 Σ lợi ích riêng = lợi ích chung cao nhất
1
BÀI 1 : TÍNH HIỆU QUẢ VÀ SỰ THẤT BẠI
CỦA THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH
I . HIỆU QUẢ CỦA THỊ TRƯỜNG CẠNH TRANH
1. Hiệu quả PARETO
a) Khái niệm
Nội dung cơ bản của hiệu quả PARETO :
Tính hiệu quả chỉ có thể xãy ra khi không thể nào
tổ chức lại sản xuất khiến cho tất cả mọi người đều tốt
mà không có một ai xấu đi. Tính lợi ích của người này
có thể tăng lên khi tính lợi ích của người khác giảm đi.
 Nền kinh tế đạt hiệu quả (PARETO) khi đang ở
ranh giới giữa tính khả năng – lợi ích. Nghĩa là khi
khả năng sản xuất của nền kinh tế đạt đến giới hạn,
lợi ích chung không thể tăng lên (không thay đổi),
nhưng lợi ích của từng cá nhân riêng có thể thay
đổi, nếu lợi ích của cá nhân này tăng lên hoặc
giảm đi thì lợi ích của cá nhân khác giảm đi hoặc
tăng lên.
Ví dụ vận dụng => Ví dụ 1
CHỈ TIÊU CÁC TRẠNG THÁI TỔ CHỨC SẢN XUẤT
(a) (b) (1) (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) (9)
(10
)
(11
)
Lợi ích của cá nhân A (U
A
)
5 6 6 5 4 3 2 1 0 10 9 8 7

vì lợi ich chung cao nhất
Không có sự phân hóa
đáng kể giữa các
lơi ich riêng (*)
Có sự phân hóa
đáng kể giữa các
lơi ich riêng
(*)
Các bạn cùng suy nghĩ và trả lởi câu hỏi :
Trạng thái tổ chức sản xuất nào đạt hiệu quả PARETO ? Giải thích ?
 Trạng thái tổ chức sản xuất đạt hiệu quả PARETO là trạng
thái (1)  (11).
Vì ở những trạng thái đó mang lại lợi ich chung (tổng lợi ích) cao
nhất và đạt là 10.
Khi đó lợi ích của cá nhân có thể thay đổi, cụ thể : cá nhân A
giảm thì cá nhân B tăng (1) →(7) hoặc cá nhân B giảm thí cá nhân A
tăng (11) →(8).
EX3
CHỈ TIÊU CÁC TRUONG HOP TỔ CHỨC CỦA CÁ NHÂN X
(1) (2) (3) (4) (5)
Lợi ích do làm việc (U
LV
) 8
h
= 8
đv
10
h
= 11
đv

4
h
= 2
đv
Lợi ích do nghĩ ngơi
(U
NN
)
12
h
= 12
đv
10
h
= 10
đv
8
h
= 8
đv
6
h
= 5
đv
4
h
= 2
đv
Lợi ích chung (U) 24
h

Với những điều kiện nhất định, một nền kinh tế
cạnh tranh sẽ (có thể) đạt đến điểm nào đó trên đường cong
khả năng – lợi ích, tại điểm cân bằng của thị trường.
Nền kinh tế đạt đến hiệu quả PARETO thì điểm phân bố
nguồn lực giữa cá nhân nằm trên đường cong khả năng - lợi
ích
EX2
(Xem Hình 2-1 – trang 16) Chấm thêm điểm X, Y, Z bên ngoài
đường cong và A, B trên đường cong
4
 Điểm I , I’ : Chưa đạt hiệu quả PARETO – Trong đường cong - Dưới khả
năng
Điểm I → I’ : quá trình hoàn thiện để đạt hiệu quả PARETO
Điểm I’ : Hoàn thiện để đạt hiệu quả PARETO
 Điểm E, E’, A, B : Đạt hiệu quả PARETO – Trên đường cong - Đạt khả năng
Điểm E, E’ : Không có sự phân hóa xã hội đáng kể giữa các lợi ích riêng
Điểm A, B : Có sự phân hóa xã hội đáng kể giữa các lợi ích riêng
 Điểm X, Y, Z : Không thể xãy ra – Ngoài đường cong - Vượt quá
khả năng
5
EX3
CHỈ TIÊU CÁC TRƯỜNG HỢP TỔ CHỨC CỦA CÁ NHÂN X
(1) (2) (3) (4) (5)
Lợi ích do làm việc (U
LV
)
8
h
= 8
đv

đv
4
h
= 2
đv
4
h
= 2
đv
Lợi ích do nghĩ ngơi (U
NN
)
12
h
= 12
đv
10
h
= 10
đv
8
h
= 8
đv
6
h
= 5
đv
5
h

3. Đạt hiệu quả PARETO
a) Không có sự phân hóa đáng kể
giữa các lợi ích riêng
b) Có sự phân hóa đáng kể
giữa các lợi ích riêng
4. Không thể xãy ra
5. BẠN SẼ CHỌN
7
CHỈ TIÊU
EX1 EX2 EX3
1. Chưa đạt hiệu quả PARETO
(a) , (b) I , I’ (1) , (2)
2. Hoàn thiện để đạt hiệu quả PARETO
(b) I’ (2)
3. Đạt hiệu quả PARETO
(1) → (11)
E , E’, A , B (3) , (4) , (5)
a) Không có sự phân hóa đáng kể
giữa các lợi ích riêng
(1) → (5)
(10) → (11)
E , E’ (3) , (4)
b) Có sự phân hóa đáng kể
giữa các lợi ích riêng
(6) → (9)
A , B (5)
4. Không thể xãy ra
Không có X , Y , Z Không có
5. BẠN SẼ CHỌN
3a 3a 3a

B
=
U
MAX
→ U
A
>> hoặc << U
B
 Đạt hiệu quả vì U
A
+ U
B
=
U
MAX
Có phân hóa xã hội →
Cần có sự can thiệp của chính phủ
Các cá nhân trong nền kinh tế rất khác nhau về
nguồn lực ban đầu, vì thế họ cũng khác nhau về kết
quà đạt được. Nếu xãy ra sự phân hóa xã hội thì cần
thiết phải có Chính phủ can thiệp vào sự phân
phối nguồn lực ban đầu, ví dụ :
9
 VỀ SƯC KHỎE :
+Chương trình chăm sóc sức khoẻ ban đầu :
Tiêm chủng mở rộng phòng bệnh miễn phí cho
trẻ em dưới 5 tuổi : chế độ bảo hiểm y tế cho
trẻ em dưới 6 tuổi
+Chương trình chăm sóc sức khoẻ cộng đồng :
Chương trình phòng chống dịch bệnh cho

a) Đặc tính của thị trường cạnh tranh
KIẾN THỨC TỔNG QUAN
Đặc tính của thị trường độc quyền so với thị trường cạnh tranh
Thị trường độc quyền Thị trường cạnh tranh
- Có một vài đơn vị kinh tế có quy
mô lớn tham gia
(Có một vài người mua

độc
quyền mua =chinh phu
Có một vài người bán

độc
quyền bán)
- Có khả năng gây ảnh hưởng và
chi phối thị trường.
- Có vô số các đơn vị kinh tế có
quy mô nhỏ tham gia
(Có vô số người mua, tieu dung
và vô số người bán- sx)
- Tự do tham gia và rời bỏ thị
trường.
Không có khả năng gây ảnh
hưởng và chi phối thị trường.
- Sản phẩm là không đồng nhất,
chỉ có khả năng thay thế,
- Khả năng thay thế giảm thì tính
độc quyền tăng.
- Sản phẩm là đồng nhất,
hoàn toàn có khả năng thay thế,

∆
=
∆
∆
Q
TC
Q
TR
Q
π
Mà :
MR
Q
TR
=
∆
∆
;
MC
Q
TC
=
∆
∆
 MR – MC = 0
π
max
 MR = MC
13
b) Tính cân bằng và hiệu quả của thị trường cạnh tranh

biên (MC) để sản xuất ra một đơn vị hàng hóa với doanh thu mà họ
nhận được từ một đơn vị hàng hóa tăng thêm. Họ sẽ sản xuất một
lượng hàng hóa mà chí phí biên để sản xuất hàng hóa cuối cùng
đúng bằng cái mà nhận được, tức là giá của hàng hóa (P)

Thị trường cạnh tranh
đạt hiệu quả
cao nhất

Lợi ích
biên
=
Chi phí
biên
=
Giá thị trường
của hàng hóa
E
MAX

MU = MC = P
THỊ TRƯỜNG
Kết quả là thị trường cạnh tranh dẫn dắt nền kinh tế đi đến hiệu quả.
Hiệu quả nền kinh tế đạt đến mức tốt nhất, khi lợi ích biên bằng
chi phí biên bằng gíá (MU = MC = P) (Xem Hình 2-5 = trang 26 )
14
Một cách giải thích khác để chứng minh tính hiệu quả của thị
trường cạnh tranh
Hiệu quả thị trường : E = TU – TC
Để thị trường (nền kinh tế) đạt đến hiệu quả cao nhất thì E →

sản lượng của thị trường.
 Do đó, xuât hiện trạng thái độc quyền (độc quyền thường).
 Do công nghệ sản xuất không thể sản xuất và khai thác ở vô số các
đơn vị kinh tế, có quy mô nhỏ, mà chỉ có thể tập trung vào 1 vài đơn vị
kinh tế có quy mô lớn
hoặc Do công nghệ sản xuất có lợi thế theo quy mô.
 Do đó, xuất hiện trạng thái độc quyền (độc quyền tự nhiên do công
nghệ sản xuất).
Ex : điện, nước, bưu chính viễn thông, đường sắt, đường hàng không
…
 Do sự phân bố về tự nhiên địa lý, thì một số sản phẩm và dịch vụ
không thể sản xuất và khai thác ở vô số vùng lãnh thổ mà chỉ tập trung
vào một số vùng có khả năng khai thác.
 Do đó, xuất hiện trạng thái độc quyền (độc quyền tự nhiên do sự
phân bố về điều kiện tự nhiên địa lý).
Ex : - Quặng mỏ (than đá, kim lọai quý, dầu khí …)
- Du lịch sinh thái (rừng, biển, khí hậu …)
Ít (giảm) khả năng thay thế
CẠNH  ĐỘC
TRANH  QUYỀN
Nhiều (tăng) khả năng thay thế
16
b. Sản lượng, giá cả và tổn thất kinh tế do độc quyền
 Thị trường cạnh tranh : Sản lượng, giá cả quyêt định theo quy
luật cung cầu, nhằm mang laị hiệu quả chung cao nhất (E
max
)
(E)
Để đạt E
max

và P
E’
(Thế Q
E’
vào (D) => E’ => P
E’
)
(Q
E’
và P
E’
: Sản lượng, giá cả trong điều kiện thị trường độc quyền
Sản lượng, giá cả đảm bảo lợi nhuận cao nhất cho thị trường)
Hiệu quả chung thị trường (kinh tế) đạt là :
E’ = TU
QE’
– TC
QE’
= dt(ODE’Q
E’
) – dt(OSB’Q
E’
) = dt(SDE’B’)
17
NHẬN XÉT : Độc quyền so với canh tranh đã dẫn đến tình trạng :
 Sản lượng và giá cả thay đổi : - Sản lượng thấp hơn (Q
E’
< Q
E
) ;

Với P
B’
= MC
tại Q
E’

= ?
 dt(B’E’E) = ? ( theo cong thuc – don vi tinh )
Như vậy, thị trường độc quyền không mang lại hiệu quả kinh tế cao nhất.
Diện tích (B’E’E) chính là tổn thất kinh tế do độc quyền gây ra.
 Lợi nhuận của doanh nghiệp độc quyên là :
π
tại
QE’
= π
max
= TR
(tại QE’)
– TC
(tại QE’)
= P
E’
. Q
E’
– TC
(tại QE’)
= ?
= P
E’
. Q

và P
E
Có hai khả năng sẽ xảy ra :
 Doanh nghiệp độc quyền vẫn có lợi nhuận. π
tại
QE
> 0 = dt(P
C
P
E
EC)
(Xem Đồ thị dạng 1)
π
tại
Q
E

= TR
(tại Q
E
)
– TC
(tại Q
E
)
=

?
= P
E

Khi đó :
+ Nếu Chính phủ vẫn theo đuổi mục tiêu điều tiết là đạt hiệu quả cao nhất,
thì Chính phủ cần phải bù đắp cho doanh nghiệp khoản lỗ này.
+ Hoặc Chính phủ phải thay đổi mục tiêu điều tiết.

Nhằm đảm bảo mục tiêu tối thiểu hoá tổn thất kinh tế và Chính phủ
không bù lỗ:
Chính phủ thường thực hiện việc can thiệp bằng cách áp dụng giá điều tiết sao
cho: mức giá bằng với chi phí trung bình
(E”)
P = AC  Q
E”
và P
E”
Khi đó
 Doanh nghiệp độc quyền không bị lỗ, π
tại

QE”
= 0 vì tại Q
E”
thì P
E”
= P
C”
 Tổn thất kinh tế sau can thiệp là dt(B”E”E) nhỏ hơn tổn thất kinh tế trước can
thiệp là dt(B’E’E)
Tính dt(B”E”E) = ½ ( P
E”
– P

4. Các thị trường không đầy đủ ( Xem chi tiết sách trang 44 – 47)
a) Thị trường bảo hiểm
• Đối với nhiều rủi ro, mang tính chất tự nhiên, xã hôị thị trưởng bảo hiểm tư nhân
không thể đảm đương được.
Ví dụ : Hỏa hoạn, thiên tai, …
• Những loại bảo hiểm mà thị trường tư nhân không thể kiểm tra kiểm soát sự hoạt
động của nó, hoặc là vượt quá khả năng tác động của từng cá nhân riêng lẻ thì thị trường tư
nhân cũng không thể tham gia
Ví dụ : Bảo hiểm phá sản
• Để thực hiện những kế hoạch, chính sách phát triển nền kinh tế của mình, chính phủ
có thể thực hiện môt số bảo hiểm mà chỉ họ - người có đủ quyền lực điều hành nền kinh tế
hoặc có
lợi ích từ việc bảo hiểm mới có thể tham gia.
Ví dụ : Bảo hiểm về giá cho một số mặt hàng nông sản, bảo hiểm thất nghiệp
b) Thị trường vốn
• Thị trường vốn không thể hoạt động một cách độc lập mà nó phụ thuộc rất lớn vào tình
hình kinh tế, chính trị và các chính sách về kinh tế - xã hội của chính phủ. Khi có những
ràng buộc nhất định trong hệ thống kinh tế chung của chính phủ, lãi suất có thể thay đổi
làm mất quân bình trong hoạt động tiền tệ gây ra hậu quả mà thị trường tư nhân không thể
dự đoán và kiểm soát được.
Ví dụ : Chính phủ buộc các ngân hàng hoạt động theo khung lãi suất cơ bản, có sự kiểm soát của
chính phủ nếu vi phạm, sự can thiệp, hổ trợ từ ngân hàng trung ương cho các ngân hàng thương
mại, bù lãi suất cho các hoat động sản xuất thiết yếu cho sự phát triển chung của nền kinh tế …
• Thị trường vốn tư nhân đòi hỏi phải có một sự bảo đảm tài sản nhất định đối với các
đối tượng vay vốn (thế chấp). Tuy nhiên, không phải bất cứ một người có nhu cấu thực sự
về tiền vốn cũng hội đủ các điều kiện vay vốn. Trong những trường hợp như vậy chỉ có thể
có sự bảo đảm nhất định của chính phủ (tín chấp) đồng thời với sự kiểm tra đôn đốc mới
mang lại hiệu quả xã hội thiết thực
Ví dụ : Hổ trợ cho người nghèo vay vốn
→

• Ngay cả trong trường hợp các dự án có thể thực hiện thị trường tư nhân thì bản thân
sự vận hành một cách tự phát vô chính phủ có thể làm tổn hại đến lợi ích chung ( nhất là
đối với các loại hàng hóa bổ sung)
Ví dụ : • Do đó cần có sự phối hợp của các cá nhân khác nhau trong kế hoạch của chính phủ,
hoặc chính phủ đứng ra tập hợp, huy động các cá nhân tham gia chương trình, kế hoạch
của chính phủ.
Ví dụ : CÂU HỎI BÀI LÀM Ở NHÀ
(Nộp kèm vào bài thi khi đi thi sẽ được cộng điểm)
Luận giải một trong số phạm vi thất bại thuộc lĩnh vực thị trường không đầy đủ
(thị trường thông tin bất cân xứng). Cho ví dụ minh họa và phân tích ?
 Phạm vi thất bại mà bạn chọn ( a or b or c or d )
 Phân tích những khía cạnh thất bại thuộc phạm vi thất bại mà bạn chọn  Cho ví dụ
minh họa phù hợp với từng khía cạnh, có phân tích lý giải và hướng khắc phục để đạt
hiệu quả chung cho nền kinh tế, cho thị trường.
22
23
24