Cây vầu đắng

Nguyễn Tử Ưởng
Viện khoa học Lâm nghiệp Việt nam
Tên Việt Nam: Vầu đắng
Tên địa phương: Vầu lá nhỏ
Tên khoa học: Indosasa amabilis McClure
1. Đặc điểm nhận biết
Vầu đắng (Indosasa amabilis McClure) là loại tre không gai, mọc phân tán đơn
độc từng cây. Kích thước cây trung bình: Thân tre cao 17m, thẳng đứng, đường
kính 10 cm, lóng dài 35cm, vách thân dầy 1cm, thân tre tươi nặng 30 kg - Đây là
loài điển hình cho nhóm tre mọc tản có kích thước thân lớn ở Việt nam. Phần thân
tre không có cành thì tròn đều, vòng đốt không nổi rõ. Phần thân tre có cành
thường có vết lõm dọc dóng, vòng đốt phình to nổi gờ cao. Thân non mầu xanh và
có lông, thịt trắng. Thân già mầu xanh xám, có địa y loang lổ, thịt hơi hồng. Cành
thường có từ 1/2 thân về phía ngọn. Mỗi đốt có 3 cành, cành to ở giữa, 2 cành nhỏ
bằng nhau mọc hai bên cành to. Lá mầu xanh sẫm hình ngọn giáo, đầu vút nhọn,
đuôi tù, dài 32 cm, rộng 4 cm. Thân mo hình chuông, đỉnh nhô cao, đáy hơi xoè
rộng, mặt trong nhẵn, mặt ngoài có nhiều lông nhung mầu tím sớm rụng. Lá mo
hình ngọn giáo. Tai mo thoái hoá thành một hàng lông. Thìa lìa là một đường gờ,
xẻ răng như lông, sớm rụng. Mo sớm rụng, khi cây măng toả đuôi én thì mo trên
thân cũng rụng gần hết.
2. Đặc tính sinh học, sinh thái học
* Điều kiện tự nhiên
Khí hậu ít nóng, mưa nhiều, độ ẩm cao; Hàng năm nhiệt độ bình quân 21-22
0
C,
lượng mưa trên 1600mm (Bắc Quang - Hà Giang tới 4730mm), độ ẩm không khí
85-95%.
Địa hình đồi núi lớn có thể bị chia cắt hình thành thung lũng, độ dốc khoảng 30
0

Thân ngầm thường bò lan ở độ sâu 20-30cm có chỗ chồi cả lên mặt đất, hàng năm
thân ngầm sinh trưởng từ tháng 6 đến tháng 11, mầm măng phát triển dưới mặt đất
từ tháng 12 đến tháng 1 năm sau, măng lên khỏi mặt đất đến lúc định hình từ tháng
2 đến tháng 5 - như vậy mùa măng Vầu đắng là mùa khô, đầu mùa mưa ( khác với
các loài tre mọc cụm mùa măng thường vào mùa mưa). Măng tuy đã lên khỏi mặt
đất nhưng chỉ sống 50% để phát triển thành cây, số măng chết thường ở độ cao
dưới 1m. Vì vậy, có thể khai thác 1/2 số măng để làm rau ăn mà không ảnh hưởng
gì đến rừng Vầu.
Cây 1-2 năm là tuổi non, cây 3-4 năm là tuổi vừa, từ 5 năm trở lên là già, tuổi thọ
không quá 10 năm, tuổi khai thác là trên 4 năm.
Sau khi bị tác động, rừng Vầu đắng có khả năng phục hồi nhanh về số lượng
(cây/ha) nhưng đường kính thì phục hồi rất chậm chạp.
3. Vùng phân bố
Vầu đắng mọc tự nhiên và có nhiều ở các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Tuyên
Quang, Bắc Cạn, Phú Thọ, Thái Nguyên, cũng có và có thể phát triển ở Cao Bằng,
Lạng Sơn, Quảng Ninh, Sơn La, Hoà Bình, Thanh Hoá.
4. Giá trị sử dụng
Vầu đắng có tỷ lệ Xenlulo 43%, Lignin 25%, Pentosan 16%, sợi thường có chiều
dài 2,726 mm chiều rộng 22,7m, vách tế bào dầy 10,34m. So với một số loài tre
khác thì Vầu đắng có tỷ lệ Xenlulo hơi thấp, ngược lại tỷ lệ Lignin và Pentosan lại
cao. Từ năm 1969 nhà máy giấy Hoàng Văn Thụ cũng đã đưa Vầu đắng làm
nguyên liệu sản xuất giấy. Vầu đắng được dùng làm nguyên liệu sản xuất đũa xuất
khẩu nhưng sử dụng nhiều nhất vẫn là trong xây dựng.
Măng Vầu đắng được sử dụng làm thực phẩm, thường được ăn tươi nhưng cũng
có thể muối chua hoặc phơi khô; măng đầu mùa thường ngọt, măng cuối vụ có vị
đắng.
5. Kỹ thuật kinh doanh
* Gây trồng:
Theo kinh nghiệm của nhân dân và kết quả thăm dò gây trồng của Đoàn điều tra 5
của Viện điều tra quy hoạch rừng thì có thể trồng Vầu đắng bằng giống thân khí

thực nghiệm rừng Vầu đắng tại Lâm trường Cầu Ham - Hà Tuyên.
2 Trần Xuân Thiệp - Viện điều tra qui hoạch rừng (1978) - Báo cáo kết quả điều
tra cây rừng làm nguyên liệu giấy sợi ở Việt nam.
Tóm tắt
Vầu đắng ( Indosasa amabilis McClure) là loài điển hình cho nhóm tre không gai
mọc tản có kích thước thân lớn ở Việt nam. Vầu đắng có trong rừng tự nhiên thứ
sinh vùng Trung tâm Bắc Bộ và phụ cận; nó có khả năng phục hồi nhanh sau khi
bị tác động.
Thân Vầu đắng được dùng nhiều trong xây dựng, làm nguyên liệu giấy, nguyên
liệu cho công nghiệp chế biến hàng xuất khẩu. Măng Vầu đắng được dùng nhiều
làm thực phẩm.
Rừng Vầu đắng cần được khoanh nuôi, bảo vệ, khai thác hợp lý và kinh doanh
tổng hợp các lâm sản ngoài gỗ có giá trị dưới tán rừng.