Hệ thực vật rừng ngập Cà Mau
Đặng Trung Tấn
Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam
Tỉnh Cà Mau có hai hệ thống rừng ngập rất nổi tiếng, đó là rừng tràm U Minh và
rừng ngập mặn Năm Căn. Từ lâu các nhà khoa học trong và ngoài nước đã chú ý
nghiên cứu chúng, trong đó một lĩnh vực không thể bỏ qua là nghiên cứu về hệ
thực vật, vì đây là đối tượng quan trọng của các hệ sinh thái rừng.
Việc nghiên cứu hệ thực vật, không những giúp chúng ta hiểu được kết cấu và
diễn thế của rừng ngập, mà còn giúp chúng ta thấy được mức độ phong phú, đa
dạng của các chủng loài thực vật, một trong những thước đo đánh giá mức độ đa
dạng sinh học của một hệ sinh thái.
Những nghiên cứu về hệ sinh thái nói chung và hệ thực vật nói riêng ở khu vực
rừng tràm U Minh của Phùng Trung Ngân, Trường đại học tổng hợp TP Hồ Chí
Minh và những nghiên cứu hệ sinh thái và khu hệ thực vật rừng ngập mặn của
Phan Nguyên Hồng, Trường đại học Sư phạm Hà Nội là những tư liệu quí cần
được kế thừa và phát huy.
Ngoài ra, một số nhà khoa học khác cũng đã có những báo cáo về hệ sinh thái
rừng ngập Cà Mau. Người có công tập hợp, hệ thống lại các nghiên cứu này là Hà
Quốc Hùng, Sở Lâm nghiệp Minh Hải và đã cho ra đời danh mục thực vật rừng
ngập Cà Mau (sổ tay cây cỏ rừng ngập Cà Mau).
Trong những năm gần đây, Trung tâm nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật rừng ngập
Minh Hải đã tiến hành nhiều đợt điều tra riêng lẻ hoặc kết hợp với các cơ quan
nghiên cứu khác về hệ thực vật rừng ngập Cà Mau và đã có một số kết quả bước
đầu như sau:
I. Hệ thực vật rừng ngập Cà Mau.
1. Danh mục thực vật:
Theo cuốn " Cây cỏ rừng ngập Cà Mau" do Hà Quốc Hùng tập hợp, nghiên cứu và
thống kê từ nhiều nguồn tư liệu, hệ thực vật rừng ngập Cà Mau gồm 217 loài.
Những bổ sung gần đây của Trung tâm Nghiên cứu và ứng dụng rừng ngập Minh
Hải và các nhà khoa học đã đưa số loài lên 228 loài. Các loài mới tìm được chủ
yếu là các loài cây cỏ, thân bụi không mấy ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Chỉ có 3

động, nên việc đánh giá sự phong phú của cây rừng ngập mặn chỉ nên dựa vào số
loài cây rừng ngập mặn chính thức mà các nhà khoa học trong và ngoài nước đã
công bố.
Tương tự, hệ thực vật rừng tràm cũng bao gồm những thực vật ở các khu rừng
tràm và cả những diện tích đất rừng trước đây nay đã bị thoái hoá, không còn
rừng.
Trong số 92 loài cây của hệ sinh thái rừng ngập Cà Mau có 35 loài cây rừng ngập
mặn chính thức. Dựa theo danh sách 83 loài cây rừng ngập mặn chính thức, nguồn
từ Saenger et al (1983) (Mangrove forest management guidelines - FAO, 1994),
trong đó:
- Dạng thân gỗ: 28 loài.
- Dạng palm (cau, dừa): 2 loài.
- Dạng fern (ráng): 1 loài.
- Dạng thân thảo, cây bụi: 4 loài.
- Họ có nhiều loài nhất là: Rhizophoraceae: 9 loài.
Verbenaceae: 4 loài.
Sonneratiaceae: 3 loài.
Combretaceae: 2 loài.
Acanthaceae: 2 loài.
Nếu dựa vào danh mục các loài cây ngập mặn và cây tham gia rừng ngập mặn của
Phan Nguyên Hồng (Vai trò của rừng ngập mặn Việt Nam- Nhà xuất bản Nông
nghiệp, năm 1997) thì Việt Nam có 32 loài cây ngập mặn chủ yếu. Theo danh sách
này, rừng ngập mặn Cà Mau có 31 loài, chỉ thiếu loài Rhizophora stylosa thuộc họ
Rhizophoraceae.
2. Hiện trạng hệ thực vật rừng ngập Cà Mau.
Nếu chỉ dựa vào danh mục thực vật rừng ngập Cà Mau và đặc biệt số loài cây rừng
ngập mặn chính thức nêu trên, kể cả số loài mới được phát hiện, để đánh giá hệ
sinh thái và số loài thực vật rừng ngập Cà Mau ngày càng phát triển là không xác
đáng. Thực tế, những loài mới phát hiện đã hiện diện từ trước đến nay và có lẽ còn
có nhiều hơn nữa mà chúng ta cần tiếp tục khảo sát, thống kê đầy đủ hơn.

- Nắp bình : Nepenthes mirabilis.
- Bí kỳ nam : Hynophytum formicarum.
- Mật cật : Licuala spinosa.
- Lan thạch học : Dendrobium crumenatum của rừng tràm.
II. Kết luận.
Việc giảm diện tích và chất lượng rừng, nhất là các khu rừng ngập nước, đã nhanh
chóng làm hệ cân bằng sinh thái bị phá vỡ. Tuy việc trồng lại rừng là nhân tố tích
cực để phủ xanh lại rừng, nhưng muốn phục hồi lại một hệ sinh thái thì rất khó
khăn và cần nhiều thời gian.
Hiện nay, riêng ở tỉnh Cà Mau, ngoài việc phục hồi lại hai hệ sinh thái rừng tràm
và rừng đước, chính quyền địa phương cũng đã chú trọng đến việc bảo vệ, bảo tồn
các khu đa dạng sinh học, các khu rừng đặc dụng. Đặc biệt đang chuẩn bị mở rộng
khu rừng đặc dụng Vồ Dơi, rừng đặc dụng Đất Mũi, bảo vệ các sân chim, đầu tư
khu bảo tồn đa dạng sinh học rừng ngập mặn ở Lâm Ngư Trường 184, cùng với
khu sưu tập rừng ngập mặn của Trung tâm nghiên cứu và ứng dụng Kỹ thuật rừng
ngập Minh Hải Đây sẽ là những điều kiện đầu tiên để cải thiện hệ sinh thái rừng
ngập Cà Mau, bảo tồn và phục hồi hệ thực vật vốn rất đa dạng ở hai khu rừng ngập
nổi tiếng nơi đây: Rừng ngập mặn Năm Căn và rừng tràm U Minh.
Tài Liệu tham khảo
1. Võ Văn Chí, Vũ Văn Chuyên, Phan Nguyên Hồng, Trần Hợp, Lê Khả Kế, Đỗ
Tất Lợi, Lương Ngọc Toản, Thái Văn Trừng - Cây cỏ thường thấy ở Việt Nam,
1973.
2. Phùng Trung Ngân, Châu Quang Hiền -Rừng ngập nước ở Việt Nam, 1987
3. Mangrore forest management guidelines, FAO, 1994.
4. Nguyễn Hoàng Trí -Thực vật rừng ngập mặn Việt Nam, 1996.
Flora of Ca Mau mangrove forest.
Due to its significance, the ecosystem in general and the flora in particular of the
Ca Mau mangrove forest has been paid much attention to by scientists in research
and definite results have been obtained. Recently the Minh Hai Centre for
mangrove forest research and technique application has carried out a survey and