Hiđrocacbon không no (hay hiđrocacbon không bão hoà)
là hiđrocacbon mà trong phân tử có các liên kết bội (liên
kết đôi, liên kết ba).
Phân loại:
Hiđrocacbon không no
anken
ankađien
ankin

Bài 39

I - Đồng đẳng và cấu trúc
1. Đồng đẳng
CH
2
=CH
2
(C
2
H
4
)
CH
2
=CH-CH
3
(C
3
H
6

* Etilen (C
2
2
H
H
4
4
) , propilen (C
) , propilen (C
3
3
H
H
6
6
), butilen (C
), butilen (C
4
4
H
H
8
8
), …
), …
hợp thành
hợp thành
dãy đồng đẳng của
dãy đồng đẳng của


2. Cấu trúc
C
C
H
H
H
H
C
C
H
H
H
H
120
O
120
O
σ
σσ
σ
π
a)
b)
c)
d)
(Xét phân tử C
2
H
4
)

-
Hai nhóm nguyên tử liên kết với nhau bởi liên kết đôi
C = C không quay tự do được quanh trục liên kết (do
bị cản trở bởi liên kết π)

•
Liên kết đôi có độ dài ngắn hơn so với liên kết đơn.
•
Năng lượng của liên kết π nhỏ hơn của liên kết σ
khoảng 80 kJ/mol, vì thế liên kết π “linh động” hơn
và dễ bị đứt ra trong các phản ứng hoá học.
II - Danh pháp và đồng phân
1. Danh pháp
a) Tên thông thường

CTCT Tên thường Tên thay thế
CH
2
=CH
2
etilen eten
CH
2
= CH - CH
3
propilen propen
CH
2
= CH - CH
2

b) Tên thay thế
Quy tắc:
-
Mạch chính là mạch chứa liên kết đôi, dài nhất và có nhiều
nhánh nhất.
-
Đánh số C mạch chính bắt đầu từ phía gần liên kết đôi hơn.
(Khi mạch chính chỉ có 2 hoặc 3 nguyên tử C thì không cần
ghi số chỉ vị trí liên kết đôi).
Số chỉ vị trí – tên nhánh tên mạch chính - số chỉ vị trí - en

2. Đồng phân
a) Đồng phân cấu tạo
Tại sao số đồng phân cấu tạo của
anken nhiều hơn của ankan có cùng số
nguyên tử C?
Đồng phân cấu tạo anken gồm:
+ Đồng phân mạch C
+ Đồng phân vị trí liên kết đôi
Ví dụ: Viết các đồng phân cấu tạo của anken có CTPT là
C
5
H
10
. Đọc tên theo danh pháp thay thế.

C
5
H
10

CH
3
CH
3
CH
3
2-metylbut-1-en 2-metylbut-2-en 3-metylbut-1-en
b) Đồng phân hình học
Xét phân tử but-2-en

C = C
CH
3
H
CH
3
H
cis-but-2-en
C = C
CH
3
CH
3
H
H
trans-but-2-en
a)
b)

Anken từ C

≠ R
2

R
3
≠ R
4

Trong các đồng phân cấu tạo của anken
C
5
H
10
, đồng phân nào có đồng phân hình học.
Viết đồng phân hình học đó?
C = C
C
2
H
5
H
CH
3
H
C = C
H
C
2
H
5

B. Do sự cứng nhắc của liên kết π trong hợp chất anken, mặt
khác nguyên tử C mang nối đôi có các nguyên tử, nhóm
nguyên tử khác nhau liên kết với chúng.
C. Do sự linh động của liên kết π trong nối đôi C = C.
D. Ý kiến khác.

Đáp án: B
Bài 3: Anken C
5
H
10
có tất cả số đồng phân là:
A. 4 B. 5 C. 6 D.7
Đáp án: C

Bài 4: Trong các chất sau, chất nào không có đồng phân
hình học?
A.ClCH = CHCl
B.CH
3
CH
2
- C = CH-CH
3
A. CH
3
–CH = CH-CH
3
B. CH
3