạng tiêu cực nếu không được kiểm soát sẽ dễ tạo ra sự căng thẳng, mệt mỏi, ảnh hưởng không
tốt đến sự hình thành nhân cách.
Động cơ và hứng thú học tập là một điều kiện rất quan trọng ảnh hưởng đến tính tích cực
của học sinh. Việc học tập nhất định phải có động cơ đúng đắn nhưng nếu không có hứng thú
học tập thì động cơ đó sẽ dễ dàng bị dập tắt. Hứng thú học tập là một yếu tố quan trọng kích
thích được sự tích cực học tập của học sinh. Khi hứng thú chuyển động cơ bên ngoài thành
động cơ bên trong thì con đường nhận thức sẽ thuận lợi và có hiệu quả hơn. Hứng thú làm nảy
sinh khát vọng hành động, làm tăng sự tập trung chú ý, sự say mê học tập, hình thành cho học
sinh ý chí và quyết tâm khắc phục khó khăn và vươn lên.
1.3.1.4. Những biểu hiện của tính tích cực
a) Sự chuyên cần
Tính tích cực học tập, trước hết thể hiện ở sự huy động ở mức độ cao các chức năng tâm
lý nhằm giải quyết vấn đề nhận thức. Đối với học sinh phổ thông, tính tích cực trong học tập
thể hiện qua sự chuyên cần của các em. Các em chịu khó học bài, làm thêm bài tập, đọc thêm tư
liệu có liên quan đến bài giảng.
b) Sự hăng hái
Bên cạnh sự chuyên cần trong học tập thì tính tích cực của học sinh còn thể hiện qua sự
hăng hái, nhiệt tình tham gia các hoạt động học tập mà giáo viên thiết kế trong quá trình dạy-
học. Sự hăng hái của học sinh thể hiện không những qua hoạt động tích cực tìm kiếm, xử lý
thông tin, vận dụng các kiến thức thu được để giải quyết nhiệm vụ học tập, thực tiễn cuộc sống
mà sự hăng hái còn được thể hiện qua sự tìm tòi khám phá vấn đề mới, óc quan sát, tính phê
phán trong tư duy, tính tò mò trong khoa học,…
c) Sự tự giác

chức thực hiện các hoạt động học tập của học sinh
Đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề đang được thảo luận sôi nổi trong ngành
giáo dục hiện nay. Và trong công cuộc đổi mới phương pháp lần này bộ giáo dục đã nhấn mạnh
giáo viên có một vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và chỉ đạo các hoạt động học tập.
Nhiệm vụ quan trọng của giáo viên là thiết kế các hoạt động học tập để người học- đối tượng
của hoạt động dạy, đồng thời là chủ thể của hoạt động học được cuốn hút vào quá trình học tập,
người học tự lực khám phá những kiến thức mình chưa rõ thông qua các hình ảnh được trực
tiếp quan sát, các cuộc thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết các tình huống có vấn đề, các tình
huống của đời sống thực tế. Thông qua các hoạt động đó người học vừa nắm được kiến thức kỹ
năng mới, vừa nắm được phương pháp “làm ra” kiến thức và kỹ năng đó; không rập theo những
khuôn mẫu sẵn có. Người học được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo.
Theo phương pháp dạy học này, nhìn bên ngoài chúng ta tưởng chừng công việc của giáo
viên thật nhẹ nhàng nhưng thực tế khi áp dụng đổi mới phương pháp vào quá trình học, người
giáo viên không chỉ đơn giản là truyền đạt tri thức mà còn hướng dẫn hành động. Nội dung và
phương pháp dạy học phải giúp cho từng học sinh biết hành động và tích cực tham gia các
chương trình hành động của cộng đồng.
1.3.3.2. Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng lực tự học của học
sinh
Việc rèn luyện năng lực tự học cho học sinh là mục tiêu quan trọng của quá trình dạy-
học. Mục tiêu này sẽ giúp hiệu quả của quá trình dạy học được nâng cao.
Xã hội chúng ta càng ngày càng phát triển, học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức từ giáo
viên mà còn được học hỏi qua sách báo, qua phương tiện truyền thanh truyền hình, đặc biệt là
qua mạng internet. Chính vì vậy người giáo viên nên dạy cho học sinh phương pháp học ngay
từ cấp tiểu học và càng lên cấp học cao hơn thì phương pháp học càng được chú trọng.
Trong các phương pháp học thì phương pháp tự học là quan trọng nhất. Nếu rèn luyện
cho học sinh có được phương pháp, kỹ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ phát huy tinh thần
học hỏi, khơi dậy nội lực vốn có của mỗi người và kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội. Sự
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực sẽ giúp học sinh từ bỏ thói quen học tập thụ
động chuyển sang tự học chủ động, từ đó học sinh sẽ trở nên năng động, sáng tạo.
1.3.3.3. Dạy học phân hoá kết hợp với học tập hợp tác

Học sinh Việt Nam thi thì rất giỏi, đạt kết quả rất cao trong các kỳ thi nhưng kĩ năng vận
dụng thì kém hơn học sinh, sinh viên các nước phát triển. Vì thế, giáo viên phải đổi mới
phương pháp dạy học, vận dụng các phương pháp tích cực để rèn luyện cho học sinh kĩ năng
vận dụng kiến thức vào thực tế. Kĩ năng này rất cần thiết và quan trọng khi học sinh trưởng
thành.
1.3.3.6. Đem lại niềm vui, tạo hứng thú trong học tập cho học sinh
Giáo viên tạo môi trường học tập thật thoải mái để mỗi học sinh phát huy tối đa tính tích
cực, chủ động sáng tạo, tăng khả năng tự học, tăng tính tự tin, tăng khả năng hợp tác
nhóm,…thì chất lượng và hiệu quả dạy học sẽ cao.

1.3.4. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của
học sinh [40]
1.3.4.1. Sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống theo tinh thần phát huy tính tích
cực của học sinh
Mặt bên ngoài của các phương pháp dạy học truyền thống:
Nhóm PP dùng lời Nhóm PP trực quan Nhóm PP thực hành
1. Diễn giảng

2. Trần thuật
3. Giảng giải
1. Biểu diễn vật tự nhiên
2. Biểu diễn vật tượng hình
3. Biểu diễn vật tượng trưng
4. Biểu diễn thí nghiệm
1. Học sinh thực hành xác
định mẫu vật
2. Học sinh thực hành quan
sát
4. Vấn đáp
5. Học sinh làm việc với

tác trong nhóm nhỏ…Nhiệm vụ học tập của học sinh sẽ ngày càng nặng nề hơn khi giáo viên
thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy. Đồng thời học sinh sẽ đạt được mục đích học tập khi
giáo viên tạo mọi điều kiện cho học sinh hoạt động độc lập, sáng tạo.
Hoạt động vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã biết để giải quyết vấn đề trong học tập
hay trong thực tiễn không những giúp học sinh nắm vững kiến thức hơn, mà còn tạo sự hứng
thú, say mê tiếp thu kiến thức của các em. Giáo viên có thể phối hợp nhiều hình thức tổ chức
học tập ngoài lớp học như viết báo tường, thi hoá học vui, thực hiện các đề tài nghiên cứu…để
rèn luyện kỹ năng thu thập thông tin, kỹ năng vận dụng kiến thức, sự sáng tạo của học sinh .
1.3.4.3. Tăng cường học tập cá nhân, phối hợp một cách hài hoà với học tập hợp tác
Theo phương pháp dạy học mới, các hình thức tổ chức học tập cá nhân, theo nhóm và
theo lớp vẫn được áp dụng. Hình thức học tập cá nhân vẫn là hình thức học tập cơ bản, có hiệu
quả nhất nhưng học sinh phải có tinh thần học tập một cách tự giác và chủ động. Học sinh phải
tự lực cố gắng không ngừng để giành lấy kiến thức trong quá trình dạy-học theo hướng tích cực
hoá hoạt động học tập.
Tuy nhiên không phải bất kỳ một nhiệm vụ học tập nào cũng có thể được hoàn thành bởi
những hoạt động thuần túy cá nhân . Có những vấn đề phức tạp đòi hỏi sự hợp tác giữa các cá
nhân mới có thể hoàn thành nhiệm vụ. Vì vậy giáo viên cần phối hợp chặt chẽ những nổ lực cá
nhân trong tự học với việc học tập hợp tác trong nhóm để học sinh có thể chia sẻ kinh nghiệm,
học hỏi lẫn nhau và cùng có ý thức, trách nhiệm với công việc chung.
1.3.4.4. Coi trọng việc bồi dưỡng phương pháp tự học
Trong xã hội bùng nổ thông tin như hiện nay mỗi cá nhân phải nỗ lực học tập, biết cách
cập nhật thông tin để tự trao dồi kiến thức cho bản thân. Vì thế, giáo viên phải chú ý rèn luyện
năng lực tự học cho học sinh để các em có thể tự nắm bắt nội dung chính của tài liệu học tập và
có thể học suốt đời. Và để thực hiện được mục tiêu đó thì nhiệm vụ trước mắt của giáo viên là
truyền thụ các phương pháp nhận thức đặc thù của bộ môn như phương pháp thực nghiệm,
phương pháp mô hình,…Các phương pháp này không chỉ là phương tiện minh họa kiến thức
mà chủ yếu là đóng vai trò cung cấp thông tin và là phương tiện giải quyết thông tin.
1.3.4.5. Coi trọng việc rèn luyện kỹ năng ngang tầm với truyền thụ kiến thức. Đổi mới
kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
Việc rèn luyện kỹ năng là một trong những yêu cầu rất quan trọng trong việc hình thành